Toàn cầu hóa không bị đẩy lùi – tăng trưởng thương mại chỉ bị chậm lại

toancauhoa29032018

Đầu những năm 2000 là giai đoạn mà các dòng chảy thương mại và dòng vốn quốc tế liên tục bùng nổ và đạt đến đỉnh cao. Đến năm 2008, quá trình toàn cầu hóa đã bị rung chuyển bởi cuộc khủng hoảng tài chính, tình trạng tăng trưởng kém và chủ nghĩa bảo hộ.

Đây là một sự thụt lùi đáng kể đối với một quá trình, mà về mặt xã hội và kinh tế, là một trong những định hướng phát triển chủ đạo trong suốt 50 năm qua. Nhưng lịch sử đã chỉ ra rằng, tình trạng này không phải là chưa từng chảy ra trước đây, những thăng trầm của toàn cầu hóa không phải là điều gì mới mẻ.

Toàn cầu hóa là một thuật ngữ mới, và không xuất hiện trong các sách tiếng Anh cho đến tận những năm 1980. Nhưng hoạt động thương mại quốc tế thì đã tồn tại từ rất lâu như xã hội loài người. Những đế chế cổ đại, hay các nước châu Âu từ 600 năm trước, cũng hoạt động như các công ty thương mại ở những mức độ khác nhau.

Kỷ nguyên toàn cầu hóa hiện đại có thể đã bắt nguồn từ đầu thế kỷ 19, và từ ý tưởng của nhà kinh tế học người Anh, David Ricardo. Ông thiết lập một nền tảng lý thuyết về thương mại tự do, dựa trên ý tưởng cấp tiến rằng thương mại mang lại lợi ích lẫn nhau. Quá trình công nghiệp hóa, thuộc địa hóa và cách mạng công nghệ đã thúc đẩy thương mại tăng trưởng trong suốt thế kỷ 19.

Đây cũng là thời kì mà một tỷ lệ lớn người dân châu Âu di cư đến “Tân thế giới”. Từ năm 1879 đến 1913, Châu Âu đã mất 13% dân số trong độ tuổi lao động do di cư, trong đó, các quốc gia ở ven biển Châu Âu mất nhiều hơn (số người lao động Ý giảm 39%, Ireland 45%). Trong cùng thời kỳ này, dân số trong độ tuổi lao động của Mỹ, Canada, Úc và Argentina đã tăng 49%.

Vào đầu thế kỷ 20, với sự bùng nổ của dòng chảy thương mại, đầu tư nước ngoài và dân số, một cuộc chiến ở châu Âu dường như là điều mà nhiều người không thể ngờ đến. Năm 1909 Norman Angell, một chính trị gia, nhà báo người Anh và là người đoạt giải thưởng Nobel, xuất bản cuốn The Great Illusion. Cuốn sách lập luận rằng thương mại đã tạo ra sự thịnh vượng to lớn và chiến tranh là điều không thể xảy ra, và nếu nó xảy ra, nó cũng sẽ chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Cuốn sách đã có ảnh hưởng rất lớn. Angell đã đúng trong những phân tích về lợi ích từ thương mại, nhưng thật đáng buồn, ông lại sai trong kết luận của mình về chiến tranh.

Những gì diễn ra trong 35 năm tiếp theo, đến cuối những năm 1940, là một sự đi ngược với toàn cầu hóa. Hai cuộc chiến tranh thế giới, sự hỗn loạn về chính trị và kinh tế ,và cuộc đại suy thoái đã châm ngòi cho chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa bảo hộ. Các ngân hàng trung ương, thay vì hợp tác để ổn định hệ thống tiền tệ quốc tế và thúc đẩy thương mại, thì lại tập trung vào các mục tiêu quốc gia. Các dòng chảy thương mại và vốn toàn cầu sụt giảm.

Khi Chiến tranh Thế giới thứ hai kết thúc, thế giới trở lại con đường toàn cầu hóa. Các thể chế quốc tế hậu chiến tranh, được tạo ra bởi Hoa Kỳ và các đồng minh, đặc biệt là Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đã thúc đẩy hợp tác và dẫn dắt tiến trình cắt giảm thuế quan. Vào thời điểm đỉnh cao của chủ nghĩa bảo hộ - năm 1931 - thuế quan đối với hàng xuất khẩu sang Mỹ đạt mức trung bình 48%. Đến đầu những năm 2000, các làn sóng tự do hóa nối tiếp nhau đã khiến mức thuế quan trung bình của Mỹ giảm xuống chỉ còn 3%.

Những loại công nghệ mới, từ vận tải bằng tàu container đến máy bay phản lực, đã cắt giảm đáng kể chi phí vận chuyển hàng hóa và con người. Sự phát triển của công nghệ thông tin đã tạo điều kiện đề các thị trường tài chính quốc tế kết nối và tăng trưởng.

Từ những cải cách kinh tế mang tính bước ngoặc của Đặng Tiểu Bình năm 1978, đến phong trào thị trường tự do Thatcher-Reagan những năm 1980, đến việc Trung Quốc gia nhập vào Tổ chức Thương mại Thế giới năm 2001, làn sóng ủng hộ toàn cầu hóa ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn.

Cuộc khủng hoảng tài chính 2008-09 đã đặt dấu chấm hết kỷ nguyên đó, đặt ra một loạt các mối quan tâm dài hạn xung quanh những vấn đề phi công nghiệp hóa, bất bình đẳng và đào thải xã hội. Kể từ đó, toàn cầu hóa liên tục bị lên án bởi các Đảng cánh tả lẫn cánh hữu. Trong cuộc bầu cử sơ bộ năm 2016 tại Hoa Kỳ, ứng cử viên hàng đầu của phe cánh tả, Bernie Sanders, đã tuyên bố các thỏa thuận thương mại tự do trong những năm gần đây, bao gồm NAFTA, là một thảm họa đối với người lao động Mỹ. Trong khi đó, ở phe dân tộc cách hữu, Marine le Pen, người đứng đầu Pháp Mặt trận Quốc gia, đã mô tả toàn cầu hóa là một “sự man rợ”.

Tăng trưởng trong hoạt động thương mại quốc tế, một thước đo chính của toàn cầu hóa, đã chậm lại rõ rệt trong 10 năm qua. Tốc độ tự do hóa thương mại đã giảm, và với việc Mỹ áp đặt thuế quan vào năm ngoái, một số ngành nghề xuất nhập khẩu còn có dấu hiệu thụt lùi. Mỹ, từ là một nhà vô địch về thương mại tự do và hợp tác quốc tế, trở thành một kẻ chỉ trích tiến trình toàn cầu hóa.

Những gì diễn ra trong giai đoạn giữa hai cuộc chiến tranh thế giới từng cho thấy toàn cầu hóa có thể bị đảo ngược nhanh và xa đến mức nào. Phải đến những năm 1970, tỷ lệ thương mại trên GDP của thế giới mới quay trở lại mức độ của năm 1913, điều đó cho thấy độ nghiệm trọng của sự giật lùi.

Tuy nhiên, những tác động làm đảo ngược toàn cầu hóa trong giai đoạn 1913-1945 có quy mô hoàn toàn khác so với những tác động mà chúng ta phải đối mặt ngày nay. Hai cuộc chiến tranh thế giới, sự trỗi dậy của chủ nghĩa độc tài và một cuộc đại suy thoái, về mặt quy mô, còn tồi tệ hơn nhiều so với cuộc khủng hoảng tài chính 2008-09, gây ra thiệt hại lớn cho trật tự quốc tế.

Toàn cầu hóa sẽ không bị đẩy lùi. Tăng trưởng thương mại có thể chậm lại, những sẽ không tuột dốc. Các dòng chảy vốn xuyên biên giới, dòng chảy tài sản ở nước ngoài, hay đầu tư trực tiếp nước ngoài vẫn chưa bị đảo ngược.

Không khó để tưởng tượng ra một viễn cảnh, nơi mà mọi thứ trở nên tồi tệ hơn, khi cuốc chiến thuế quan leo thang hoặc các thể chế quốc tế như Tổ chức Thương mại Thế giới yếu đi. Tuy nhiên, trong những năm tiếp theo, nhiều khả năng là tiến trình toàn cầu hóa sẽ chỉ diễn ra chậm lại, chứ không hoàn toàn bị đảo ngược.

Đồng ý rằng vẫn có những người không ủng hộ tự do thương mại, tuy nhiên, các chính trị gia chính thống ở hầu hết các nước phát triển vẫn ủng hộ mạnh mẽ tự do thương mại. Trong 40 năm qua, hoạt động thương mại và công nghiệp hóa đã đưa hàng trăm triệu người thoát khỏi nghèo đói ở các thị trường đang phát triển. Thặng dư thương mại, sự phụ thuộc vào xuất khẩu, và quy mô nền kinh tế của Trung Quốc, khiến nước này trở thành một người ủng hộ thương mại. Ở phương Tây, chất lượng sống của người dân phụ thuộc nhiều hơn bao giờ hết vào các loại hàng hóa và dịch vụ đa dạng, nhập khẩu từ những khu vực có chi phí sản xuất rẻ hơn.

Đúng 100 năm trước, Norman Angell đã sai khi tin rằng, quá trình toàn cầu hóa quá tuyệt vời để có thể bị đảo ngược. Hiện tại, với tất cả những thách thức mà nó phải đối mặt, tầm quan trọng của toàn cầu hóa càng rõ rệt hơn bao giờ hết.

Nguồn: Reaction Life

Từ khóa: Toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế, tự do thương mại, chủ nghĩa bảo hộ