ASEAN và Trung Quốc bất đồng trong Sáng kiến Vành đai Con đường

asean0808

ASEAN là nền kinh tế lớn thứ sáu trên thế giới với giá trị GDP hơn 2.5 nghìn tỷ USD và tốc độ tăng trưởng hằng năm vào khoảng 5%. Việc duy trì mức tăng trưởng này đòi hỏi khu vực phải đáp ứng được nhu cầu về cơ sở hạ tầng ngày càng tăng mà Sáng kiến Vành đai Con đường của Trung Quốc có thể tài trợ. Tuy nhiên, theo những gì mà ông Phidel Vineles, chuyên gia tại RSIS nhận xét, có rất nhiều chướng ngại ngăn cản việc thực thi các dự án thuộc BRI trong khu vực.

Sáng kiến Vành đai Con đường (BRI) đầy tham vọng của Trung Quốc đang liên tục vấp phải sự chỉ trích và phản đối. Những người hoài nghi sáng kiến này gọi nó là Kế hoạch Thống chế của Trung Quốc hoặc là “dự án đế quốc mới”. Nhằm đảm bảo sáng kiến này thành công, Trung Quốc cần phải chủ ý đến những lời quan ngại này, và đưa ra giải pháp cải thiện quá trình thực thi các dự án liên quan đến BRI. Điều này sẽ đặc biệt quan trọng đối với ASEAN – một khu vực sẽ nhận được rất nhiều lợi ích từ nguồn đầu tư BRI nếu như được triển khai đúng đắn.

ASEAN là nền kinh tế lớn thứ sáu trên thế giới với tổng GDP lớn hơn 2.5 nghìn tỷ USD. Các nền kinh tế thuộc khu vực đang tăng trưởng đều đặn với mức tăng trưởng bình quân hằng năm vào khoảng 5%. Việc duy trì mức tăng trưởng này đòi hỏi khu vực phải đáp ứng được nhu cầu về cơ sở hạ tầng ngày càng tăng, được dự đoán sẽ tăng lên 2.8 nghìn tỷ USD từ 2016 đến 2030.

BRI của Trung Quốc đóng vai trò quan trọng đối với ASEAN bởi vì nó tài trợ và đáp ứng nhu cầu cơ sở hạ tầng trong khu vực. Nó cũng góp phần làm nên thành công của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 và Kế hoạch Tổng thể về các sáng kiến Kết nối toàn bộ khu vực ASEAN 2025.

Một trong những dự án lớn của BRI – ASEAN chính là Mạng lưới đường sắt xuyên suốt châu Á, được xây dựng để kết nối Trung Quốc với toàn khu vực Đông Nam Á. 3 lộ trình chính của nó – bao gồm lộ trình phía đông, trung tâm, và phía tây – tất cả đều xuất phát từ Côn Minh, Trung Quốc. Lộ trình phía đông dự tính sẽ trị giá tổng cộng 600 triệu USD và kéo dài qua Việt Nam và Campuchia đến Thái Lan. Lộ trình trung tâm sẽ kéo dài qua Lào, Thái Lan, và Malaysia đến Singapore. Vì là dự án đường sắt cao tốc, nó là lộ trình đắt nhất với giá trị tổng cộng đến hơn 33 tỷ USD. Lộ trình phía Tây sẽ kéo dài qua Myanmar đến Thái Lan và dự tính sẽ tốn 2 tỷ USD.

Các dự án khác của BRI hướng đến mục tiêu thúc đẩy nền kinh tế kĩ thuật số của ASEAN, bởi Trung Quốc đang muốn từng bước hiện thực hóa tầm nhìn của mình về một Con đường Tơ lụa Kĩ thuật số. Hành lang Kinh tế phía Đông của Thái Lan, bao gồm Trung tâm Kỹ thuật số Thông minh để tối ưu hóa các dòng chảy xuyên biên giới giữa Trung Quốc và ASEAN, đã thu hút 5 tỷ USD từ Tập đoàn tài chính HNA. Ở một hướng khác, Malaysia đang hợp tác với tập đoàn Alibaba của Trung Quốc để phát triển Khu vực thương mại tự do kỹ thuật số cho nước mình.

Tuy nhiên, hiện đang có rất nhiều chướng ngại ngăn cản việc thực thi suôn sẻ các dự án thuộc BRI trong khu vực. Nói rõ hơn, sáng kiến này bị chỉ trích là thiếu tính minh bạch và tính toàn diện, trái với những lời hùng biện của Trung Quốc về BRI như ‘vận mệnh chung’ và ‘mối quan tâm chung’.

89% những nhà thầu tham gia vào các dự án BRI là các công ty Trung Quốc. Nó khác với các dự án được tài trợ bởi Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Phát triển Châu Á, những dự án mà 40.8% nhà thầu là của địa phương, 29% là của Trung Quốc và 30.2% là của nước ngoài. Việc thiếu đi sự can thiệp địa phương khiến nó gặp phải nhiều chỉ trích. Chẳng han như, một dự án đường sắt BRI ở Lào vấp phải nhiều phàn nàn từ dân địa phương về vấn đề những công nhân thực hiện dự án hầu hết là người Trung Quốc.

Một mối lo lắng khác chính là các dự án BRI sẽ khiến các nước đối tác rơi vào “bẫy nợ”. Vấn đề này càng được nhấn mạnh vào cuối năm 2017, khi mà Sri Lanka buộc phải đưa quyền quản lí cảng Hambantota của mình cho một công ty Trung Quốc sau khi không thể thanh toán khoản vay của mình.

Những nỗi lo lắng này khiến các nước thành viên của ASEAN phải tái đàm phán các thỏa thuận đầu tư của họ với Trung Quốc. Ở Malaysia, Thủ tướng Mahathir Mohamad đang yêu cầu giảm giá thành các dự án cơ sở hạ tầng liên quan đến BRI. Trong khoảng thời gian này, chính quyền Malaysia đã ngưng thực hiện một vài dự án được Trung Quốc đầu tư, bao gồm Đường sắt Kết nối Bờ biển Phía Đông và hai đường ống dẫn khí. Tương tự như thế, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Tài chính của Myanmar, Soe Win, bày tỏ mong muốn cắt giảm quy mô của một dự án xây dựng đặc khu kinh tế thực hiện bởi Trung Quốc ở phía tây của bang Rakhine do nỗi lo sợ về đầu tư quá mức.

Để BRI thành công, ASEAN và Trung Quốc nên cân nhắc việc triển khai một cơ chế phối hợp giữa Ủy ban Điều phối Kết nối ASEAN và Ủy ban Lao động Trung Quốc (thuộc Ủy ban Hợp tác Kết nối Trung Quốc – ASEAN) để đánh giá tính khả thi và những rủi ro của các dự án BRI. Điều này sẽ giúp các bên tránh khỏi việc hủy dự án hoặc trì hoãn do các điều kiện kinh tế và chính trị thiếu chắc chắn. Nó cũng sẽ giúp các nước tham gia BRI tránh rơi vào bẫy nợ.

BRI cũng nên củng cố sự kết nối giữa người với người, thông qua việc phát triển nguồn nhân lực. Trang bị cho nguồn nhân lực địa phương những kĩ năng cần thiết để thực hiện các dự án cơ sở hạ tầng liên quan đến BRI, giúp tạo ra nhiều việc làm cho người dân địa phương, và giúp BRI trở nên thu hút hơn trong mắt của các nước thành viên ASEAN.

Sự hợp tác giữa các công ty địa phương, công ty Trung Quốc, và công ty nước ngoài cần được thúc đẩy để làm bằng chứng cho những hứa hẹn của Trung Quốc về sự mở cửa và toàn diện. Nếu như các doanh nghiệp Trung Quốc tham gia liên doanh với những đối tác địa phương, các công trình xây dựng sẽ được hoàn thiện hiệu quả hơn bởi các doanh nghiệp địa phương sẽ có nhiều kinh nghiệp trong việc giải quyết các khó khăn trong hoạt động ở đất nước của họ. Còn việc các công ty nước ngoài tham gia sẽ mở ra nhiều cơ hội để đạt được tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng cơ sở hạ tầng.

ASEAN vừa là một đối tác quan trọng, vừa là cầu nối với BRI của Trung Quốc. Đối mặt với làn sóng phải đối ngày càng tăng, đây là thời điểm để Trung Quốc thực hiện các biện pháp chính sách nhằm trấn an các nước thành viên ASEAN rằng những hoài nghi này là sai.

Nguồn: Khmer Times

Từ khóa: BRI, ASEAN, Sáng kiến Vàng đai Con đường, hội nhập kinh tế, đầu tư cơ sở hạ tầng