Việt Nam không thể nào trở thành một Trung Quốc thứ hai

FDI2609

Một tin tốt lành dành cho Việt Nam là vào tuần trước, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào Việt Nam (FDI) trong vòng 5 tháng đầu năm 2019 đã tăng lên gần 70% so với cùng kì năm ngoái, con số tăng trưởng cao nhất kể từ năm 2015. Nguyên nhân chủ yếu là do căng thẳng thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ đã khiến các doanh nghiệp Mỹ và những nước khác quan ngại về việc đầu tư vào đại lục này.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã không ngừng mời gọi các nhà đầu tư từ nước láng giềng phía Bắc, và chính các doanh nghiệp cũng cho biết mối bất hòa giữa Bắc Kinh và Washington là lý do khiến họ dần chuyển hướng xuống phía Nam. Việt Nam đang rất lạc quan về khả năng tăng trưởng trong tương lai, một bài báo Quartz thậm chí còn miêu tả Việt Nam như “một phiên bản Trung Quốc đang dần được định hình.”

Tuy nhiên, mặc dù Việt Nam có thể sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ do thu hút được nhiều ngành sản xuất có giá trị cao – ví dụ như Foxconn, một công ty công nghệ khổng lồ Đài Loan có khả năng đầu tư sản xuất iPhone tại Việt Nam – nhưng những kết quả lạc quan nhất cũng luôn đi kèm với những thách thức to lớn. Sự tăng trưởng đầu tư mạnh mẽ sẽ kéo theo những tác động bất ổn lên quốc gia trong ngắn hạn. Nhiều nhà máy mới được xây dựng sẽ khiến đất đai tăng giá, và mặc dù thu thuế chính phủ cũng đang tăng lên, nhưng chất lượng cơ sở hạ tầng thì không theo kịp. Nhu cầu về lao động có kỹ năng cũng sẽ vượt quá mức cung ứng nếu như tăng trưởng diễn ra quá nhanh.

nhà đầu Tuy vậy, những vấn đề này sẽ không cản được sự tăng trưởng của Việt Nam. Là một trong những quốc gia đang phát triển nhanh nhất trên thế giới, cơ sở hạ tầng ở đây sẽ sớm đuổi kịp thời đại và chất lượng nguồn lao động cũng sẽ tăng lên. Và mặc dù giá đất tăng sẽ khiến một số tư quay lưng, những nhà đầu tư không bị ảnh hưởng bởi việc này thường là trong các ngành có giá trị cao mà Việt Nam tha thiết mong muốn thu hút trong cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0. Nhưng suy cho cùng, Việt Nam, quốc gia đông dân thứ 15 trên thế giới với khoảng 95 triệu người, tuyệt đối không thể lắp đầy khoảng trống khổng lồ mà Trung Quốc để lại trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việt Nam chỉ ít dân hơn tỉnh Quảng Đông miền nam Trung Quốc một chút, nơi sinh ra các đặc khu kinh tế Trung Quốc vào năm 1979 và hiện vẫn là đầu tàu quan trọng cho ngành sản xuất của nước này. Foxconn có một cơ sở rất lớn tại Quảng Đông, và các gã khổng lồ công nghệ tại Trung Quốc như Huawei và ZTE đều có trụ sở chính tại đây. Quảng Đông là nền tảng sức mạnh của Trung Quốc trong nền kinh tế toàn cầu, nhờ vào vị trí thuận lợi để tiếp cận Hồng Kông và các cảng ven biển. Nếu như vị thế của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu bắt đầu lung lay, các khoản đầu tư vào Việt Nam và các nước khác phần lớn là chuyển từ Quảng Đông sang.

Thế nhưng, ngoại trừ là một nước độc lập, Việt Nam không có ưu thế nào nổi trội hơn so với tỉnh Quảng Đông rộng lớn, đa dạng kinh tế, và có nguồn lao động lớn nhất thế giới. Theo kết quả từ cuộc điều tra dân số quốc gia gần nhất của Bắc Kinh, thực hiện vào năm 2010, khoảng 1/3 trong 104 triệu dân Quảng Đông là người nhập cư từ một nơi khác ở Trung Quốc. Mặc dù ở Việt Nam có tới 65% dân cư nông thôn sẵn sàng di chuyển sang thành thị để tham gia sản xuất, Việt Nam vẫn không thể bằng Trung Quốc, với số lượng hàng trăm triệu người dân sẵn sàng di cư để lắp đầy những công việc trống. Các nhà máy sản xuất iPhone và giày Nike ở vùng Đồng bằng Châu Giang có thể tận dụng số lượng người di cư đều đặn từ khắp đất nước Trung Quốc để lắp đầy chuỗi cung ứng sản xuất, trong khi dân số Việt Nam thì không đủ để làm được điều này.

Và trong khi người dân Quảng Đông có thể ăn thịt heo được nuôi lớn tại Tứ Xuyên và gạo được thu hoạch tại Trường Giang, Việt Nam sẽ không để Đồng bằng sông Mekong, một trong những vùng sản xuất lúa gạo lớn nhất trên thế giới, đô thị hóa mạnh mẽ như Đồng bằng Châu Giang.

Một khi Việt Nam phát triển hơn, Việt Nam nhiều khả năng sẽ đi theo bước chân của Nhật Bản và lựa chọn nền mô hình sản xuất nông nghiệp cơ giới hóa, gọn nhẹ, và năng suất cao. Trái lại, sản xuất nông nghiệp ở Quảng Đông đã bị hạn chế kể từ năm 1980 và dự tính sẽ còn bị hạn chế hơn nữa bởi kế hoạch Vùng Vịnh Lớn (Great Bay Arena) của Trung Quốc, với mục đích thúc đẩy hội nhập kinh tế giữa các đô thị Quảng Đông, Hồng Kông, và Ma Cao. Trong khi đó, Việt Nam, vựa lúa lớn thứ ba trên thế giới, ít nhất cũng phải tiếp tục trồng đủ vụ mùa để đáp ứng cho nhu cầu của người dân trong nước. Việt Nam chắc chắn sẽ còn lâu mới từ bỏ hoạt động xuất khẩu gạo, vốn là ưu thế của đất nước.

Mặc cho những thách thức này, Việt Nam vẫn có rất nhiều lợi thế thương mại so với Trung Quốc. Hiện tại, Việt Nam có giá thành lao động rẻ hơn, và Việt Nam đã kí kết các thỏa thuận tự do thương mại với Hàn Quốc và 10 thành viên còn lại trong Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), bao gồm Nhật Bản, Canada và Australia. Liên minh Châu Âu cũng đang trong những giai đoạn cuối phê chuẩn hiệp định tự do thương mại với Việt Nam. Và mặc cho 39,5 tỉ USD thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ vào năm 2018, Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây vẫn bày tỏ sự ưu ái của ông dành cho Việt Nam.

Mặc dù hội nghị thượng định giữa Trump và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un tại Hà Nội kết thúc trong thất bại, mọi chuyện diễn ra vô cùng tốt đẹp với nước chủ nhà. Trump thể hiện sự ưu ái khi dành thời gian trong chuyến công tác để tham dự lễ ký kết hợp đồng mua máy bay Boeing trị giá 15,7 tỷ USD của hai hãng hàng không Việt Nam.

Các đơn hàng trị giá hàng trăm tỉ USD với Mỹ đã trở thành một thông lệ khi các nhà lãnh đạo Việt Nam gặp Trump. Khi Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tới thăm Nhà Trắng vào tháng 5/2017, Trump đã ca ngợi 13 giao dịch trị giá khoảng 8 tỷ USD được công bố trong chuyến thăm. 6 tháng sau, trong suốt chuyến thăm của Trump đến Hà Nội sau hội nghị thượng đỉnh Hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương hàng năm tại Đà Nẵng, các thỏa thuận khác được ký kết với sự hiện diện của Trump, trị giá đến 12 tỷ USD. Hà Nội dường như đã tìm ra cách để lấy lòng ông Trump, người mà ngoại trừ tình cờ đề cập đến viêc thâm hụt với Việt Nam trong chiến dịch bầu cử năm 2016 thì hầu như chỉ nói những thứ tốt đẹp về Việt Nam dạo gần đây.

Giả sử Việt Nam có thể tiếp tục duy trì đà tăng trưởng để trở thành một nền kinh tế phát triển trong tương lai, đó một phần là nhờ vào việc hấp thụ đầu tư từ Trung Quốc trong giai đoạn này. Việt Nam chắc chắn sẽ tiếp tục giới thiệu bản thân như là một điểm đến thay thế phù hợp cho các doanh nghiệp lớn trên thế giới. Nhưng Việt Nam rõ ràng vẫn sẽ không có đủ tiềm lực hay cơ hội để trở thành nhà máy lớn nhất thế giới.

Như Đài Loan và Hàn Quốc từng chứng minh trong giai đoạn nửa sau thế kỉ 20, vẫn còn nhiều cách khác để làm giàu. Các nhà lãnh đạo Việt Nam hiểu rõ điều này và các nhà đầu tư nước ngoài nên lưu ý.

Bài báo chỉ phản ánh quan điểm của tác giả, không phản ánh quan điểm của CIIS.

Nguồn: Foreign Policy

Từ khóa: chiến tranh thương mại, dịch chuyển chuỗi cung ứng, FDI, thị trường Việt Nam