Các dự án Vành đai và Con đường mà Malaysia đã hủy bỏ và ý nghĩa đối với Trung Quốc

vanhdaivaconduong

Malaysia – Trung Quốc sắp nối lại mối 1quan hệ tốt đẹp và thậm chí có thể tạo cho Trung Quốc một cơ hội để đánh giá lại các dự án BRI được xem trọng và thực thi như thế nào.

Chuyến viếng thăm đầu tiên của tân Thủ tướng Malaysia Mahathir Mohamad đến Trung Quốc diễn ra trong không khí ảm đạm, khi có thông tin về tham nhũng và sai phạm trong quản lý tại một vài dự án thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). Sau chuyến viếng thăm 5 ngày, Mahathir thông báo hủy 3 dự án: Dự án đường sắt bờ Đông (ECRL), dự án đường ống dẫn dầu (MPP) và dự án đường ống dẫn khí xuyên Sabab (TSGP).

Việc hủy các dự án trên không có gì đáng ngạc nhiên. Ông Mahathir muốn trừng trị thủ tướng tiền nhiệm Najib Razak vì đã xúc tiến các khoản đầu tư mạo hiểm này. Mahathir cho rằng, các dự án trên là bất lợi cho Malaysia và ngân sách nước này. Trong suốt chiến dịch tranh cử, ông Mahathir đã tuyên bố sẽ cắt giảm nợ công đang tăng cao của chính phủ, và các dự án thuộc BRI chỉ làm cho nợ công tăng thêm.

Mặc dù việc hủy bỏ các dự án đã giáng một đòn nặng nề lên sáng kiến BRI của Trung Quốc tại Malaysia và khu vực, song, quan hệ song phương Malaysia – Trung Quốc sẽ không bị ảnh hưởng, mà ngược lại, đây còn là cơ hội để Trung Quốc rút ra những bài học quý báu và đánh giá lại giai đoạn nghiên cứu và triển khai dự án.

Trong những tháng tiếp theo sau chuyến viếng thăm, các cáo buộc biển thủ công quỹ, tham nhũng và gian lận đã bủa vây ba dự án bị chối bỏ trên. Đầu tháng 7/2018, sau một loạt các lo ngại về việc giá trị đầu tư có khả năng bị thổi phồng, và 700 triệu USD đã bị thay đổi mục đích để trả các khoản nợ có liên quan đến quỹ 1MDB, chính quyền Mahathir đã cho tạm dừng thi công đối với dự án ECRL, dự kiến sẽ trải dài 430 dặm kết nối Biển Đông với tuyến hàng hải của Vịnh Malacca nhằm cung cấp một con đường kết nối thương mại quan trọng cho Trung Quốc.

ECRL có tổng thầu là Công ty TNHH Xây dựng Viễn thông Trung Quốc, và được tài trợ chính bởi Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc. Ngày 18/7, Ủy ban chống tham nhũng Malaysia (MACC) bất ngờ khám xét một vài cơ quan và lấy đi các tài liệu có liên quan đến MPP và TSGP sau khi có thông tin về tình trạng tham nhũng và sai phạm trong quản lý. Mặc dù 2 dự án trên có tổng quy mô lên đến 2 tỷ USD, Bộ trưởng Tài chính Lim Guan Eng cho biết “tiến độ xây dựng đạt được là 0%”.

MPP là dự án xây dựng đường ống dẫn dầu dài 372 dặm nối từ Melaka và Cảng Dickson đến Jitra ở Bang Kedah; còn TSGP là dự án đường ống dẫn khí dài 411 dặm trải dài từ Trạm Khí Kimanis đến Sandakan và Tawau. Cả hai dự án được xây dựng bởi một công ty con của Cục Dầu Khí Trung Quốc.

Chính phủ Malaysia ước tính, nợ công của nước này đang xấp xỉ 252 tỷ USD, tương đương 65% GDP. Vì vậy, không ngạc nhiên khi 3 dự án với tổng mức đầu tư 23 tỷ USD bị hủy bỏ. Thay vì buộc Bắc Kinh chịu trách nhiệm và để duy trì mối quan hệ nồng ấm với Trung Quốc, tân Tổng thống Mahathir đã đổ lỗi cho người tiền nhiệm Najib.

Trong diễn đàn kinh doanh tại Bắc Kinh, Mahathir kịch liệt chỉ trích ông Najib: “Chuyện này không liên quan đến Trung Quốc, mà là do chính phủ Malaysia. Họ (chính phủ tiền nhiệm) đã vay nợ với số tiền khổng lồ và hiện nay, chúng tôi phải vất vả tìm cách trả nợ… Họ chỉ quan tâm đến tiền, thậm chí còn chưa tiến hành nghiên cứu tiền khả thi theo đúng quy định trước khi triển khai dự án”.

Bằng cách đổ lỗi cho Najib, Mahathir vừa tránh được quan hệ căng thẳng với Trung Quốc, vừa khiến Bắc Kinh đồng ý hủy dự án mặc dù đi kèm một khoản phạt hợp đồng, đồng thời, né tránh lý lo ngại “bẫy nợ của Trung Quốc”.

Việc hủy 3 dự án trên chắn chắn làm suy giảm tham vọng của Trung Quốc tại Malaysia thông qua sáng kiến BRI. Hơn nữa, các dự án bị đình chỉ sẽ khiến cho các nước khác trong khu vực, như Myanmar và Indonesia, hai nước đều đang muốn đàm phán lại các dự án BRI, phải lưu tâm.

Cho dù là vậy, quan hệ Malaysia và Trung Quốc sẽ vẫn tốt đẹp và thậm chí đây còn là cơ hội để Trung Quốc đánh giá lại quá trình nghiên cứu và triển khai BRI. Tại Malaysia, Trung Quốc vẫn còn một vài dự án thuộc BRI, bao gồm cảng nước sâu và khu công nghiệp Kuantan, dự án Melaka Gateway, và dự án Forest City ở Johor, tất cả dự án trên có thể vẫn tiếp tục thực hiện.

Vì Trung Quốc là đối tác thương mại hàng đầu của Malaysia, duy trì quan hệ nồng ấm là ưu tiên hàng đầu trong chuyến viếng thăm của Mahathir đến Trung Quốc. Một số biên bản ghi nhớ đã được ký, theo đó, Trung Quốc đồng ý mua thêm dầu cọ từ Malaysia, tạo thuận lợi cho xuất khẩu sầu riêng của Malaysia, và hãng ô tô Geely (Trung Quốc) cam kết sẽ bắt đầu bán dòng xe Proton của Malaysia tại thị trường Trung Quốc.

Vì vậy, mặc dù việc hủy dự án có vẻ tiêu cực, nhưng rõ ràng là đây là một bài học cho Trung Quốc. Trong thời gian tới, Bắc Kinh nên bắt đầu thực thi các tiêu chuẩn tốt nhất của quốc tế trong quá trình đầu tư hạ tầng, để có thể xây dựng các dự án hạ tầng tối quan trọng ở các nước đối tác, góp phần vào công cuộc phát triển triển kinh tế và hội nhập khu vực.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: BRI, Vành đai và con đường, Malaysia, hủy dự án