Trung Quốc sắp được hưởng lợi Hiệp định thương mại tự do châu Phi mới

AFCFTA

Một trong những hiệp định thương mại tự do giá trị nhất và lớn nhất thế giới sẽ bắt đầu có hiệu lực vào ngày 30/05 tới, tuy nhiên đây là một hiệp định ít được nhắc đến trên các phương tiện truyền thông chủ lưu: Hiệp định Khu vực Thương mại tự do châu Phi (AfCFTA). AfCTFA là một FTA lớn nhất được thực hiện kể từ khi khu vực này gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), nhưng việc giới truyền thông thờ ơ với hiệp định này cho thấy mặc dù toàn cầu hóa, vấn đề thương mại chỉ được chú ý khi và chỉ khi do Hoa Kỳ thực hiện.

Trung Quốc là nước thúc đẩy mạnh mẽ nhất cho thỏa thuận này, và sẽ sử dụng tầm ảnh hưởng về ngoại giao, chính trị và thương mại để khai thác lợi ích từ hiệp định gồm 52 trên 55 quốc gia châu Phi (chỉ Benin, Eritrea và Nigeria là không tham gia). AfCFTA bao trùm một khu vực đóng góp hơn 3 nghìn tỷ USD và cắt giảm thuế quan đối với 90% hàng hóa được giao thương trên khắp lục địa. Hơn 1.2 tỷ người tiêu dùng châu Phi sẽ chịu ảnh hưởng bởi hiệp định này.

Nigeria, quốc gia đóng góp giá trị GDP lớn nhất châu Phi, hiện không tham gia vào hiệp định do lo ngại AfCFTA sẽ có tác động tiêu cực lên các thành viên tham gia, theo đề xuất từ Hiệp hội Sản xuất Nigeria. Nigeria có một hiệp định thương mại tự do song phương với Trung Quốc, tuy nhiên hiệp định này được xem là không mấy suôn sẻ khi các nhà sản xuất Trung Quốc bắt đầu bán phá giá các sản phẩm giá rẻ và kém chất lượng trên thị trường Nigeria sau khi thảo thuận được ký kết vào năm 2010.

Trung Quốc đã đẩy hoạt động sản xuất các hàng hóa kém chất lượng ra khỏi Trung Quốc và vào các thị trường Đông Nam Á có chi phí thấp hơn, như Việt Nam, Philippine và Indonesia. Tuy nhiên, những điểm đến này cũng đang dần trở nên đắt đỏ hơn,chẳng hạn như Việt Nam– các thành phố lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh hiện đang sắp toàn dụng về cở sở hạ tầng sản xuất. Sự chuyển dịch sẽ tiếp tục diễn ra trong tương lại: sản xuất sản phẩm với chi phí thấp trong thập kỷ tới sẽ bắt đầu hướng đến châu Phi, và Trung Quốc vẫn cần mua các sản phẩm được sản xuất giá rẻ với chất lượng chấp nhận được.

Điều đó đi kèm với các nguồn tài nguyên châu Phi mà Trung Quốc đã cam kết mua, và Sáng kiến Vành đai và Con đường là một phần rất lớn của chiến lược này. Cơ sở hạ tầng vẫn đang tiếp tục được xây dựng, trong đó Trung Quốc luôn đi đầu trong các dự án về năng lượng, viễn thông và giao thông trên khắp lục địa. Điều đó đã diễn ra trong 10 năm qua; từ năm 2012, người Trung Quốc đã xây dựng xong và đưa vào vận hành tuyến đường sắt từ Nairobi đến Mombasa, Kenya. Người Trung Quốc cũng xây dựng nhiều dinh thự cho tổng thống ở nhiều quốc gia châu Phi khác, bao gồm Trụ sở chính của Liên minh châu Phi tại Addis Ababa, Ethiopia.

Mong muốn của Trung Quốc cũng phù hợp với mong muốn các nước châu Phi. Tình trạng hạ tầng trên lục địa châu Phi tệ đến nỗi, một số nước châu Phi thậm chí bán nhiều sản phẩm đến EU hơn là bán cho các nước châu Phi khác. AfCFTA cùng với cơ sở hạ tầng do Trung Quốc xây dựng sẽ thúc đẩy năng suất sản xuất của châu Phi, và châu Phi đã và sẽ tiếp tục có một lực lượng lao động lớn, mặc dù các kỹ năng tổ chức và quản lý vẫn còn phải trau dồi thêm rất nhiều. AfCFTA sẽ mở ra một sự chuyển dịch lao động làm nông nghiệp- ngành mà hiện nay chiếm khoảng 50% lao động của lục địa - sang công nghiệp- hiện đóng góp vào GDP gấp 5 lần ngành nông nghiệp song vẫn đang thiếu nguồn nhân lực. Một số quốc gia sẽ phải chịu tổn thất trong ngắn hạn để vượt qua quá trình chuyển đổi này.

Vẫn còn nhiều công việc phải hoàn tất để Hiệp định thương mại tự do khổng lồ này đem lại lợi ích. Mặc dù, việc cắt giảm thuế quan đã được thỏa thuận từ trước, một số quốc gia vẫn sẽ phải chịu tác động tức thời khi những hiệp định này bắt đầu có hiệu lực, đáng chú ý nhất là các nước Burkina Faso, Ghana, Malawi và Zimbabwe. Tuy nhiên, chính sách cạnh tranh và các vấn đề sở hữu trí tuệ (IP) đã được thống nhất, nghĩa là thành công của Hiệp định còn phụ thuộc phần lớn vào việc các doanh nghiệp và doanh nhân châu Phi cócan đảm chấp nhận những thách thức và tiến hành điều chỉnh để hướng tới một thị trường chung, thay vì tập trung hoàn toàn vào thương mại quốc gia của mình, hay không.

Hiệp định cũng sẽ đem lại tăng trưởng cho châu Phi. Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế dự báo, châu Phi sẽ là thị trường vận tải hành khách tăng trưởng thứ hai thế giới, với mức tăng 4.6% mỗi năm. Đến năm 2037, số lượng hành khách của châu Phi dự kiến sẽ tăng thêm 200 triệu hành khách, so với mức 334 triệu hành khách hiện nay - đứng thứ hai chỉ sau châu Á. Và đoán xem ai sẽ nước muốn mở rộng quy mô sân bay, hỗ trợ cơ sở hạ tầng và cung cấp máy bay cho châu Phi?

AfCFTA vẫn còn các vấn đề chưa hoàn tất, bao gồm: biểu thuế quan, quy tắc xuất xứ và một số thỏa thuận cụ thể về thương mại dịch vụ. Tuy nhiên, dự kiến các nước thành viên sẽ nộp biểu cam kết thuế quan nhập khẩu trước tháng 1 năm sau, mặc dù hiệp định đi vào hiệu lực, để tự do hóa 97% tất cả dòng thuế, chiếm hơn 90% thương mại nội khối châu Phi. Theo cách tương tự như ASEAN áp dụng, lộ trình cắt giảm thuế quan trong hiệp định AfCFTA là 5 năm (hoặc 10 năm đối với ‘các nước kém phát triển’). Bộ quy tắc xuất xứ cũng dự kiến sẽ được hoàn thiện vào tháng tới, với nghị định thư về đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ và chính sách cạnh tranh sẽ được công bố vào tháng 6 năm sau.

Về phần mình, Trung Quốc đã nỗ lực phát triển các khu vực phát triển thương mại tự do tại châu Phi. Ví dụ, Khu vực phát triển kinh tế Thiên Tân (TEDA) rất nổi tiếng ở Trung Quốc, về cơ bản đã đạt công suất tối đa ở Thiên Tân, đã bắt đầu thành lập công ty con ở Ai Cập. TEDA đang tiếp tục phát triển một khu vực với quy mô 7.23 km2 tại Khu kinh tế kênh đào Suez của Ai Cập (SCZone), ngay phía đông của thủ đô Cairo. Trung Quốc không hoạt động đơn độc- Nga cũng đã từng làm điều tương tự ở đây.

Mô hình kinh doanh của TEDA lần này sẽ có một chút khác biệt. Thay vì thu hút các nhà đầu tư nước ngoài đến Thiên Tân, TEDA hiện đang tập trung đem các nhà đầu tư Trung Quốc đến châu Phi. Có thể kể đến đầu tiên là nhà sản xuất sợi thủy tinh Jushi của Trung Quốc, công ty này đã giúp Ai Cập trở thành một trong những nước sản xuất và xuất khẩu sợi thủy tinh lớn nhất thế giới. Các khu vực phát triển thương mại tự do khác chắc chắn sẽ mọc lên trên khắp lục địa châu Phi. Tân Hoa Xã đã dẫn lời giáo sư Waleed Gab-Allah của khoa tài chính và kinh tế Đại học Cairo, dự báo xuất khẩu của Trung Quốc đến các nước AfCFTA sẽ tăng 50% khi hiệp định này có hiệu lực. Ông cho biết: “Hiệp định thương mại tự do châu Phi sẽ khuyến khích nhiều công ty Trung Quốc đến hoạt động và đầu tư vào khu vực kinh tế của Ai Cập để hưởng lợi từ việc vận chuyển hàng hóa đi qua kênh đào Suez với mức thuế thấp.”

Với quy mô toàn châu Phi, tác động kinh tế của AfCFTA sẽ rất đáng kể. Theo Ngân hàng Phát triển châu Phi, việc xóa bỏ thuế quan đối với thương mại nội khối châu Phi sẽ làm tăng thu nhập ròng ở lục địa thêm 2.8 tỷ USD mỗi năm. Việc xóa bỏ thuế quan theo đơn giá hàng (ad valorem tariff) của các hàng rào phi thuế quan lên hàng hóa và dịch vụ cũng sẽ làm thu nhập thực tế ròng tăng thêm 1.25%, tương đương 37 tỷ USD, trong khi đó, việc thực thi Hiệp định Thuận lợi hóa Thương mại của WTO (TFA) thậm chí còn mang lại lợi ích nhiều hơn, với tổng thu nhập thực tế ước tính tăng 3.5%, tương đương 100 tỷ USD.

Về tác động đối với thương mại, AfCFTA giúp thúc đẩy thương mại giữa các nước thành viên nói riêng tăng 14.6%, và thúc đẩy thương mại nội khối châu Phi nói chung tăng khoảng 107%. Hơn nữa, việc thực thi TFA sẽ giúp thương mại nội khối châu Phi tăng thêm hơn 51%. Đây là những con số đáng kể. Tuy nhiên, AfCFTA không chỉ là một thỏa thuận có lợi cho người Trung Quốc, mặc dù cấu trúc và các mốc thời gian của hiệp định đều mang dấu ấn của Trung Quốc. Các doanh nghiệp quốc tế từ khắp nơi trên thế giới vẫn có thể hưởng lợi bằng cách thành lập công ty con ở châu Phi.

Trung Quốc cũng có các hiệp định tránh đánh thuế kép với một số quốc gia châu Phi như: Algeria, Botswana, Ai Cập, Ethiopia, Mauritius, Nigeria, Uganda, Seychelles, Nam Phi, Sudan, Tunisia, Zambia và Zimbabwe.

Mặc dù, Đông Nam Á vẫn sẽ tiếp tục là một khu vực tăng trưởng nhanh chóng về thương mại, song khi châu Phi phát triển nhờ vào hiệp định AfCFTA mới, cuộc cạnh tranh sẽ gay cấn hơn. Trong 5 năm tới, chúng ta sẽ bắt đầu chứng kiến sự dịch chuyển của các công ty nước ngoài ra khỏi Trung Quốc, tiếp tục hành trình đến Đông Nam Á, sau đó là đi qua châu Phi, để tìm nơi có chi phí sản xuất tốt hơn. Hiệp định AfCFTA ra đời góp phần tạo thêm một lựa chọn lớn khác cho thực tế này.

Nguồn: China Briefing

Từ khóa: châu Phi, AfCFTA, hiệu lực, Trung Quốc, công ty, hưởng lợi