Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Quốc hội Anh đang bế tắc trong vấn đề Brexit. Điều này làm dấy lên cuộc tranh cãi lớn xoay quanh khả năng Anh Quốc có thể rời khỏi Liên minh châu Âu (EU) mà không có được thỏa thuận nào.

Anh Quốc và EU mới vừa kết thúc đàm phán Thỏa thuận rút lui và Tuyên bố chính trị về mối quan hệ tương lai sau Brexit. Thỏa thuận và Tuyên bố trên cần phải có sự phê chuẩn đồng thời của cả Quốc hội Anh lẫn Hội đồng EU. Bằng không, các biện pháp mà hai bên đã thống nhất - bao gồm cả giai đoạn chuyển tiếp kéo dài 21 tháng sau Brexit - sẽ không được áp dụng.

Trước tỷ lệ phản đối trong Hạ viện là khá cao, Thủ tướng Anh đã dời sự kiện bỏ phiếu thông qua thỏa thuận Brexit sang giữa tháng 01/2019. Hầu hết các Hạ nghị sĩ đều phản đối "kịch bản không thỏa thuận", và đang thảo luận vệ các khả năng khác. Tuy nhiên, dường như không có kịch bản nào chiếm được đông đảo sự đồng tình.

Cả Anh Quốc và EU đều đang tiến hành các bước chuẩn bị cho kịch bản "không thỏa thuận" khi hạn chót đã gần kề. Trì trệ là tình huống chắc chắn không thể tránh khỏi, khi các quy định pháp lý về nhiều vấn đề của đời sống thường nhật đột ngột không còn hiệu lực.

Hai bên đã từng thảo luận về kịch bản "không có thỏa thuận có kiểm soát", nghĩa là hai bên sẽ bắt tay để giảm nhẹ thiệt hại của một Brexit vô trật tự - mặc dù hiệu quả thực tế của biện pháp trên vẫn còn bị đặt dấu chấm hỏi.

Hậu quả của một Brexit 'không thỏa thuận' đã là chủ đề gây tranh cãi dữ dội ở Anh. Phần tiếp theo sẽ xem xét các ảnh hưởng của kịch bản 'không thỏa thuận' đến hoạt động thương mại.

Không thỏa thuận - tốt hơn là một thỏa thuận tồi?

Chính phủ Anh nhận thức được rằng nếu không có thỏa thuận, EU không có lí do gì để không xem Anh là một "nước thứ ba".

"Không thỏa thuận còn tốt hơn là một thỏa thuận tồi." - câu nói thường xuyên của Thủ tướng Theresa May đã được những người ủng hộ Brexit (Brexiters) vận dụng để biện hộ cho phương án rời khỏi EU mà không cần thỏa thuận. Họ lập luận rằng, Anh Quốc có thể tiết kiệm được tiền bạc khi tránh được việc phải trả phần lớn - nếu không muốn nói là tất cả - nghĩa vụ tài chính trị giá 40 tỷ Euro - số tiền mà Anh Quốc phải trả EU theo các cam kết hiện tại. Các Brexiters còn nói thêm, thoát ly hoàn toàn khỏi các hệ thống của EU sẽ mở ra những cơ hội mới, cho phép Anh Quốc gia tăng hoạt động thương mại với phần còn lại của thế giới.

Tuy nhiên, phe phản đối kịch bản "không thỏa thuận" lập luận rằng, các cơ hội như trên vốn dĩ đã có sẵn - và kịch bản "không thỏa thuận" không chỉ sẽ làm tổn hại hoạt động thương mại, mà còn phá hủy các thỏa thuận yên lành suốt 45 năm qua giữa Anh và lục địa châu Âu. Những người phản đối cho rằng, tình huống trên sẽ đem lại thiệt hại kinh tế trầm trọng và tình trạng hỗn loạn pháp lý (không có các quy định pháp lý để điều chỉnh các vấn đề trong xã hội), làm sụp đổ uy tín của Anh trên thế giới, và gây nguy hiểm cho nền hòa bình vốn rất vất vả mới có được trên đảo Ireland.

Anh Quốc sẽ chuyển từ các quy định của EU - dựa trên mô hình thị trường chung và liên minh hải quan - sang các quy định của Tổ chức thương mại thế giới (WTO).

Theo quy định của WTO, mỗi nước thành viên phải mở cửa thị trường ở cùng mức độ, bao gồm cả việc tính cùng một mức thuế quan, cho tất cả các nước thành viên WTO còn lại - ngoại trừ các nước đang phát triển và những nước có hiệp định thương mại tự do với mình. Giới chuyên gia thương mại đều đồng ý rằng, EU không thể đối đãi với Anh khác những nước còn lại: nghĩa là, các quy tắc hiện nay EU áp dụng cho nước thứ ba sẽ được áp dụng cho Anh Quốc.

Các chuyên gia kinh tế ủng hộ Brexit lại cho rằng, hầu hết các giao dịch thương mại trên thế giới được thực hiện theo các điều khoản của WTO. Vì vậy, áp dụng theo quy định của WTO sẽ vẫn cho phép Anh Quốc tiếp cận các thị trường trong EU.

Nhưng cho dù Anh có thể thực sự thích nghi, việc quay trở lại với các điều khoản của WTO vẫn sẽ gây thiệt hại cho một số ngành dịch vụ, công nghiệp và nông nghiệp của nước này, nhiều chuyên gia kinh tế và học giả lại lập luận.

Kịch bản không thỏa thuận sẽ không chỉ ảnh hưởng thương mại giữa Anh với EU. Hiện nay, Anh đang giao thương với thế giới dưới danh nghĩa thành viên EU. Nếu "không có thỏa thuận", các hiệp định thương mại hiện tại giữa EU và 83 nước sẽ không còn áp dụng đối với Anh Quốc - mặc dù một số Brexiters khẳng định nhiều hiệp định trên có thể được "chuyển tiếp".

Thuế quan

Liên đoàn Kỹ nghệ Anh (CBI) ước tính, nếu không có thỏa thuận, 90% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Anh vào EU sẽ bị đánh thuế. Mức thuế trung bình EU áp cho Anh Quốc sẽ là 4.3%, trong khi mức thuế trung bình mà Anh áp cho EU sẽ vào khoảng 5.7%. Trong một số ngành, ví dụ như nông nghiệp và thực phẩm, ô tô và dệt may - các mức thuế sẽ "cao hơn đáng kể" so với hiện nay.

Phe ủng hộ Brexit lập luận, các mức thuế cao mà nhà xuất khẩu đối mặt có thể được bù trừ bởi tỷ giá do đồng Bảng giảm. Tuy nhiên, một báo cáo bởi một nhóm các nhà kinh tế đã phát hiện, kể từ đợt trưng cầu dân ý, xuất khẩu của Anh Quốc chỉ có giảm chứ không tăng.

Các nhà kinh tế ủng hộ Brexit còn trích dẫn các số liệu để chứng minh khi đánh thuế nhập khẩu EU, Anh Quốc sẽ có nguồn thu đáng kể. Tuy nhiên, một báo cáo khác của nhóm nghiên cứu 'UK in a Changing Europe' cho biết, mặc dù nguồn thu thuế có tăng, nhưng bù lại, giá cả tiêu dùng ở Anh sẽ tăng cao.

Một số nhà kinh tế ủng hộ kịch bản "không thỏa thuận" cũng tuyên bố rằng, Anh Quốc có thể đơn phương hạ tất cả các mức thuế để làm giá cả hạ nhiệt. Phe phản đối phản bác lại, cho rằng mặc dù giá có thể giảm, nhưng mức độ bảo hộ các ngành cũng sẽ giảm theo. Nhiều ngành sản xuất, bao gồm cả ngành ô tô, cũng như ngành nông nghiệp của Anh đã được cảnh báo sẽ bị tàn phá nghiêm trọng vì chịu sự cạnh tranh từ nước ngoài.

Các rào cản phi thuế quan: Thủ tục kiểm tra và quy định

"Tình trạng lưu thông hàng hóa một cách tự do giữa Anh và EU sẽ chấm dứt", đó là những gì mà chính phủ Anh thông báo đến doanh nghiệp nước này.

Trong thông báo gửi đến các doanh nghiệp nhằm chuẩn bị cho tình huống không thỏa thuận, chính phủ Anh cho biết, sẽ có "những thay đổi tức thì" liên quan đến thủ tục cho doanh nghiệp khi giao thương với EU, trong số đó, có những thay đổi về thủ tục giấy tờ. Doanh nghiệp Anh khi xuất/nhập khẩu với EU sẽ đối mặt với một khối lượng lớn thủ tục giấy tờ mới - điều này có khả năng sẽ đánh gục các doanh nghiệp nhỏ.

Thông báo cũng nói rằng, giao thương với EU dưới tư cách "nước thứ ba" đồng nghĩa với việc nhà xuất khẩu Anh Quốc phải khai báo hải quan, phải trả thuế VAT, và tốn nhiều chi phí hơn. Một số công ty còn phải cần đến giấy phép xuất khẩu, từ đó, hoạt động xuất khẩu sang EU có thể bị chậm hoặc tốn kém hơn (vì phải thuê môi giới để làm thủ tục hải quan).

Anh Quốc sẽ không còn là một phần của hệ thống công nhận lẫn nhau của EU. Chính phủ Anh nói rằng, Anh Quốc sẽ tiếp tục áp dụng các quy định của EU trong nhiều lĩnh vực - nhưng doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với các cơ chế quy định mới - ví dụ như đối với dược phẩm. Doanh nghiệp dược được khuyên phải dự trữ nguồn cung cho 6 tuần. Ngành nông nghiệp cũng cần phải xin cấp lại chứng nhận mới, khiến cho hoạt động xuất khẩu thực phẩm hữu cơ bị đình trệ.

Văn phòng Kiểm toán Quốc gia trong một báo cáo hồi tháng 10/2018 đã nói rằng, số lượt khai báo hải quan mà chính quyền Anh cần xử lý có thể tăng từ 55 triệu lên 260 triệu mỗi năm. Ngoài ra, còn phải xây dựng các hệ thống kiểm soát biên giới mới, tuy nhiên, hồi tháng 9/2018, cơ quan phụ trách vấn đề này cho biết, 11 trên 12 dự án kiểm soát biên giới có thể không kịp hoàn thành đúng tiến độ.

CBI ước tính, các rào cản phi thuế quan có khả năng làm giảm tính cạnh tranh của hàng hóa còn hơn cả rào cản thuế quan, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ. Các ngành được quản lý chặt chẽ như lương thực, hóa chất, hàng không và ô tô sẽ bị tác động nặng nề nhất - vì phải tuân theo các quy định kiểm tra mới liên quan đến tiêu chuẩn an toàn và chất lượng.

Viện nghiên cứu "UK in a Changing Europe" đã dự báo "chi phí lớn nhất không đến từ việc chuyển đổi sang các thỏa thuận thương mại mới, mà đến từ việc sụp đổ toàn bộ hoặc một phần các thỏa thuận cũ - thỏa thuận đã từng giúp cho hoạt động thương mại giữa hai phía trở nên dễ dàng hơn".

Các rào cản đột ngột được dựng lên do không đạt được thỏa thuận sẽ tạo ra tình trạng hỗn loạn ở các cảng biển trên khắp nước Anh, đặc biệt là cảng Dover, và các khu vực lân cận. Các báo cáo của Hội đồng hạt Kent và Dover đã cảnh báo về tình trạng đình trệ nghiêm trọng, chậm trễ kéo dài và kẹt xe trên các tuyến đường. Chính phủ Anh ước tính, trong tình huống xấu nhất, tình trạng trên có thể kéo dài tới 6 tháng.

Các cảnh báo tương tự cũng được đưa ra cho những ngành công nghiệp phụ thuộc và nguồn cung cấp các bộ phận theo mô hình "just-in-time" - ví dụ như ngành công nghiệp ô tô - hoặc ngành thực phẩm và đồ uống - những ngành dựa phần lớn vào việc phân phối hiệu quả các sản phẩm tươi sống.

Cải tiến

Chính phủ Anh đã đàm phán thành công để chuyển tiếp tư cách thành viên trong Hiệp định vận tải chung (CTC) sau Brexit, ngay cả trong trường hợp không có thỏa thuận. Điều này sẽ giúp cho hoạt động thương mại thuận lợi hơn, khi không phải làm các thủ tục khai báo hải quan, và thuế nhập khẩu không phải trả tại biên giới, mà là tại điểm đến cuối cùng.

Tin tức trên đã được Hiệp hội Vận tải Đường Bộ Anh rất hoan nghênh, tuy nhiên, Hiệp hội này vẫn cảnh báo "việc thực hiện quy định trên cũng sẽ tốn thời gian và phải nâng cấp thêm nhiều kỹ năng".

Tuy nhiên, một báo cáo hồi tháng Chín của ủy ban nghị viện Anh cho biết, tư cách thành viên Hiệp định Vận tải Chung có thể vẫn không đủ để đảm bảo hoạt động giao thương giữa Anh và EU diễn ra "trơn tru". Hiệp định này chỉ là một quy định thay thế, mà không xóa bỏ được các biện pháp kiểm tra hải quan, và không giải quyết được các rào cản pháp lý mới, như việc kiểm tra hàng nhập khẩu.

Dịch vụ

Ngành dịch vụ của Anh chiếm khoảng 80% GDP. Trong khi EU có "thặng dự" với Anh Quốc trong thương mại hàng hóa, Anh Quốc lại có "thặng dự" với EU trong thương mại dịch vụ.

Số liệu mới nhất cho thấy hoạt động xuất khẩu dịch vụ từ Anh sang EU đã tăng mạnh. Trong năm 2016, một nửa kim ngạch thương mại dịch vụ của Anh Quốc là với các nước châu Âu, và phần lớn trong đó là với các nước trong khối EU.

Kịch bản "Brexit cứng" - quay trở về với quy định WTO - sẽ chỉ khiến ngành dịch vụ bị hạn chế mức độ hội nhập, và theo Viện nghiên cứu của Chính phủ Anh, nhiều nước cho rằng các quy tắc của WTO không thể giải quyết hiệu quả rào cản thương mại.

Ngân hàng và các công ty dịch vụ tài chính sắp sửa mất đi "tấm hộ chiếu" cho phép họ phục vụ những khách hàng trong EU từ trụ sở công ty ở Anh. Một vài công ty của Anh đã chuyển hoạt động sang EU.

EU nói rằng, phần trọng yếu trong khu vực tài chính của Anh sẽ bị kết liễu bởi tình trạng Brexit không thỏa thuận.

Ảnh hưởng lên EU

Theo Eurostat, năm 2016, Vương Quốc Anh là nền kinh tế lớn thứ hai trong EU, chiếm 16% GDP của khối, và mức đóng góp này bằng 19 nước nhỏ nhất trong EU cộng lại.

Theo IMF, Anh Quốc chiếm khoảng 13% thương mại hàng hóa và dịch vụ của EU. IMF đã cảnh báo tăng trưởng kinh tế trên khắp 27 nước EU còn lại sẽ giảm 1.5% trong dài hạn và việc làm sẽ giảm 0.7%, nếu Anh Quốc quay trở lại với các quy tắc của WTO khi giao thương với EU sau Brexit.

Ireland sẽ phải hứng chịu sự sụt giảm GDP là 4%, IMF kết luận. Các nước gần Anh và có mối liên hệ thương mại mật thiết với Anh - như Hà Lan, Đan Mạch, Bỉ và Cộng hòa Czech - cũng bị ảnh hưởng, nhưng với mức độ ít hơn.

Các hãng ô tô Đức là một trong những nhà xuất khẩu chính của EU vào thị trường Anh. Trong năm 2017, Anh đã nhập khẩu hơn 750.000 ô tô từ Đức. Các doanh nghiệp này có thể bị ảnh hưởng bởi thuế nhập khẩu của Anh Quốc, một khi EU đánh thuế 10% lên ô tô nhập khẩu từ Anh theo quy định của WTO.

Ủy ban châu Âu đã cập nhật kế hoạch kế hoạch dự phòng cho tình huống Brexit "không thỏa thuận". Thay vì tập trung cho kịch bản "không thỏa thuận có kiểm soát" mà một số người Anh kêu gọi, Ủy ban châu Âu lại đi theo hướng chuẩn bị để hạn chế tình trạng đình trệ.

Nguồn: euronews – TQ

Từ khóa: Brexit, không thỏa thuận, chuẩn bị, thương mại