Vi phạm quyền lao động tại ASEAN ngày càng tăng

Asean0504

Vi phạm quyền lao động là một trong những hệ quả tiêu cực của việc gia tăng sản xuất tại ASEAN, do cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung bùng nổ dẫn đến sự chuyển dịch các cơ sở sản xuất từ Trung Quốc sang khu vực này. Mặc dù khu vực đang trải qua cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, nhiều ngành sản xuất ở ASEAN vẫn lệ thuộc vào những nhà máy thâm dụng lao động. Do không đủ khả năng hoặc không có ý định đầu tư vào công nghệ tiên tiến để tự động hóa dây chuyền sản xuất và giảm bớt khối lượng công việc, nhiều nhà máy trên toàn Đông Nam Á vẫn chứa đầy những người lao động nhập cư. Tình hình này vẫn được đề cập đều đặn trên các trang báo, với nhiều nguyên nhân khác nhau.

Một câu chuyện nổi bật hơn cũng thường xuyên được báo chí đề cập chính là cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung. Năm ngoái, Mỹ và Trung Quốc đã áp thuế lên 360 tỷ USD hàng hóa của nhau, làm giảm tốc độ tăng trưởng toàn cầu và tạo ra những bất ổn tại các thị trường trên thế giới. Vừa qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump lại tuyên bố sẽ tăng thuế đối với 200 tỷ USD hàng hóa trung quốc từ mức 10% lên 25% trong tuần này vì ông không hài lòng về tiến độ đàm phán thương mại. Phái đoàn Trung Quốc dự kiến sẽ đến Washington vào thứ Tư để tham gia vòng đàm phán cuối cùng nhưng hiện đã hủy lịch trình, làm gia tăng mối quan ngại về cuộc chiến.

Trung Quốc đang chủ động giảm bớt những ngành sản xuất trình độ thấp để hướng đến sự đổi mới, và khi mà nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới tiếp tục duy trì chiến lược sản xuất này trong những năm tới, các công ty sẽ phải tiếp tục đa dạng hóa chuỗi cung ứng của họ, tìm kiếm nguồn cung ứng và sản xuất ở những thị trường mới và rẻ hơn.

Chuyển dịch cơ sở sản xuất.

Năm ngoái, công ty quản lý chất lượng chuỗi cung ứng QIMA đã thực hiện một cuộc khảo sát cuối năm với hơn 100 doanh nghiệp trên toàn cầu. Họ phát hiện rằng khoảng ba phần tư trong số đó đã bắt đầu tìm nguồn cung ứng ở những quốc gia mới, do thuế quan tăng cao. Nhiều công ty ghi nhận rằng các nước ASEAN là những thị trường thay thế khả thi. Phần lớn doanh nghiệp trong ngành dệt may đã chuyển cơ sở sản xuất sang các nước ASEAN, và việc thuế quan gia tăng chỉ làm quá trình này diễn ra nhanh hơn. Sự bất ổn càng khiến ASEAN trở thành một địa điểm hấp dẫn hơn.

ASEAN cũng là một điểm đến hấp dẫn đối với người lao động nhập cư, và sự bùng nổ của dòng chảy lao động đã dẫn đến một loạt các vấn đề về vi phạm quyền lao động được ghi nhận – với nhiều câu chuyện về người lao động làm việc quá sức, bị trả lương thấp và đối xử ngược đãi. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), những trường hợp vi phạm quyền lao động phổ biến nhất bao gồm: môi trường làm việc không an toàn, làm việc quá giờ, không trả lương làm thêm giờ, ăn chặn tiền lương và thiếu quyền tự do hiệp hội.

Trong cuộc phỏng vấn độc quyền với tờ ASEAN Post, ông Sébastien Breteau, CEO và là nhà sáng lập QIMA, cho biết những vụ vi phạm quyền lao động đã tăng lên tại các nước ASEAN có sự chuyển dịch cơ sở sản xuất từ Trung Quốc.

Ông Breteau cho biết: “Tại những nước tiếp nhận người lao động nhập cư, chẳng hạn như Malaysia và Thái Lan, đã có sự gia tăng số trường hợp bóc lột theo kiểu nô lệ thời hiện đại, bắt nguồn từ sự chuyển dịch sản xuất. Nhìn chung, hầu hết các nhà máy tại ASEAN đều có điểm tuân thủ đạo đức thấp hơn so với tại Trung Quốc và có nhiều trường hợp vi phạm nghiêm trọng hơn. Khi các hoạt động sản xuất trong khu vực tăng lên, số trường hợp vi phạm cũng tăng theo”.

Tuy nhiên, vấn đề không tuân thủ đạo đức của các công ty tại ASEAN vốn dĩ đã nổi cộm từ trước khi quá trình chuyển dịch nổ ra. Và nhiều công ty nổi bật với những vụ bóc lột nô lệ thời hiện đại, chẳng hạn như Top Glove (Malaysia) và Bangkok Rubber (Thailand) đã nằm trong sổ đen từ trước cuộc chiến thương mại. Ông Breteau lưu ý rằng mức độ tuân thủ của các công ty vẫn đang là một vấn đề tại nhiều thị trường. Ví dụ, theo thống kê quý I 2019 của QIMA, tại Việt Nam và Indonesia, chỉ số tuân thủ của các công ty giảm lần lượt là 5,1% và 3,2% so với cùng kỳ năm trước.

Khi mà những thị trường tiêu dùng quan trọng như Mỹ, Anh quốc, Australia và Hà Lan đang chủ động thông qua những luật lệ nghiêm cấm các công ty bóc lột kiểu nô lệ tham gia vào chuỗi cung ứng, ASEAN sẽ phải có sự điều chỉnh tương ứng để đảm bảo các ngành sản xuất trong khu vực duy trì tiêu chuẩn đạo đức trong sản xuất và xóa bỏ tình trạng vị phạm quyền lao động.

Mặc dù việc tăng cường chuyển dịch sản xuất sang các nước ASEAN sẽ tác động tích cực đến quyền lợi người lao động trong dài hạn, nhưng trong ngắn hạn, quá trình chuyển dịch này cũng có một vài ảnh hưởng tiêu cực – đây là điều không thể tránh khỏi khi khu vực tăng trưởng nhanh chóng.

Ông Breteau kết luận: “Nếu bạn nhìn vào quyền lao động tại Trung Quốc 20 năm trước, bạn sẽ thấy những vấn đề tương tự với những gì đang xảy ra tại ASEAN. Nhờ vào áp lực của những tiêu chuẩn thương mại toàn cầu, mà điều kiện làm việc tại Trung Quốc đã được cải thiện đáng kể, và chúng tôi hy vọng những cải tiến tương tự sẽ diễn ra tại các nước ASEAN theo thời gian.”

Nguồn: The ASEAN Post

Từ khóa: Quyền lao động, ASEAN, chiến tranh thương mại, hội nhập kinh tế