Cách khiến chiến tranh thương mại tồi tệ hơn

trump0611

Hoa Kỳ đang ngầm phá hoại cơ quan xét xử của Tổ chức Thương mại Thế giới WTO - một trong những công cụ tốt nhất mà Mỹ có thể dùng để buộc Trung Quốc chịu trách nhiệm.

Có quan điểm cho rằng, tham vọng của chính quyền Trump đối với chiến tranh thương mại không thể lớn thêm nữa. Đây là quan điểm sai lầm. Tuần trước, đại diện thương mại Hoa Kỳ - ông Robert Lighthizer đã ngăn cản việc đề cử các thẩm phán mới vào cơ quan phúc thẩm của WTO, một động thái mà có thể khiến Hoa Kỳ không còn có thể gỡ điểm trước Trung Quốc.

Ông Lighthizer - người đàm phán chính của Mỹ trong vòng đàm phán thương mại hiện tại với Trung Quốc, là một luật sư lâu năm trong ngành thép, nhiều năm qua ông đã chỉ trích tổ chức WTO đangkhiến Hoa Kỳ gặp khó khăn hơn trong việc áp các biện pháp phòng vệ thương mại đối với các hành vi không công bằng.Cơ quan phúc thẩm gồm bảy thành viên là nơi nhận kháng cáo trong các vụ tranh chấp giữa các thành viên WTO. Tuy nhiên, thay vì khắc phục vấn đề, ông Lighthizer dường như lại thích phá vỡ toàn bộ hệ thống này hơn.

Vào giữa tháng 12, tại một cuộc họp của Hội đồng chung WTO, Liên minh châu Âu và 11 quốc gia bao gồm Trung Quốc, Canada, Mexico và Hàn Quốc đã đề xuất thay đổi cơ chế giải quyết tranh chấp nhằm đối phó với các khiếu nại của Mỹ. Với hy vọng, các sửa đổi trên sẽ thuyết phục Mỹ đồng ý bổ nhiệm các vị trí phúc thẩm còn thiếu.

Vậy mà, Hoa Kỳ bác bỏ tất cả các đề xuất thay đổi, trong khi không đưa ra bất kỳ đề xuất nào của riêng mình, và vẫn tiếp tục ngăn cản tái bổ nhiệm cho các thẩm phán của cơ quan Phúc thẩm.Tổ chứcWTO vốn hoạt động thông qua sự đồng thuận của các bên, vì vậy bất kỳ một quốc gia nào cũng được quyền phủ quyết các cải tổ được đề xuất. Cơ quan Phúc thẩm chỉ còn lại ba trong số bảy thành viên - mức tối thiểu để thành lập ban hội thẩm.Khi hai trong số các thành viên còn lại nghỉ hưu vào năm tới, cơ quan này sẽ không còn có thể đưa ra phán quyết đối với bất kỳ kháng cáo nào.

Điều này tạo ra nguy cơ biến mỗi tranh chấp WTO trở thành một cuộc chiến thương mại nhỏ. Thay vì chờ đợi bế tắc trong việc bổ nhiệm thẩm phán WTO được giải quyết, các quốc gia sẽ giải quyết tranh chấp thương mại của mình bằng cách trả đũa lẫn nhau và làm gia tăng thêm căng thẳng. Đây cũng là dấu hiệu cho thấy chính quyền Trump đang có tham vọng muốn khôi phục lại trật tự "có tiền, có quyền" (might-makes-right) - một hệ thống vốn không bền vững.

Mối đe dọa với hệ thống giải quyết tranh chấp xảy ra vào đúng thời điểm khi Hoa Kỳ cần đến hệ thống này nhất. Không có hệ thống này, Mỹ sẽ không có cơ chế nào buộc Trung Quốc chịu trách nhiệm về hành vi liên tục ăn cắp quyền sở hữu trí tuệ, sử dụng tiền trợ cấp tràn lan và vi phạm an ninh mạng. Và Hoa Kỳ sẽ không có diễn đàn nào để bảo vệ lợi ích của các doanh nghiệp Mỹ khi Trung Quốc khăng khăng đòi doanh nghiệp nước ngoài phải chuyển giao công nghệ - điều kiện cần để được cấp phép thành lập liên doanh hoặc các loại giấy phép khác để kinh doanh tại Trung Quốc.

Mỹ đang sắp dành chiến thắng lớn tại WTO trong việcđòi quyền lợi cho nông dân Mỹ do tác động của các khoản trợ cấp nông nghiệp Trung Quốc và hạn chế phân biệt đối xử với hàng xuất khẩu như lúa mì, ngô và gạo của Mỹ.Tất cả những gì Trung Quốc cần làm để ngăn cản những phán quyết đó thành sự thật là sớm khiếu nại lên hội đồng phúc thẩm. Thế nhưng, khi cơ quan này sắp không còn có đủ khả năng tồn tại, điều này có thể dẫn đến một cuộc chiến thương mại khác.

Không ai chiến thắng trong chiến tranh thương mại. Các cuộc chiến thương mại làm giá cả tăng, làm tổn hại nền kinh tế và dễ dàng biến tướng lên thành các cuộc khủng hoảng như đầu thập niên 1930. Trong năm nay, giá thép ở Mỹ đã tăng lên khoảng 40% do tăng cầu và thuế Tổng thống Trump áp lên thép nhập khẩu. Mặc dù, điều đó có thể là tốt đối với nhà sản xuất thép nhưng lại làm tổn hại lớn đến người sử dụng thép. Sự trả đũa qua lại đã đẩy người nông dân Mỹ ra khỏi thị trường thế giới, điển hình tại Trung Quốc đã giảm tới 91% sản lượng nhập khẩu đậu nành của Hoa Kỳ trong năm 2018 so với năm trước.

Mặc dù Mỹ đã thắng nhiều vụ kiện tại WTO hơn bất cứ quốc gia nào khác, Mỹ vẫn gây hấn với tổ chức thương mại này. Người Mỹ dựa vào WTO để bảo vệ lợi ích của nông dân, công nhân và những người sở hữu tài sản trí tuệ của nước mình khi xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ mà không lo sợ bị phân biệt đối xử chỉ bởi vì họ là người Mỹ.

Sự không khoan nhượng của ông Lighthizer và những người tương tự trong chính quyền Trump cần phải bị phản đối. Các thành viên Quốc hội và các cử tri Mỹ - nông dân, công nhân và tập đoàn – cần phải đấu tranh cho một hệ thống các quy tắc thương mại và một cơ chế để ép buộc bọn họ phải vì lợi ích của mọi người. Những nhà lãnh đạo các nước nên thúc ép Hoa Kỳ và Trung Quốc đưa cuộc chiến thương mại lên WTO. Và nếu tất cả các biện pháp trên đều thất bại, các thành viên WTO nên hợp sức bổ nhiệm các vị trí phúc thẩm còn thiếu, bất chấp việc Hoa Kỳ đơn phương phản đối.

Hoạt động thương mại và tranh chấp thương mại nên được điều chỉnh bởi các quy tắc rõ ràng, có thể dự đoán, và có thể được thực thi một cách công bằng. WTO là một hệ thống như vậy, và chúng ta không cho phép tổ chức này bị phá hủy.

Tác giả: Jennifer Hillman - giáo sư tại Trung tâm Luật Georgetown, cựu thành viên cơ quan phúc thẩm WTO, và là cựu đại sứ và cố vấn chung tại Văn phòng đại diện thương mại của Mỹ.

Nguồn: The New York Times

Từ khóa: tranh chấp thương mại, hệ thống giải quyết tranh chấp WTO, tái bổ nhiệm, cơ quan phúc thẩm, Mỹ- Trung