Châu Á có thật sự là ‘người chiến thắng’ trong chiến tranh thương mại

detmay21032018

Tranh cãi Mỹ-Trung có thể thúc đẩy hoạt động kinh doanh tại một số quốc gia, tuy nhiên, về tổng thể, lợi ích mang lại không thể bù đắp cho thiệt hại do sự kiện này gây ra.

Con người có xu hướng lợi dụng tình thế hiểm nghèo của người khác để làm lợi cho mình, do vậy không có gì ngạc nhiên khi một vài quốc gia có toan tính liệu họ sẽ được những gì từ cuộc chiến thương mại giữa hai cường quốc thế giới.

Có thể nói, quan điểm cho rằng xung đột giao thương Hoa Kỳ-Trung Quốc sẽ mang đến lợi ích cho nước này nhưng đồng thời tước đi cơ hội đối với nước khác, ngày càng phổ biến tại châu Á, đặc biệt là trong nhóm các nhà xuất khẩu đang cạnh tranh với Trung Quốc. Tuy vậy, điều này là không đúng; suy nghĩ trên không những sai lầm mà còn rất nguy hiểm, vì sẽ làm giảm khả năng các quốc gia nhỏ tại châu Á cùng đồng lòng thúc đẩy Mỹ-Trung giảm căng thẳng.

Nhận thức kiểu như một cuộc chiến thương mại sẽ tạo ra người chiến thắng luôn có sức hút nhất định. Trong năm nay, Hoa Kỳ đã áp thuế lên 250 tỷ USD giá trị hàng nhập khẩu từ nền kinh tế số 2 thế giới. Và 200 tỷ USD hàng hóa trong số đó dự kiến sẽ bị tăng thuế suất từ 10% lên 25%, nếu như thỏa thuận ngừng chiến 90 ngày mà nhà lãnh đạo 2 nước đạt được tại hội nghị G20 trong tháng 11 không chuyển hóa thành một thỏa ước hòa bình.

Có nhiều con đường để dòng chảy đầu tư, thương mại đổ vào những quốc gia châu Á khác, khi cuộc chiến Mỹ-Trung bùng nổ; một trong số các chỉ dấu chính là việc Hoa Kỳ bắt đầu tìm kiếm nhà cung cấp từ các nước khác. Một thương nhân Mỹ đang mua sản phẩm điện tử từ nhà sản xuất Trung Quốc có thể chuyển đơn hàng đến Malaysia hay Đài Loan. Nhiều công ty Trung Quốc cũng đi theo xu thế này. GoerTek, một tập đoàn chuyên về sản xuất tai nghe không dây cho hãng Apple đã loan báo sẽ sớm chuyển dây chuyền sản xuất tới Việt Nam trước viễn cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung sẽ không sớm được giải quyết.

Tranh cãi thương mại đang tác động đến hàng trăm tỷ USD hàng hóa trong dòng chảy thương mại toàn cầu. Xuất khẩu đậu tương của Brazil đã tăng nhanh trong năm qua, sau khi Trung Quốc áp thuế trả đũa lên đậu tương của Hoa Kỳ. Về lâu dài, các nhà sản xuất toàn cầu có thể thay đổi quyết định đầu tư, xây dựng nhà máy mới tại các quốc gia châu Á khác thay vì Trung Quốc.

Có ý tưởng cho rằng cuộc chiến có thể biến một số nước từ kẻ thua thành người thắng. Tuy nhiên, trên thực tế, những lợi ích cá biệt, nhỏ bé không thể nào bù đắp nổi những mất mát và thiệt hại trên diện rộng do leo thang căng thẳng gây ra.

Nghiên cứu gần đây của Nomura đã chỉ ra, Malaysia có nhiều khả năng trở thành địa điểm cung ứng sản phẩm mới cho các công ty đa quốc gia, trong khi đó, Việt Nam sẽ nổi lên như là quốc gia hoàn hảo cho các quyết định đầu tư trung hạn. Vậy nhưng, hơn một nửa những dự đoán về lợi ích mà Malaysia có thể thu được cho thấy, lợi nhuận sẽ đến chủ yếu từ lĩnh vực sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng-vốn chỉ chiếm 3% tổng sản phẩm quốc nội.

Thắng lợi nhỏ bé đã nêu cần phải đặt lên bàn cân để so sánh về những thiệt hại lớn hơn do đứt gãy dòng chảy thương mại gây ra. Những quốc gia châu Á được cho là hưởng lợi lớn từ chiến tranh thương mại lại chính là các nước phụ thuộc nhiều vào hoạt động thương mại quốc tế; và theo các nhà kinh tế học, điều này đồng nghĩa, những nước này sẽ dễ bị tổn thương nhất khi nhu cầu toàn cầu suy giảm-hệ quả từ chiến tranh thương mại toàn diện. Năm ngoái, tỷ lệ giá trị thương mại trên GDP của Malaysia là 136%, và của Việt Nam là 200%. Thật khó để hình dung một quốc gia nào đó với mức độ mở cửa rộng như vừa nêu lại hứng thú với tình trạng hàng rào thuế quan phổ biến trở lại.

Một vấn đề tai hại nữa chính là sự hiểu sai về cách thức chiến tranh thương mại tác động đến tính liên kết hiện tại của các nền kinh tế. Nhiều thập kỷ toàn cầu hóa đã khiến cấu trúc thương mại hiện đại tập trung nhiều hơn vào các sản phẩm trung gian thay vì hàng hóa thành phẩm như máy giặt, hoặc tivi. Trên lý thuyết, vận hành như vậy giúp các cấu phần của chuỗi cung ứng toàn cầu có thể được chuyển đổi nhanh chóng, Tuy nhiên, điều đó cũng có nghĩa tranh cãi thương mại sẽ phá vỡ các chuỗi sản xuất hiện tại, và hệ quả tiếp sau đó sẽ không thể dự đoán được.

Hầu hết chuỗi cung ứng sẽ đưa sản phẩm cuối cùng đến người mua hàng tại các nền kinh tế phát triển như Hoa Kỳ, châu Âu hay Nhật Bản. Bất kỳ sự sụt giảm nhu cầu tiêu dùng nào cũng sẽ sớm tác động đến các nhà sản xuất châu Á. Các công ty tại những quốc gia khác thuộc châu lục có thể giành được đơn hàng nếu một phần chuỗi cung ứng từ Trung Quốc chuyển sang hoạt động tại các nước này; tuy nhiên, họ sẽ mất tất cả nếu công ty Trung Quốc ngừng mua hàng khi Mỹ tiếp tục áp thuế.

Tất nhiên, việc chuyển dây chuyền sản xuất chỉ có thể diễn ra từ từ. Natixis, một ngân hàng của Pháp phát biểu trong tuần này rằng cả Ấn Độ và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á có thể hưởng lợi từ sự dịch chuyển hoạt động sản xuất thâm dụng lao động từ Trung Quốc-vốn đã diễn ra từ nhiều năm nay do giá nhân công tại nền kinh tế số 2 thế giới tăng lên.

Dù vậy, quá trình này diễn ra khá chậm. Cho đến nay, chỉ có một vài ví dụ về việc doanh nghiệp đa quốc gia lớn nối bước GoerTek chuyển phần lớn hoạt động sản xuất từ Trung Quốc đến các quốc gia khác. Đối mặt với tình trạng bất định thương mại gia tăng, nhiều tập đoàn toàn cầu vẫn cố gắng chịu đựng, chấp nhận giảm đầu tư và chờ cuộc chiến đi qua thay vì xem xét chuyển nhà máy tới Singapore và Thái Lan với nhiều rủi ro.

Nhận định cho rằng toàn bộ nhà máy của các doanh nghiệp Mỹ trong lĩnh vực điện tử, điện thoại thông minh sẽ rời Trung Quốc và đặt công xưởng tại các nền kinh tế khác tại châu Á sẽ không là hiện thực ngày một, ngày hai. Lý do là vì hệ sinh thái gắn kết những doanh nghiệp này tại Trung Quốc biến nó thành một hệ thống hết sức phức tạp. Apple không thể sản xuất iPhone tại Hoa Kỳ ngay cả khi họ muốn như vậy. Do vậy, việc chuyển hoàn toàn dây chuyền chế tạo sang Malaysia và Việt Nam cũng bất khả thi không kém.

Lý do cuối cùng cho câu hỏi tại sao sẽ không có người chiến thắng trong một cuộc chiến thương mại là: chính trị. Sự thất bại trong việc đạt đồng thuận về tuyên bố cuối cùng tại hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) cho thấy tâm lý tiêu cực về chiến tranh thương mại có ảnh hưởng xấu thế nào đến các tổ chức liên quốc gia – các tổ chức mà lẽ ra nên tạo sức ép để Mỹ và Trung Quốc đạt một thỏa hiệp lâu dài.

Nếu châu Á trở nên chia rẽ bởi suy nghĩ mình là kẻ thắng người thua trong các cuộc chiến thương mại, điều này sẽ chỉ làm suy yếu thêm những nỗ lực nhằm chấm dứt chiến tranh thương mại. Phát biểu kết luận tại Hội nghị APEC, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã cho biết “Lịch sử chứng minh các cuộc đối đầu hoặc là dưới dạng một cuộc chiến tranh lạnh, xung đột vũ trang hoặc mang dáng dấp chiến tranh mại đều không có người chiến thắng”. Mặc dù đây là lời biện minh cho chính bản thân Trung Quốc, nhưng chính phủ các nước châu Á khác cũng nên lắng nghe kỹ càng.

Nguồn: Nikkei - LA

Từ khóa: Trung Quốc, chiến tranh thương mại, Việt Nam, Malaysia