Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Một thỏa thuận đã từng rất gần mà giờ đây có vẻ xa vời.

Mới hồi tháng 5, chính quyền Trump và Trung Quốc dường như đang trên tiến rất gần đến hòa giải tranh chấp về các chính sách thương mại của Bắc Kinh.

Rồi tất cả sụp đổ. Một thỏa thuận đình chiến, được tuyên bố bởi Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình vào tháng 6, đã không thể duy trì.

Giờ đây, thị trường tài chính toàn cầu đang rung chuyển và các ngân hàng trung ương trên khắp thế giới đang cố gắng đẩy nền kinh tế của họ khỏi tình trạng tồi tệ nhất bằng cách cắt giảm lãi suất - tất cả đều dự đoán rằng một cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn sẽ tiếp diễn, có thể đến cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào năm 2020.

“Các cuộc đàm phán Mỹ - Trung đang gặp vấn đề nghiêm trọng”, dẫn theo Wendy Cutler, cựu quan chức đàm phán thương mại Mỹ, hiện là phó chủ tịch tại Viện Chính sách Xã hội Châu Á. “Càng ngày hai phía càng ít tin tưởng lẫn nhau, cùng với việc cả Washington và Bắc Kinh càng nhận thức được rằng sẽ tốt hơn nếu không đạt được thỏa thuận, ít nhất là trong thời điểm hiện tại.”

Tuần vừa qua chứng kiến nhiều diễn biến khốc liệt. Hôm 1/8, Trump đột ngột tuyên bố rằng bắt đầu từ ngày 1 tháng 9, ông sẽ áp dụng thuế quan đối với 300 tỷ đô la hàng hóa nhập khẩu còn lại của Trung Quốc mà ông chưa đụng tới. Hôm thứ hai, Bắc Kinh đã đáp trả: Họ đã ngừng mua các sản phẩm nông nghiệp của Hoa Kỳ - một đòn giáng mạnh vào lực lượng cử tri ủng hộ quan trọng của Trump ở Trung Tây Hoa Kỳ - và cho phép đồng nhân tệ giảm xuống mức thấp nhất trong 11 năm qua. Một đồng tiền Trung Quốc có giá trị thấp hơn giúp giới xuất khẩu của Trung Quốc có lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ nước ngoài.

Chính sách tiền tệ của Bắc Kinh đã khiến Bộ Tài chính Hoa Kỳ tuyên bố Trung Quốc là nước thao túng tiền tệ, lần đầu tiên kể từ năm 1994. Động thái này có thể mở đường cho các biện pháp trừng phạt bổ sung. Nhưng hiện tại, nó chủ yếu là biểu tượng của mối hận thù ngày càng gay gắt giữa Washington và Bắc Kinh.

“Cả hai bên đều đang kiềm chế”, dẫn theo Timothy Keeler, cựu giám đốc của Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ và hiện là cộng sự tại công ty luật Mayer Brown.

Viễn cảnh cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc kéo dài vô tận sẽ gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với một nền kinh tế toàn cầu vốn đang suy yếu. Nó làm rung chuyển thị trường tài chính, suy thoái nền thương mại và làm tê liệt các hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp phải thay đổi các quyết định về nơi đặt nhà máy, nguồn thu mua vật tư và nơi bán sản phẩm. Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự báo nền thương mại thế giới sẽ tăng trưởng chậm lại trong năm 2019, năm thứ hai liên tiếp.

Các ngân hàng trung ương đang cố gắng giảm thiểu các thiệt hại về kinh tế, mặc dù việc giảm lãi suất vay là hạn chế bởi lãi suất vốn dĩ đã thấp. Cục Dự trữ Liên bang tuần trước đã cắt giảm lãi suất của Hoa Kỳ lần đầu tiên trong một thập kỷ. Vào thứ tư, các ngân hàng trung ương của Indonesia, New Zealand và Thái Lan đã tuyên bố cắt giảm lãi suất của nước họ.

“Chúng tôi đang tiến hành nghiên cứu về Trung Quốc và xu hướng của chiến tranh thương mại trong thập kỷ tới,” dẫn theo Nate Thooft, người đứng đầu công ty tài chính Manulife Investment Management. “Cuộc chiến sẽ không chấm dứt hoàn toàn.”

Chính quyền Trump và Bắc Kinh đang đối đầu nhau trong một loạt vấn đề nhức nhối. Phía Mỹ khẳng định Trung Quốc đang nỗ lực thâu tóm một cách gian lận các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo và điện toán lượng tử. Cụ thể, chính quyền Mỹ cáo buộc rằng Bắc Kinh đang đánh cắp bí mật thương mại, buộc các công ty nước ngoài phải chuyển giao công nghệ, và chính phủ trợ cấp không công bằng cho các công ty công nghệ Trung Quốc trong khi vùi dập các đối thủ nước ngoài bằng thủ tục quan liêu.

Để đạt được một thỏa thuận đáng kể chắc chắn sẽ khó khăn, nhất là bởi vì nó sẽ yêu cầu Trung Quốc thu hẹp lại tham vọng kinh tế - những khát vọng đã trở thành trọng tâm trong định hướng của nước này. Tuy nhiên, cho đến đầu tháng 5, hai bên dường như đã tiến tới một loại thỏa thuận có ý nghĩa.

Đột nhiên, vào hôm 5/5, Trump cáo buộc Bắc Kinh đã từ bỏ các cam kết mà họ đã đưa ra trước đó và nói rằng ông sẽ tăng thuế đối với 200 USD các sản phẩm Trung Quốc, một mối đe dọa mà ông đã hiện thực hóa vào năm ngày sau đó. Chính quyền Trump cũng sẵn sàng bắt đầu áp thuế đối với thêm 300 USD hàng hóa Trung Quốc - một sự leo thang nhắm mục tiêu vào hầu như tất cả mọi hàng hóa mà Trung Quốc bán cho Hoa Kỳ.

“Mọi người đã rất lạc quan vào đầu tháng 5”, dẫn theo Philip Levy, nhà kinh tế trưởng tại công ty vận tải hàng hóa Flexport ở San Francisco, người từng là cố vấn trong chính quyền của Tổng thống George W. Bush.

Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình đã đề nghị đình chiến vào tháng 6. Trump đã đồng ý trì hoãn các mức thuế mới trong khi các cuộc đàm phán đã được nối lại. Sau khi vòng đàm phán thứ 12 tại Thượng Hải vào tháng trước đạt được những tiến bộ ít ỏi, Trump đã hủy bỏ thỏa thuận đình chiến và nói rằng ông sẽ bắt đầu đánh thuế 300 USD vào ngày 1 tháng 9. Ông cáo buộc Bắc Kinh cố gắng làm chậm các cuộc đàm phán cho đến năm 2020 với hy vọng rằng ông sẽ thất bại trong cuộc bầu cử và thay vào đó họ có thể đàm phán với một tổng thống của phe Dân chủ.

Dù Trump có đúng hay không, một điều chắc chắn rằng tính khí bất thường của Trump khiến ông khó tin cậy trong các cuộc đàm phán.

Trump “vẫn mang phong thái của một nhà môi giới bất động sản ở New York, có giọng điệu gắt gỏng và tính cách bốc đồng nên sẽ không phù hợp với các cuộc đàm phán quốc tế và quan hệ ngoại giao,” Jeff Moon, cựu quan chức ngoại giao và thương mại Hoa Kỳ chuyên về Trung Quốc, cho biết.

Bắc Kinh có thể đã rút ra bài học từ các thỏa thuận của Trump với Mexico: Sau khi thúc ép Mexico đồng ý với một thỏa thuận thương mại Bắc Mỹ được sửa đổi vào năm ngoái, Trump đã từ chối dỡ bỏ thuế đối với thép và nhôm của Mexico trong nhiều tháng.

Cuối cùng, vào giữa tháng năm, ông tuyên bố rằng ông sẽ dỡ bỏ các mức thuế đó, khôi phục sự hài hòa cho các mối quan hệ thương mại trong khu vực – ông đã quay lại hai tuần sau đó và đe dọa Mexico bằng thuế quan mới trong một cuộc tranh chấp, đã được giải quyết sau đó, về vấn đề nhập cư.

“Tôi chắc chắn rằng người Trung Quốc đang nghiền ngẫm các bài học từ Mexico,” Levy nói. “Từ góc độ phía Trung Quốc, càng ngày càng khó hình dung về một thỏa thuận sẽ mang đến cho họ một nền thương mại hòa bình.”

Các yếu tố khác cũng vậy, đang chống lại một sự thỏa hiệp. Khi cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2020 gần kề, Trump có ít động lực để đạt được một thỏa thuận thương mại mà có thể thu hút sự lo lắng từ các ứng cử viên Tổng thống của đảng Dân chủ.

Trong khi đó, Chủ tịch Tập Cận Bình có những lý do riêng để tránh những nhượng bộ có thể khiến ông trông yếu đuối. Chế độ của ông phải đối mặt với các cuộc biểu tình ở khu vực bán tự trị Hồng Kông. Và mùa thu này, ông sẽ tham dự các buổi lễ kỷ niệm 70 năm thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc - thời điểm thích hợp để truyền bá tin thần yêu nước, không thỏa hiệp với đối thủ nước ngoài.

“Sự bắt nạt lặp đi lặp lại của Washington đã khiến cho việc tiếp tục đàm phán thương mại trong thời gian ngắn trở nên vô nghĩa,” dẫn theo dòng tweet của Hồ Tích Tấn, tổng biên tập tờ Global Times, một tờ báo quốc gia của Trung Quốc. “Trung Quốc đang huy động nguồn lực trong nước để chiến đấu lâu dài với Mỹ.”

Dean Pinkert, cựu thành viên của Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ tại công ty luật Hughes Hubbard & Reed, cho biết ông vẫn giữ hy vọng về “một cuộc trò chuyện kín đáo hơn để đưa mọi thứ trở lại đúng hướng.”

Nhưng bây giờ, các cuộc đàm phán bị đình trệ. Moon, người điều hành công ty tư vấn China Moon Strategies cho biết, “Tôi đoán là cả hai bên sẽ coi giai đoạn trước ngày 5/5 là một cơ hội bị bỏ lỡ.”

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, chiến tranh tiền tệ