Nhìn lại tiến trình toàn cầu hóa

Trong chiến dịch tranh cử Tổng thống Mỹ, ông Donald Trump từng nhấn mạnh rằng:“Thứ chúng ta theo đuổi không phải là chủ nghĩa toàn cầu hóa, mà là chủ nghĩa nước Mỹ (Americanism)”. Cùng thời điểm đó, làn sóng ủng hộ Brexit đã bùng lên mạnh mẽ nhất từ các ngành công nghiệp sản xuất trên khấp lãnh thổ Vương quốc Anh.

Một làn sóng phản đối toàn cầu hóa đang nổi lên trên khắp thế giới. Và Dani Rodrik, Giáo sư tại Đại học Harvard nhận định rằng, làn sóng này là hệ quả bắt nguồn từ sự cạnh tranh giữa những người lao động ở các nước đang phát triển và đã phát triển. Như một bài viết vào năm 2017 miêu tả:

“Dần dần, họ [người lao động ở các nước phát triển] sẽ phải đối mặt với rủi ro bị các chủ doanh nghiệp bỏ rơi, để chuyển đến những vùng có chi phí lao động rẻ hơn; họ phải chấp nhận bị cắt giảm tiền lương, hoặc là mất việc. Các cuộc thâm dò ý kiến cho thấy những mức độ lo sợ và bất an mạnh mẽ trong lòng người dân, và ảnh hưởng của nó đến đường lối chính trị cũng ngày càng rõ rệt. Ông Rodrik dự đoán rằng chi phí của việc “hội nhập sâu rộng hơn” sẽ là “xã hội bị chia rẽ sâu sắc hơn”. Và một hệ quả không thể tránh khỏi sẽ là sự ra đời của làn sóng phản đối chính trị khổng lồ”.

Chúng ta đang ở khúc cua trên một đoạn đường, và phương hướng mà ta lựa chọn hoặc là sẽ dẫn đến sự tăng trưởng toàn cầu, hoặc là sẽ dẫn đến một cuộc đại suy thoái nghiêm trọng. Tháng 9 vừa qua, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã hạ dự báo về tăng trưởng thương mại, theo đó, WTO ước tính tăng trưởng khối lượng hàng hóa giao thương trên toàn cầu năm 2018 và 2019 lần lượt là 3,9% và 3,7%.

Theo WTO, mặc dù Mỹ và Trung Quốc tạo ra gần 40% sản lượng hàng hóa trên toàn cầu, nhưng giá trị hàng hóa giao thương giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới chỉ chiếm dưới 3,2% tổng giá trị thương mại toàn cầu. Tình hình bất ổn ngày càng tăng của nền thương mại toàn cầu không chỉ ảnh hưởng đến hai nước này, mà còn lan rộng đến các đồng minh của Mỹ ở Châu Âu và Canada. Theo ông Robert Koopman, nhà kinh tế trưởng của WTO, điều đáng quan ngại là cách mà những tranh chấp thương mại này tác động đến tâm lý và kế hoạch chi tiêu của doanh nghiệp và người tiêu dùng trên toàn thế giới.

Theo định nghĩa của trang tự điển Meriam-Webster, tâm lý (sentiment) nghĩa là thái độ, tư tưởng, hay định kiến bắt nguồn từ cảm tính. Liệu việc thay thế tâm lý và cảm tính bằng những thông tin ý nghĩa có thể giúp vực dậy nền thương mại toàn cầu? Để làm được điều này, chúng ta cần bắt đầu từ các cơ sở sản xuất. Dĩ nhiên, quá trình tự động hóa đã diễn ra tại các cơ sở sản xuất từ nhiều năm qua, tuy nhiên, quá trình kỹ thuật số hóa hệ thống sản xuất lại là một hiện tưởng chỉ vừa nổi lên gần đây. Kỹ thuật số hóa – quá trình biến đổi các dạng thông tin phi kỹ thuật số sang định dạng kỹ thuật số - đang tạo ra một cuộc cải cách toàn diện, với sự ra đời của những công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet Vạn vật (IoT) và nhiều thứ khác. Những công nghệ này tạo ra nguồn dữ liệu hỗ trợ cho quá trình ra quyết định sản xuất – từ giai đoạn thu mua, thuê ngoài, vận chuyển vật liệu cho nhà máy và chuyển thành phẩm đến nhà kho, và đến người tiêu dùng cuối cùng. So với cảm tính, những nguồn thông tin ý nghĩa như thế này sẽ không chỉ thúc đẩy nên thương mại toàn cầu, mà còn cho nền thương mại nội địa và khu vực.

Khi các cơ sở sản xuất bắt đầu tiến hóa, người lao động cũng cần phải tiến bộ hơn. Mặc dù những thống kê mới nhất từ Bộ Lao Động Mỹ cho thấy có 27.000 việc làm mới tăng lên trong tháng 11 (cao hơn 1.000 so với tháng 10, và tăng 288.000 việc làm trong cả năm), nhưng nhu cầu đối với những kỹ năng mới cũng tiếp tục tăng, để phục vụ cho việc quản lý công nghệ mới và phân tích sản lượng sản xuất.

Bất kể liệu những công việc sản xuất này có tăng lên do tác động từ các chính sách rào cản thương mại hay không, thì hoạt động sản xuất ở gần như tất cả các ngành đều đang biến đổi, nhờ vào tiến trình kỹ thuật số hóa.

Trang Gartner định nghĩa kỹ thuật số hóa là quá trình hướng đến một nền kinh tế kỹ thuật số. Vì vậy về mặt lý thuyết, một nền kinh tế kỹ thuật số cũng sẽ không có ranh giới ràng buộc, và do đó, toàn cầu hóa sẽ tiếp tục phát triển. Cho đến khi tình hình thuận lợi trở lại, quá trình toàn cầu hóa sẽ tiếp diễn, nhưng tầm quan trọng của nó có thể sẽ giảm xuống do tác động của các rào cản thương mại như thuế quan và Brexit. Thay vào đó, hoạt động thương mại bên trong khu vực sẽ được chú trọng nhiều hơn, và việc giao thương với những khu vực bên ngoài có thể sẽ bớt quan trọng, chỉ còn cần thiết đối với những mặt hàng không có sẵn như nguyên liệu thô, và những mặt hàng không thể tự sản xuất trong khu vực.

Các chuỗi cung ứng sẽ thay đổi để thích ứng với những thay đổi của môi trường, và khi đó, sẽ càng có nhiều công nghệ được áp dụng, giúp tăng tốc quá trình kỹ thuật số hóa, và sau cùng phá vỡ những rào cản thiết lập bởi các chính phủ.

Source: Forbes

Từ khóa: Toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế, chủ nghĩa bảo hộ, thương mại kỹ thuật số, công nghiệp 4.0, chủ nghĩa bảo hộ