Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nếu Trump nhìn lại cuộc chiến Mỹ - Nhật năm xưa, ông sẽ không tìm thấy chiến thắng lớn mà ông đang mong đợi trong cuộc chiến với Trung Quốc ngày nay.

Trung Quốc có lẽ đang “ngấm đòn” từ cuộc chiến thương mại của Tổng thống Donald Trump. Một số lượng lớn các công ty Trung Quốc đã phải sa thải nhân viên, cắt giảm lương và giảm chi phí tài sản cố định. Doanh nghiệp nước này cũng đang phải giảm giá bán đối với các mặt hàng bị đánh thuế. Và tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc cũng đã chậm lại.

Tất nhiên, người tiêu dùng và nhà sản xuất Mỹ cũng sẽ chịu tổn hại bởi mức thuế quan. Có khả năng rằng việc Trung Quốc tăng trưởng chậm lại chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên, và cuộc chiến thương mại chỉ làm cho nỗi đau trầm trọng thêm đôi chút. Trước cả khi diễn ra cuộc chiến, Trung Quốc đã tiến hành các biện pháp nhằm hạ nhiệt tăng trưởng tín dụng trong khu vực ngân hàng phi chính thức, và nền kinh tế của nước này đã giảm tốc trong sáu năm qua, chứ không phải chỉ mới đây.

Tiếp tục giảm tốc

Sản lượng công nghiệp, doanh số bán lẻ đạt tốc độ chậm nhất trong ít nhất một thập kỷ qua ở Trung Quốc.

Tuy nhiên, khả năng cao là Trung Quốc đang “ngấm đòn” từ các đợt đánh thuế của Mỹ, cũng như từ các biện pháp hạn hạn chế xuất khẩu hàng công nghệ cho Trung Quốc và hạn chế các khoản đầu tư từ Trung Quốc vào Mỹ - các biện pháp tuy ít ồn ào nhưng có sức ảnh hưởng mạnh hơn. Điều đó đặt ra câu hỏi về loại nhượng bộ nào mà Mỹ có thể yêu cầu từ phía Trung Quốc, và những gì Trung Quốc có thể đồng ý, để chấm dứt cuộc chiến thương mại này.

Ngoài việc bắt Trung Quốc nhượng bộ về sở hữu trí tuệ và dỡ bỏ các điều kiện kinh doanh tại Trung Quốc, có người đề xuất rằng, Mỹ cần yêu cầu Trung Quốc nới lỏng biện pháp kiểm soát vốn. Điều này sẽ giúp Trung Quốc từng bước gánh vác trách nhiệm trở thành đồng tiền dự trữ thế giới. Trong ngắn hạn, việc cho phép các nhà đầu tư chuyển tiền vào và ra khỏi Trung Quốc có thể khiến đồng nhân dân tệ giảm giá trị so với đồng đô la, nhưng về lâu dài có thể sẽ dẫn đến sự tăng giá của đồng nhân dân tệ, vì dòng vốn toàn cầu bắt đầu bén rễ ở Trung Quốc. Điều này sẽ hơi giống với Thỏa hiệp Plaza 1985, trong đó Nhật Bản và một số nước châu Âu đã đồng ý để đồng tiền của họ tăng giá so với đồng đô la.

Nhưng có rất ít khả năng Trung Quốc sẽ đồng ý với một thỏa thuận như thế. Một số người tin rằng, sự nhượng bộ của Nhật Bản đối với Mỹ trong các cuộc đàm phán thương mại năm đó đã tạo mầm mống cho sự đi xuống của kinh tế Nhật Bản vào những năm 1990. Do đó, giới lãnh đạo Trung Quốc có lẽ sẽ cảnh giác với một thỏa hiệp tương tự.

Nỗi sợ này là không đúng. Thỏa hiệp Plaza chắc chắn không phải là nguyên nhân gây ra một thập kỷ mất mát cho Nhật Bản.

Trước hết, thỏa thuận này có vẻ không có tác dụng trong việc ngăn chặn xuất khẩu của Nhật Bản. Đúng vậy, đồng yên tăng giá khoảng 100% so với đồng đô la sau năm 1985.

Thỏa hiệp Plaza là một thỏa thuận lớn vào thời điểm đó

Bất chấp đồng nội tệ tăng giá mạnh, thặng dư thương mại của Nhật Bản đã không bị thu hẹp nhiều trong những năm sau đó. Hơn nữa, tăng trưởng của Nhật Bản đã tăng tốc nhiều năm sau khi hiệp định được ký kết. Cuối những năm 1980 là thời kỳ bùng nổ thần kỳ ở Nhật Bản.

Đây là những ngày như thế

Vì vậy, những người cho rằng Thỏa hiệp Plaza đã phá hủy nền kinh tế Nhật Bản phải chuyển sang một giả thiết khác, rằng thỏa hiệp này đã gây ra tình trạng suy thoái kinh tế Nhật Bản bằng cách thức gián tiếp. Thay vì ngăn chặn xuất khẩu hoặc làm tăng trưởng của Nhật Bản chậm sự, họ tin rằng Hiệp định Plaza đã dẫn đến sự bùng nổ của các bong bóng tài sản, khiến nền kinh tế Nhật Bản bị đình trệ trong những năm 1990.

Peter Landers đã đưa ra lập luận này trên tờ Wall Street Journal. Tin rằng Thỏa hiệp Plaza sẽ làm nền kinh tế chậm lại, ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã giữ lãi suất quá thấp vào cuối những năm 1980, làm bất động sản và cổ phiếu đều tăng giá. BOJ đã cắt giảm lãi suất từ ​​5% vào tháng 11 năm 1985 xuống còn 2,5% vào tháng 3 năm 1987 và giữ nguyên mức lãi suất đó trong hai năm tiếp theo.

Một thập kỷ gần con số không

Nhưng giả thuyết trên cũng có một số điểm không hợp lý. Trước hết, nếu giả thiết trên là đúng, có nghĩa là bong bóng và khủng hoảng kinh tế Nhật Bản không thực sự gây ra bởi Thỏa hiệp Plaza, mà đến từ những sai lầm chính sách. Đến năm 1987, rõ ràng là sự tăng giá đồng yên không làm xuất khẩu hoặc tăng trưởng chậm lại. Việc duy trì mở rộng tiền tệ của BOJ trong nhiều năm sau Thỏa hiệp Plaza có vẻ như là một sai lầm tự Nhật Bản mắc phải, hơn là sự ép buộc từ Mỹ.

Thứ hai, vẫn còn chưa rõ, lãi suất thấp có phải là nguyên nhân chính dẫn đến bong bóng tài chính. Về lý thuyết, tăng lãi suất sẽ làm giá giảm, bằng cách tăng chi phí cơ hội của vốn. Điều này, đến lượt nó, có thể đánh sập niềm phấn khích phi lý, phép kỳ vọng ngoại suy hoặc chuỗi đầu cơ tài sản. Vì lý do này, các nhà hoạch định chính sách tiền tệ đôi khi thường viện lý do sợ bong bóng tài sản để lý giải cho việc tránh giữ lãi suất quá thấp.

Nhưng trong thực tế, lãi suất và bong bóng tài sản có mối liên hệ yếu hơn người ta tưởng. Theo đó, có một mối tương quan thấp giữa lãi suất và tăng giá nhà đất. Các nghiên cứu cho thấy rằng trả lãi suất cao hơn không đồng nghĩa với việc ngăn cản sự hình thành bong bóng tài sản. Và một số quốc gia đã phát hiện ra rằng, khó có thể hạn chế tăng giá tài sản thông qua chính sách của chính phủ mà không khiến nền kinh tế rơi vào suy thoái, có nghĩa là các biện pháp cứu chữa có thể làm căn bệnh còn trở nên tồi tệ hơn.

Vì vậy, dường như rất khó có khả năng Thỏa hiệp Plaza gây ra sự sụp đổ kinh tế Nhật Bản và một thập kỷ mất mát, cho dù theo cách trực tiếp hay gián tiếp thông qua chính sách tiền tệ. Vì vậy, Trung Quốc không nên e sợ một thỏa thuận tương tự với nước Mỹ.

Nhưng cũng có khả năng là một thỏa hiệp như trên rốt cuộc cũng sẽ không đem lại nhiều điều tốt đẹp. Ngay cả khi đồng nội tệ Nhật Bản tăng gấp đôi cũng không thể giảm bớt thặng dư thương mại của nước này với Mỹ, thì việc loại bỏ các biện pháp kiểm soát dòng vốn của Trung Quốc có lẽ cũng không thể làm xê dịch trạng thái mất cân bằng thương mại giữa hai quốc gia. Dẫu vậy, đây vẫn là một việc nên làm, vì rằng, cuối cùng, Trung Quốc vẫn nên cố gắng biến đồng nhân dân tệ thành một loại tiền tệ toàn cầu. Nhưng có thể đó không phải là chiến thắng lớn mà Trump đang tìm kiếm.

Nguồn: Bloomberg – TD

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, kiểm soát vốn, tiền tệ, Thỏa hiệp Plaza Nhật Bản