Paul Krugnman: Tác động của chiến tranh thương mại

cangbien2018

Người tiêu dùng Mỹ, chứ không phải là các doanh nghiệp nước ngoài, là đối tượng đang phải gánh chịu chi phí từ các đòn đánh thuế của Trump.

Donald Trump đã cho ra đời những câu nói mang tính biểu tượng mà chắc chắn sẽ còn được nhắc lại về sau. Không may là, các câu nói của ông sẽ được trích dẫn bởi vì đó là ví dụ điển hình cho những quan điểm tệ hại.

Trong lĩnh vực kinh tế, tuyên ngôn mà Trump thường hay nói nhất đó là “chiến tranh thương mại là điều tốt, và dễ dành để giành chiến thắng”. Câu thứ hai đó là “Tôi là người đánh thuế”, đi kèm với tuyên bố rằng, các doanh nghiệp nước ngoài sẽ trả các mức thuế ông đã đánh.

Hiện nay, chúng ta có thể kiểm nghiệm xem tuyên bố thứ hai ở trên có đúng không. Trong năm 2018, Trump đã đánh thuế đối với khoảng 12% hàng hóa nhập khẩu của Mỹ, và nhiều loại thuế trong số đó đã có hiệu lực đủ lâu để chúng ta có thể nhìn thấy những hệ quả của nó.

Hôm thứ bảy tuần trước, các nhà kinh tế học đến từ Comlubia, Princeton và Quỹ dự trữ liên bang New York đã phát hành một báo cáo “Tác động của chiến tranh thương mại 2018 lên giá cả hàng hóa và phúc lợi ở Mỹ”, trong đó sử dụng các dữ liệu nhập khẩu chi tiết để đánh giá tác động của các mức thuế. Báo cáo kết luận, người nước ngoài đã không phải trả bất kỳ khoản thuế nào, chính doanh nghiệp Mỹ và người tiêu dùng Mỹ đang phải gánh chịu tất cả chi phí từ việc tăng thuế. Và các thiệt hại cho người tiêu dùng Mỹ đã vượt quá số tiền thuế thu được từ mức thuế mới, vì vậy, các đòn đánh thuế đã làm cho nước Mỹ nghèo đi về tổng thể.

Các nhà nghiên cứu đã làm cách nào để ra được kết quả trên? Chính phủ Mỹ thu thập dữ liệu về giá cả và số lượng của nhiều loại hàng hóa nhập khẩu. Nhiều loại hàng hóa trong số đó đã bị áp thuế mới, nhưng nhiều loại hàng hóa khác thì không. Vậy thì, chúng ta có thể so sách những gì đã xảy ra với các mặt hàng nhập khẩu bị áp thuế với các mặt hàng chưa bị áp thuế, từ đó, nhìn thấy được tác động của việc đánh thuế.

Nếu như quan điểm của Trump là đúng, tức người nước ngoài sẽ phải gánh thuế, thì lẽ ra, giá cả của những mặt hàng bị áp thuế phải giảm đi, bù trừ với thuế tăng, để cho số tiền mà người tiêu dùng bỏ ra không đổi. Tuy nhiên trên thực tế, các mức thuế đã không có tác động hữu hình nào lên giá nhập khẩu. Vì vậy, có nghĩa là, các nhà cung cấp nước ngoài dường như không gánh bất kỳ khoản thuế nào, mà chi phí này đã hoàn toàn được chuyển sang người tiêu dùng; giá bao gồm thuế (như trong Bảng 1) đã tăng đúng bằng chi phí thuế tăng thêm.

Nguồn: Amiti et al (2019)

Giá cả tăng cao dẫn đến các thay đổi lớn trong hành vi tiêu dùng. Tình hình nhập khẩu các mặt hàng bị đánh thuế giảm mạnh, một phần bởi vì người tiêu dùng quay sang sử dụng các sản phẩm trong nước, nhưng phần lớn nguyên nhân còn lại là vì các nhà nhập khẩu đã chuyển sang mua hàng từ các quốc gia khác hiện không bị Mỹ đánh thuế. Lấy ví dụ, một số doanh nghiệp Mỹ đã bắt đầu chuyển sang mua hàng hóa từ Việt Nam hay Mexico thay vì mua từ Trung Quốc như trước đây.

Các thay đổi trong hành vi như trên là điểm mấu chốt để báo cáo kết luận rằng thuế quan đã khiến nước Mỹ nghèo đi.

Hãy xem một ví dụ sau: trước khi tăng thuế, Mỹ nhập khẩu một mặt hàng từ Trung Quốc với giá 100 USD. Sau đó, chính quyền của tổng thống Trump đánh thuế 25%, làm giá bán đến tay người tiêu dùng tăng thành 125 USD. Nếu Mỹ tiếp tục nhập mặt hàng đó từ Trung Quốc, người tiêu dùng sẽ phải bỏ ra thêm 25 USD cho mỗi một đơn vị hàng hóa – nhưng chính phủ thì thu thêm được 25 USD thuế, lúc này, tổng thể thu nhập quốc gia không đổi.

Tuy nhiên, giả sử rằng nhà nhập khẩu chuyển sang mua từ một nhà cung cấp khác với giá mắc hơn nhưng lại không chịu thuế, lấy ví dụ, nhà nhập khẩu Mỹ có thể mua hàng hóa đó từ Việt Nam với giá 115 USD. Vậy thì, người tiêu dùng sẽ thiệt 15 USD – nhưng chính phủ Mỹ lại không thu được thuế, thế nên thu nhập quốc gia Mỹ mất ròng 15 USD.

Nhưng giả sử doanh nghiệp Mỹ chuyển sang mua hàng từ nhà cung cấp trong nước – ví dụ, với mức giá 120 USD. Câu chuyện sẽ thay đổi ra sao?

Điều quan trọng ở đây là sản xuất một hàng hóa ở trong nước có chi phí cơ hội. Mỹ gần như là quốc gia toàn dụng lao động, vì vậy, 120 USD nguồn lực dùng để sản xuất mặt hàng đó nên được dùng để thuê một quốc gia nào đó không chịu thuế để sản xuất. Chuyển hướng sang sản xuất một sản phẩm mà trước đây Mỹ từng nhập khẩu đồng nghĩa với một khoản lỗ ròng 20 USD, vì không có doanh thu thuế để bù trừ.

Trong thực tế, số lượng việc làm tăng thêm trong một số ngành sản xuất nhờ vào việc tăng thuế có khả năng bị bù trừ bởi số lượng việc làm mất đi trong những ngành sản xuất khác. Một phần vì hầu hết các mức thuế được áp dụng đối với hàng hóa trung gian – là đầu vào của sản xuất, vì vậy, số lượng việc làm tăng thêm, chẳng hạn trong ngành thép, sẽ bị bù trừ bởi số lượng việc làm mất đi trong ngành ô tô và các ngành công nghiệp hạ nguồn khác (downstream sectors). Bên cạnh đó, các mức thuế còn góp phần làm tăng giá đồng đô la, khiến hàng xuất khẩu của Mỹ kém cạnh tranh hơn.

Nói tóm lại, các mức thuế của Trump đã làm tăng giá cả tiêu dùng, hơn là làm suy giảm thu nhập của nước khác. Mặc dù mức thuế giúp Mỹ tăng thu thuế, nhưng cũng làm tăng tình trạng né thuế khi người tiêu dùng quay sang các nguồn cung cấp khác không chịu thuế. Tuy nhiên, bản thân hành vi né thuế cũng có cái giá phải trả, vì vậy, nước Mỹ về tổng thể là thua thiệt.

Hiện nay, con số thiệt hại vẫn chưa nhiều. Nghiên cứu mới chỉ ra rằng, thiệt hại phúc lợi ròng là 1.4 tỷ USD/tháng, tương đương 17 tỷ USD/năm; nhỏ hơn 0.1% GDP Mỹ. Nhưng con số đó nói lên rằng, nước Mỹ không thắng. Và thiệt hại có thể sẽ lớn hơn nếu cuộc chiến thương mại mở rộng phạm vi, chẳng hạn như đánh thuế đối với ô tô của châu Âu vì “an ninh quốc gia”.

Tác giả: Paul Krugman – tác giả giải Nobel 2008 về Khoa học Kinh tế.

Nguồn: The New York Times

Từ khóa: chiến tranh thương mại, thuế quan, tác động đến Mỹ