Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Chủ nghĩa bảo hộ của Tổng thống Trump đã làm dấy lên tranh cãi toàn cầu về thương mại quốc tế.

Tuy nhiên cho đến nay, chính sách của ông Trump hầu như không làm thay đổi một thực tế cơ bản: Hoa Kỳ ngày nay đã ít bảo hộ hơn so với Hoa Kỳ trong hầu hết tiến trình lịch sử, và nước này vẫn còn bảo hộ ít hơn so với nhiều quốc gia khác.

Hiện nay, thiệt hại do các mức thuế quan gây ra đối với nền kinh tế vẫn còn hạn chế, tuy nhiên, hậu quả sẽ nghiêm trọng hơn nhiều nếu ông Trump thực hiện đúng lời đe dọa - tiến hành các hành động quá khích hơn.

Theo số liệu mới nhất do Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ tổng hợp, mức thuế trung bình ở Hoa Kỳ là 1.4%. Đây là con số tương đối thấp so với trước đây.

Tuy nhiên số liệu đó mới chỉ bao gồm thuế đã đánh trong năm đầu của chính quyền Trump. Có nhiều chuyện xảy ra kể từ đó.

Trong tháng 3, Nhà Trắng đã áp thuế 25% lên 31 tỷ USD thép nhập khẩu, và áp thuế 10% lên 17 tỷ USD nhôm nhập khẩu (Argentina, Úc và Brazil là 3 nước được miễn trừ). Vào tháng 7 và tháng 8, ông Trump đã phát động cuộc chiến thương mại với Trung Quốc thông qua việc áp thuế 25% lên 50 tỷ đô la hàng hóa nhập khẩu từ quốc gia này. Sự đáp trả của Trung Quốc đã khiến ông Trump áp thuế bổ sung 10% lên 200 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc.

Tôi yêu cầu Chad Bown- một chuyên gia chính sách thương mại tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, một Viện chính sách của Washington, nơi tôi cũng là một thành viên cao cấp không lưu trú, tính nhẩm cho tôi kết quả của những hành động trên.

Chad Bown cho tôi biết, những hành động của ông Trump sẽ làm tăng doanh thu thuế hằng năm của Mỹ khoảng 42 tỷ USD. Điều đó nghe giống một con số lớn và nhiều mặt báo ở Mỹ ồ ạt đưa tin này. Tuy nhiên nếu bạn xét đến quy mô của hoạt động thương mại quốc tế, con số đó bỗng trở nên thật khiêm tốn: Năm ngoái, người Mỹ đã chi khoảng 2.3 nghìn tỷ USD cho hàng hóa nhập khẩu.

Ngoài ra, các hành động trên sẽ làm cho tỷ suất thuế trung bình trong năm 2018 tăng từ 1.8% lên khoảng 3.2%. Điều này có nghĩa là ông Trump đã đưa mức thuế quan trung bình trở lại mức bằng với giai đoạn cầm quyền của chính quyền Tổng thống Bill Clinton. Mặc dù vậy, mức thuế trung bình vẫn thấp hơn so với các thời tổng thống khác trong lịch sử của Mỹ.

Nhận định này cũng có giá trị khi đặt trong bối cảnh toàn cầu. Thậm chí tính luôn cả các đợt tăng thuế gần đây, mức thuế trung bình của Mỹ cũng vẫn thấp hơn so với hầu hết quốc gia, mặc dù Mỹ bảo hộ hàng hóa nhiều hơn phần lớn các đối tác thương mại khác như Canada hay Liên minh Châu Âu.

Một số quan điểm lịch sử thì cũng hữu ích ở đây. Các mức thuế Smoot-Hawley của những năm 1930 đã khiến mức thuế suất trung bình tăng cao lên 20%. Tuy nhiên, mức thuế này cũng vẫn còn thấp hơn so với đầu những năm 1900 - khi mà tỷ suất thuế quan gần chạm ngưỡng 30%.

Quan điểm mở rộng này cho thấy, ít ra, Hoa Kỳ nhìn chung vẫn là một quốc gia có thuế quan thấp.

Tuy nhiên, đây không phải là một lý lẽ ủng hộ chính sách thương mại của ông Trump. Giống như hầu hết các nhà kinh tế học khác, nhìn chung tôi ủng hộ thương mại tự do hơn, và các mức thuế này chỉ khiến chúng ta đi theo hướng sai lệch. Đánh thuế lên Trung Quốc, và nhận lại sự trả đũa của Trung Quốc lên hàng hóa của Mỹ, không đem lại lợi ích cho cả hai quốc gia. Nó gây ra sự ngừng trệ ở hai nước và khiến cả hai không thể tăng trưởng tốt.

Hơn thế nữa, cuộc chiến thương mại nổ ra trong bối cảnh thuế quan thế giới đã khá thấp là đặc biệt vô nghĩa. Có nghĩa là nếu bạn “thắng”, bạn có thể yêu cầu đối tác thương mại của bạn giảm thuế từ một vài phần trăm cho đến gần 0%. Đó không phải là một vấn đề quá lớn.

Tuy nhiên, vũ khí mạnh nhất được sử dụng đối với một cuộc chiến thương mại chủ yếu là đe dọa sẽ áp thuế cao hơn, và nếu các cuộc đàm phán trở nên bế tắc, các mức thuế cao có thể sẽ kéo dài dai dẳng. Giải thưởng cho người chiến thắng trong cuộc chiến thương mại là nhỏ, nhưng tổn thất có khả năng là rất lớn.

Trong kinh tế học, có một quy tắc bất thành văn: khi thuế quan tăng, chi phí của các biến dạng thị trường do thuế quan gây ra sẽ tăng lên bằng bình phương của phần tăng thuế. Nói một cách đơn giản, nghĩa là: Mức thuế nhỏ làm hại tương đối ít. Ví dụ, tỷ suất thuế là 1% thì không cản nổi bạn mua bất cứ cái gì bạn muốn.

Tuy nhiên, nếu tỷ suất thuế nhảy lên 10%, chi phí của các biến dạng do thuế quan sẽ không chỉ lớn gấp 10 lần. Nó sẽ gây ra tổn thất là 100 lần. Đó là lý do tại sao việc tăng thuế lại gây thiệt hại cho nền kinh tế. Điều này không chỉ dẫn đến nhập khẩu ít hơn, mà còn buộc người dân phải cắt giảm chi tiêu, ngay cả với những thứ họ thực sự đang cần.

Theo logic này, nếu chỉ tăng thuế tương đối nhỏ thì không gây ra áp lực gì nhiều nhưng nếu tình trạng leo thang thương mại kéo dài và việc áp thuế vẫn tiếp diễn thì hậu quả sẽ nghiêm trọng hơn nhiều.

Chính quyền Mỹ đang công bố kế hoạch sẽ áp thuế vòng hai đối với Trung Quốc từ 10% lên 25% bắt đầu từ tháng 1. Điều đó sẽ tăng tỷ suất thuế trung bình lên 4.5%. Ông Trump đã khẳng định sẽ tiếp tục mở rộng các biện pháp thuế quan và sẽ đánh thuế 25% lên toàn bộ 500 tỷ USD hàng hóa và dịch vụ nhập khẩu từ Trung Quốc trong thời gian tới.

Điều đó sẽ khiến tỷ suất thuế trung bình tăng cao khoảng 7.2%. Đồng thời, nếu ông Trump làm y như lời đe dọa của mình, áp thuế 25% đối với ngành nhập khẩu ô tô từ bất kỳ quốc gia nào, thì thuế suất trung bình cho toàn bộ nền kinh tế sẽ tăng lên hai con số.

Tệ hơn nữa, ông Trump hiện nay đang đánh tiếng việc rút Mỹ khỏi tổ chức WTO. Nếu ông làm như vậy, Hoa Kỳ sẽ không còn bị ràng buộc bởi các hiệp định thương mại đa phương trong quá khứ - các cam kết dùng để quyết định gần như tất cả các mức thuế quan của Mỹ.

Lúc đó, chúng ta sẽ thật sự rơi vào bế tắc. Nếu Hoa Kỳ rút khỏi tổ chức thương mại này, thuế quan của Mỹ sẽ quay trở lại mức thuế cao hơn nhiều, như thời của Đạo luật Smoot-Hawley.

Tác giả: Justin Wolfers là một giáo sư kinh tế và chính sách công tại Đại học Michigan.

Nguồn: The New York Times - MT

Từ khóa: tỷ suất thuế quan trung bình, chính quyền Mỹ, chiến tranh thương mại, áp thuế, bất lợi, hai quốc gia