Con đường đến thương mại tự do của châu Phi

chauphi31052019

Ngày 30/5 chứng kiến sự thành lập khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới - hiệp định AfCFTA. Hơn 20 quốc gia châu Phi đang tham gia một hiệp hội được phỏng theo mô hình thị trường chung của Liên minh châu Âu.

Khi bắt đầu có hiệu lực vào ngày 30/05, Hiệp định Khu vực Thương mại tự do châu Phi (AfCFTA) sẽ là hiệp định lớn nhất thế giới, ít nhất là về mặt hình thức. Một tháng trước, quốc gia thành viên thứ 22 của Liên minh châu Phi (AU) đã phê chuẩn hiệp định, từ đây mở đường cho sự hình thành AfCFTA. Một hội nghị thượng đỉnh của AU tại Kigali trước đó đã quyết định một hiệp định như vậy là rất cần thiết.

Quốc gia thứ 22 - Cộng hòa Dân chủ Ả Rập Sahrawi - được xem là một điềm tốt. Cộng hòa Dân chủ Ả Rập Sahrawi có ít hơn 1 triệu dân và chỉ mới thành lập từ năm 1974. Hiếm có người dân châu Âu nào biết về đất nước này, và cũng có thể, phần lớn người dân châu Phi cũng chưa hề nghe nói đến tên gọi đó.

Tuy nhiên, hiện nay đất nước nằm giữa sa mạc Sahara và Đại Tây Dương này có thể được biết đến nhiều hơn vì sự phê chuẩn thần kỳ mà nước này mang lại, đặc biệt nếu sự khởi đầu mới mẻ này cuối cùng có thể tạo ra một thị trường chung cho lục địa đen, theo đúng mục đích ban đầu của hiệp định.

Mọi việc cần phải có thời gian

Người đứng đầu Hiệp hội doanh nghiệp Đức-châu Phi, ông Christoph Kannengiesser rất quan tâm đến các nỗ lực thương mại của châu Phi. Ông cho biết, việc phần lớn các nước thành viên AU đã ký kết hiệp định đã cho thấy mối quan tâm của họ dành cho thương mại tự do, báo hiệu một khởi đầu tốt đẹp.

Ông nói thêm người châu Phi không nên vội vàng trong mọi thứ, và nên đảm bảo các mối quan hệ thương mại của mình phát triển một cách bền vững. Ông Kannengiesser lưu ý rằng thị trường chung châu Âu không xuất hiện chỉ sau một đêm, thêm vào đó, các thỏa thuận thương mại khác như NAFTA hay TTIP vẫn còn gây tranh cãi vì vẫn có xu hướng tạo ra kẻ thắng người thua.

Ông cũng cho biết: “Điều đó có thể kéo theo các mâu thuẫn liên quan đến vấn đề phân bổ lợi ích, và có thể vô tình thôi thúc các nước chỉ biết bảo vệ lợi ích của riêng mình.”

Ông Kannengiesser tin rằng Hiệp định AfCFTA không gây ra tổn thất to lớn nào cho Nigeria -quốc gia đông dân và giàu dầu mỏ nhất của châu Phi, và cũng là quốc gia không muốn tham gia AfCFTA. Ông cho rằng mặc dù nước này theo đuổi các lợi ích quốc gia và cảm thấy bản thân đủ mạnh, nhưng trong dài hạn Nigeria sẽ không thể phớt lờ các diễn biến kinh tế ở châu Phi.

Thương mại nội khối trong giai đoạn non trẻ

Trước AfCFTA, châu Phi cũng có các khu vực thương mại tự do khác mà trong đó, thuế quan ít nhất đã được cắt giảm một phần. Ví dụ như Liên minh Douaniere de l'Afrique de l'Ouest, được thành lập năm 1959 và là tiền thân của Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS) gồm 15 nước thành viên.

Liên minh thuế quan miền Nam châu Phi (SACU) cũng là một ví dụ khác. Tuy nhiên, nếu nhìn vào vị trí của các nước này trên bản đồ, chúng ta sẽ nhận ra những khó khăn mà các nước trong liên minh này phải đối mặt. Liệu các nước thành viên SACU sẽ tổ chức các dòng luân chuyển thương mại đến các quốc gia phía Đông châu Phi bằng cách nào?

Cuối cùng, những khoảng cách đại lý là quá lớn. Hệ thống đường sắt vốn không tốt và đường bộ thường trong điều kiện xấu và tắc nghẽn thường xuyên. Tình trạng tắc nghẽn tại các cửa khẩu biên giới là một thách thức. Một chuyến xe đi từ thành phố Cape Town ở Nam Phi đến thủ đô Ouagadougou của Burkina Faso, mất hơn 10 ngày với đoạn đường dài 8,200 km (tương đương 5,095 dặm).

Ông Kannengiesser lưu ý rằng thương mại nội khối châu Phi không đóng góp lớn về mặt kinh tế cho châu lục này. Trong khi các quốc gia châu Âu xuất khẩu 70% hàng hóa và dịch vụ đến các nước khác trong khối, thì ở châu Phi, tỷ lệ này chỉ là 16%. Ông Kannengiesser lưu ý: “Có rất nhiều điều cần phải cải thiện.”

Tín hiệu tốt

Tuy nhiên, ông Kannegiesser cho rằng, bằng cách thành lập AfCFTA, người châu Phi đang gửi đi tín hiệu tốt đúng thời điểm, rằng thương mại tự do và các thị trường mở sẽ tiếp tục là điều kiện tiên quyết làm tăng phúc lợi của người dân trong thế kỷ 21.

Ông nhấn mạnh, mặc dù tổng thống Trump không ủng hộ việc tham gia các hiệp định thương mại đa phương và phá vỡ các thỏa thuận đa phương bất kỳ khi nào ông có thể, song ông lại cho rằng hiệp định châu Phi “cho thấy một dấu hiệu rất lạc quan.”

Rõ ràng, Liên minh châu Âu đóng vai trò là hình mẫu cho sáng kiến châu Phi. Mặc dù, con đường đến một thị trường chung có thể còn dài và gập ghềnh, ông cho rằng “đây cũng là lợi ích của người dân châu Âu khi các nước châu Phi cùng nhau hợp thành một thị trường chung.”

AfCFTA dự kiến sẽ biến châu Phi thành một thị trường hấp dẫn hơn để thu hút đầu tư. Chuyên gia Kannegiesser phát biểu: “Thị trường chung này sẽ có tính kinh tế theo quy mô, giúp các doanh nghiệp Đức hoạt động dễ dàng hơn ở châu Phi.”

Thành công là một điều chắc chắn?

Ông Kannegiesser chắc chắn rằng một khu vực thương mại tự do lớn sẽ không dễ để lèo lái và sẽ mất rất nhiều thời gian. “Tuy nhiên, nỗ lực chính trị để đạt được điều này là đáng ghi nhận.”

Ông cũng tin người châu Phi đã nhận thấy họ chỉ có thể đối mặt với các thách thức kinh tế bằng cách đi cùng nhau. “Sáng kiến AfCFTA sẽ là một thành công.”

Nguồn: DW

Từ khóa: châu Phi, hiệp định AfCFTA, thị trường chung, thương mại