Lợi thế tương đối và chi phí của thương mại “tự do”

trump02072019

Thương mại kiểm soát là một thực tế của kinh tế chính trị

Jame Gorrie là một nhà văn có trụ sở tại Texax. Ông là tác giả của cuốn sách “Cuộc khủng hoảng ở Trung Quốc”

Tổng thống Trump đã bị chỉ trích là người chống lại thương mại tự do vì rút khỏi các hiệp định thương mại tự do đa phương như Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA), giữa Mỹ, Canada và Mexico. Các nhà phê bình đã đúng về điều này.

Tuy nhiên, chủ trương chống lại thương mại tự do không hẳn là một điều xấu, và thậm chí không phải là trái ngược với truyền thống của nước Mỹ. Một trong những hành động đầu tiên của Quốc hội mới thành lập ở Hoa Kỳ vào năm 1789 là sử dụng thuế quan để bảo hộ cho các công ty Mỹ khỏi chủ nghĩa trọng thương của Anh. Thuế quan không hẳn luôn là điều tốt, nhưng, thương mại tự do cũng vậy.

Vậy điều gì tốt cho nước Mỹ hiện nay?

Thương mại tự do đúng trên lý thuyết

Đối với những người ủng hộ thương mại tự do, ý tưởng này khá hấp dẫn. Điều này chắc chắn nghe rất đậm phong cách Mỹ. Tự do là điều mà tất cả chúng tôi nghĩ về.

Cái gì có thể tốt hơn thương mại tự do cho “vùng đất của tư tưởng tự do”? Trường phái thương mại tự do dựa trên một số khái niệm mạnh mẽ về cơ bản là đúng với học thuyết, song trong thực tiễn thường tốn khá nhiều chi phí. Chúng ta hãy nhìn vào một trong những khái niệm quan trọng của thương mại: lợi thế tương đối.

Một khái niệm trường tồn

Lợi thế tương đối lấy ý tưởng rằng các quốc gia- hoặc con người- sẽ hoạt động ở mức hiệu quả nhất bằng cách sản xuất thứ mà họ chuyên về, và bán phần sản phẩm thừa để đổi lấy hàng hóa và dịch vụ cần thiết được sản xuất hiệu quả hơn ở nước khác. Điều này sẽ dẫn đến sự gia tăng của cải và năng suất của tất cả những người tham gia.

Về mặt học thuật, đây là một khám phá lớn của Adam Smith và David Ricardo, và tồn tại trong nhiều thập kỷ nếu không nói là hàng thế kỷ, các nhà kinh tế thị trường tự do đã nhấn mạnh rằng thương mại tự do không bị giới hạn luôn hoạt động tốt nhất. Tuy nhiên trong thực tế, việc này gần như không bao giờ diễn ra đúng như lý thuyết.

Lý do là cả hai lý thuyết lợi thế tương đối và thương mại “tự do” đều bị hạn chế và bóp méo bởi các yếu tố khác nhau, chẳng hạn như: chính sách thao túng tiền tệ, mức lương lao động thấp ở các quốc gia lạc hậu, tình trạng trợ giá, doanh nghiệp nhà nước gây lũng đoạn thị trường, các hệ thống pháp lý mục nát, trộm cắp công nghệ và các “hành vi gian lận” khác để một quốc gia giành được lợi thế so sánh không công bằng trên thị trường.

Thế giới thực phức tạp hơn thế giới học thuyết.

Bi kịch - và lời cảnh báo – từ NAFTA

Một ví dụ điển hình cho sự méo mó khi áp dụng lý thuyết vào thực tế là NAFTA, hiệp định có hiệu lực vào năm 1994. Hiệp định này được kỳ vọng là cơ hội để mở rộng các thị trường, tạo ra hơn 200,000 việc làm sản xuất ở Mỹ trong năm năm đầu tiên, cải thiện các nền kinh tế và cuộc sống của người lao động ở cả ba quốc gia. Mexico từng được kỳ vọng sẽ trở thành một “quốc gia có thu nhập đầu người tương đối cao” so với Hy Lạp và Bồ Đào Nha, nếu không muốn nói là tốt hơn.

Nhưng thực tế chỉ có điều ngược lại xảy ra.

Theo hiệp định NAFTA, hàng ngàn công ty Hoa Kỳ đã di chuyển các nhà máy ra khỏi nước Mỹ và tiến vào Mexico. Trong suốt hai thập kỷ qua, nhiều tiểu bang ở miền trung Hoa Kỳ đã mất phần lớn sức mạnh kinh tế và nguồn thu thuế. Ngày nay, chúng tôi gọi khu vực đó là vành đai rỉ sét.

Hơn nữa, hàng triệu người Mỹ mất đi những việc làm được trả lương tốt, và buộc phải tìm hai hoặc ba công việc trả lương thấp hơn để bù đắp cho công việc họ đã mất vào tay Mexico. Tình trạng khó khăn của họ trở nên tệ hơn bởi các dòng chảy nhập cư hợp pháp và phi pháp của hàng triệu lao động kỹ năng thấp, nghèo đói từ nước ngoài vào Mỹ. Lao động nhập cư giá rẻ này đã biến các công việc xây dựng, công việc tại nhà máy và nhiều ngành nghề khác thành tiền lương không đủ sống đối với một người công nhân Mỹ trung bình, phá hủy kế sinh nhai của phần lớn hộ gia đình Mỹ.

Ngoài ra, thâm hụt thương mại của Mỹ với Mexico bùng nổ, đã tăng hơn 575% vào năm 2017. Thậm chí chưa tính đến nhiên liệu hóa thạch, thâm hụt thương mại Mỹ - Mexico cũng đã hơn 119 tỷ USD trong lĩnh vực sản xuất và nông sản.

NAFTA cũng khiến Mexico tệ hơn

Tuy nhiên, liệu lợi thế tương đối của Mexico trong chi phí lao động kết hợp với NAFTA đã làm tăng mức sống của người Mexico? Liệu nền kinh tế Mexico đã chuyển đổi thành một nền kinh tế giàu có và năng động hơn?

Không.

Thay vào đó, sau hơn hai thập kỷ với NAFTA, việc làm, tiền lương và năng suất sản xuất của Mexico vẫn trì trệ, đứng thứ 18/20 nước Mỹ Latinh về GDP bình quân đầu người. GDP bình quân đầu người thực tế đã giảm hơn 80% so với mức của năm 1980 và không có thay đổi nào trong tỷ lệ nghèo đói, mặc dù tỷ lệ này trong phần còn lại của Mỹ Latinh đã giảm đáng kể.

Khu thương mại tự do cho những tay buôn thuốc phiện

Cuối cùng, một tác động tiêu cực lớn khác của NAFTA là mở rộng dòng chảy của các loại thuốc bất hợp pháp tràn vào Mỹ. Như ông Jorge G. Casteneda, cựu Bộ trưởng Ngoại giao Mexico đã phát biểu vào năm 2015: “NAFTA đã không mang lại những lợi ích to lớn như những người tạo ra nó từng hứa hẹn. Đã vậy, NAFTA lại còn hỗ trợ đáng kể cho một thị trường cụ thể: buôn bán ma túy trái phép.”

NAFTA không chỉ phá hủy việc làm và cuộc sống của người Mỹ, mà còn góp phần đáng kể trong việc biến Mexico thành vùng chiến sự của cartel ma túy như ngày nay. Không may thay, hệ quả đó không chỉ tạo ra bởi NAFTA.

Thỏa thuận “thương mại tự do” của chúng tôi theo quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) với Trung Quốc cũng đã dẫn đến việc xuất hiện tràn lan của các loại thuốc trái phép chảy vào Mỹ. Trung Quốc là nguồn cung hàng đầu của nhóm chất Fentanyl gây nghiện và gây tử vong cao, là nguyên nhân tử vong hàng đầu do dùng thuốc quá liều ở Mỹ. Chỉ riêng năm 2017, 49,000 người Mỹ đã chết do Fentanyl. Con số này gần bằng số lính Mỹ chết trong chiến tranh ở Việt Nam (58,000 người).

Từ kinh nghiệm của NAFTA cho thấy rõ rằng, khoảng cách lớn về pháp lý, trình độ phát triển và văn hóa giữa các đối tác thương mại có thể gây ra hậu quả cho các nước tham gia. Thương mại tự do bị lạm dụng thường có thể dẫn đến việc thương mại hóa và bóc lột sức lao động của con người, mà không mang lại những lợi ích như đã hứa.

Nguồn: The Epoch Times

Từ khóa: thương mại tự do, lợi thế so sánh, học thuyết, thực tiễn, hiệp định đa phương