Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hoa Kỳ dường như tin tưởng rằng họ đang đối phó với một Trung Quốc yếu thế, do nguy cơ hạ cánh cứng của nền kinh tế Trung Quốc. Mặc dù Trung Quốc nhập khẩu tương đối ít từ Hoa Kỳ, nhưng nước này thậm chí còn sở hữu nhiều vũ khí lợi hại hơn.

Khi một thỏa thuận thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc tưởng như đã ở ngay trước mắt, mọi thứ lại trở lại vạch xuất phát. Lý do rõ ràng cho sự đổ vỡ này là do Trung Quốc thay đổi các nội dung quan trọng trong dự thảo thỏa thuận, mà theo chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump là từ bỏ những điều khoản đã đạt được trước đó. Nhưng nguyên nhân cốt lõi đằng sau việc Trung Quốc thay đổi bản thảo – nguyên nhân đằng sau việc Trung Quốc miễn cưỡng đáp ứng yêu cầu từ phía Mỹ - lại nằm trong tính toán sai lầm cơ bản của chính quyền Trump.

Nói một cách đơn giản, Mỹ đã chơi quá tay. Bản thảo thỏa thuận bắt buộc Trung Quốc phải sửa đổi luật trong một số vấn đề mà Hoa Kỳ mong muốn, và trong lúc hai bên đang đàm phán, Mỹ lại thực hiện chiến dịch công kích nhắm vào gã khổng lồ viễn thông Trung Quốc Huawei. Chiến dịch này đã thêm Huawei vào danh sách đen thương mại của Mỹ, từ đó cắt đứt nguồn cung công nghệ quan trọng và ép các nước đồng minh của Mỹ cũng phải cô lập Huawei.

Mặc dù những hành động như thế chắc chắn sẽ gây thiệt hại cho Huawei, nhưng suy cho cùng, công ty này vẫn có thể bù đắp được tổn thất bằng cách liên kết với các công ty công nghệ Trung Quốc đang phát triển nhanh khác. Tuy nhiên, đối với phần còn lại của thế giới, cuộc công kích của chính quyền Trump nhắm vào Huawei - và Trung Quốc nói chung - sẽ có những hậu quả sâu rộng.

Chỉ đơn giản là Trung Quốc đã tham gia quá sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc ruồng rẫy Trung Quốc – quốc gia sản xuất công nghiệp, công xưởng hàng đầu thế giới, và là thị trường tiêu dùng 1,4 tỷ dân - sẽ phá vỡ nghiêm trọng chuỗi giá trị toàn cầu và phủ bóng đen lên toàn bộ nền kinh tế thế giới.

Tính toán sai lầm của chính quyền Trump có thể một phần xuất phát từ hành động vội vàng, với hy vọng đạt được “một chiến thắng” trước cuộc bầu cử tổng thống vào năm tới. Hành động trên còn xuất phát từ niềm tin của Hoa Kỳ rằng, họ đang đối phó với một Trung Quốc yếu thế, do nguy cơ hạ cánh cứng của nền kinh tế Trung Quốc. Điều đó không đúng.

Trong khi Trung Quốc nhập khẩu tương đối ít từ Mỹ, họ có thể sở hữu nhiều vũ khí lợi hại hơn đối thủ trong cuộc thương chiến. Ngoài việc trả đũa trực tiếp, thông qua thuế quan áp lên các sản phẩm nông nghiệp và máy bay thương mại của Mỹ, Trung Quốc có thể thắt chặt kiểm soát vốn, bán các trái phiếu của Kho bạc Hoa Kỳ, hoặc để đồng nhân dân tệ mất giá. (Lựa chọn thứ hai kích hoạt làn sóng phá giá cạnh tranh sẽ gây bất ổn cho đồng đô la Mỹ, cũng như các tổ chức tiền tệ quốc tế.)

Tuy nhiên, cho đến nay, Trung Quốc đã cho thấy sự kiềm chế đáng kể. Ví dụ, mặc dù đồng nhân dân tệ gần đây mất giá so với đồng đô la Mỹ, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đã bày tỏ ý định duy trì sự ổn định của tỷ giá hối đoái. Ngay cả khi căng thẳng sâu sắc với Mỹ về thương mại và công nghệ buộc họ phải thực hiện một số hành động trả đũa ngắn hạn, Trung Quốc vẫn có khả năng duy trì sự kiềm chế này trong tương lai gần.

Lý do rất đơn giản: cách tiếp cận vừa phải này phục vụ lợi ích lâu dài của Trung Quốc, cả trực tiếp (bằng cách hỗ trợ tăng trưởng và phát triển kinh tế liên tục, bảo đảm ổn định xã hội và bảo vệ sự toàn vẹn của nhà nước) và gián tiếp (bằng cách tránh gây ra sự gián đoạn tốn kém cho thị trường toàn cầu). Trớ trêu thay, điều này cũng sẽ khiến Trung Quốc phải cam kết với những cải cách cơ cấu mà nước Mỹ đang tìm kiếm.

Cuộc chiến thương mại đã làm bật lên những rủi ro vốn có trong việc duy trì một nền kinh tế mở. Nhưng, thay vì đóng sập cánh cửa với phần còn lại của thế giới, Trung Quốc đang ra sức bảo đảm sự ổn định cho nền kinh tế toàn cầu.

Giới lãnh đạo Trung Quốc không tin rằng xu hướng toàn cầu hóa dẫn dắt bởi tư bản chủ nghĩa - trong đó Trung Quốc vừa là bên hưởng lợi nhiều nhất, vừa là bên đóng góp ngày càng lớn - sẽ sớm bị đảo chiều. Bởi vì theo quan điểm của Trung Quốc, Mỹ vẫn còn là người bảo vệ siêu việt cho thị trường tự do mà Trung Quốc đang hướng tới, do đó quan điểm sai lệch của Mỹ về thị trường tự do chính thống và lạm dụng quyền lực nhà nước có thể làm lung lay nền tảng kinh tế của chính Hoa Kỳ và đe dọa các tổ chức của Mỹ.

Một điều chắc chắn, Trung Quốc và Mỹ rất có thể sẽ ngày càng phân tách. Trung Quốc sẽ phát triển các công nghệ cốt lõi của riêng mình, nhằm chấm dứt sự phụ thuộc vào Mỹ và xây dựng các lĩnh vực chiến lược để thúc đẩy sự phát triển kinh tế của nước này.

Nhưng những tiến bộ công nghệ như thế ở Trung Quốc, trong mọi trường hợp, sẽ đòi hỏi nước này thực hiện cải cách cơ cấu. Đặc biệt, Trung Quốc sẽ phải bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và xây dựng thị trường vốn hiệu quả hơn, nhằm khuyến khích nghiên cứu khoa học cơ bản, đổi mới công nghệ và khởi nghiệp. Nhận thức được vai trò thúc đẩy đổi mới công nghệ của thị trường vốn, Trung Quốc dự kiến mở Hội đồng Đổi mới Khoa học và Công nghệ tại Sàn giao dịch Chứng khoán Thượng Hải vào cuối tháng này.

Điều này không có nghĩa là Trung Quốc đóng cánh cửa đàm phán thương mại. Ngược lại, cấu trúc mối quan hệ thương mại Mỹ-Trung sẽ bị mất cân đối, điều mà Trung Quốc sẵn sàng ứng phó.

Nhưng, thay vì cho phép chính quyền Trump đơn phương thúc đẩy gia tăng nhập khẩu - một cách tiếp cận vừa ngây thơ vừa liều lĩnh - Trung Quốc vẫn khăng khăng giải quyết vấn đề theo từng giai đoạn. Thế giới nên ủng hộ phương pháp này, đặc biệt là phía Mỹ, dỡ bỏ hạn chế xuất khẩu sang Trung Quốc và hoan nghênh đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ.

Đối với nhiều người, Trung Quốc và Hoa Kỳ dường như rơi vào “bẫy Thucydides”, một lời tiên tri tự ứng nghiệm, trong đó một cường quốc lâu năm, vì lo ngại một kẻ thách thức, đã gây ra cuộc chiến giành quyền thống trị toàn cầu. Nhưng, ngay cả khi cuộc chiến kinh tế giữa hai nước vẫn tiếp diễn, kết quả này là điều không thể tránh khỏi.

Thiếu niềm tin chính trị lẫn nhau đã không ngăn cản Mỹ và Trung Quốc tham gia vào hợp tác thương mại cùng có lợi trong 40 năm qua, và cũng không cản trở sự gia tăng trao đổi văn hóa, giáo dục và các trao đổi khác gần đây. Vào thời điểm hai nước đối mặt với nhiều thách thức chung - bao gồm biến đổi khí hậu, đe dọa hạt nhân, khủng bố, nghèo đói và ổn định thị trường tài chính - người ta chỉ có thể hy vọng rằng chính quyền Mỹ một lần nữa cho thấy tầm nhìn và sự khôn ngoan cần thiết để đổi mới hợp tác với Trung Quốc.

Nguồn: Project – Syndicate

Từ khóa: chiến tranh thương mại Mỹ-Trung, vũ khí trả đũa