Hiệp định VPA/FLEGT giữa EU và Việt Nam hướng đến mục tiêu gỗ “sạch”

eu-vietnam

Việc có đủ tài liệu cho thấy Việt Nam nhập khẩu gỗ bất hợp pháp, đặc biệt là từ Campuchia, sẽ là một trong những trở ngại lớn cần vượt qua.

Liên minh châu Âu vừa mới ký kết một hiệp định còn gây nhiều tranh cãi, để ủng hộ các mục tiêu cải thiện quản trị rừng của Việt Nam, hướng tới đảm bảo gỗ mà Việt Nam nhập khẩu từ các nước Đông Nam Á có nguồn gốc hợp pháp.

Hiệp định đối tác tự nguyện (VPA) về Thực thi luật lâm nghiệp, quản trị rừng và thương mại lâm sản (FLEGT) được ký kết vào ngày 19/10 vừa qua tại Brussels giữa bà Federica Mogherini – đại diện các Đại diện Cấp cao của EU về đối ngoại, và ông Nguyễn Xuân Cường, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Việt Nam.

Theo Đại sứ Bruno Angelet - trưởng phái đoàn EU tại Việt Nam, việc thực thi VPA sẽ bao gồm nhiều bước.

Trong một email trả lời Mongabay, ông Angelet viết “Hiện nay, gỗ và sản phẩm từ gỗ xuất khẩu từ Việt Nam vào EU đang tuân theo Quy chế gỗ EU (EUTR), trong đó có quy định cấm bày bán các loại gỗ được khai thác trái phép trên thị trường EU”.

“Việt Nam vẫn sẽ phải tuân theo quy định của EUTR, thậm chí sau khi FLEGT-VPA được phê chuẩn, cho đến khi mà Việt Nam xây dựng xong và đưa vào thực thi Hệ thống đảm bảo gỗ hợp pháp (VNTLAS)”. Đây là quy định đã được các bên thống nhất trong Hiệp định VPA.

Việt Nam hiện đã có dự thảo luật để thiết lập hệ thống VNTLAS, sau đó, Việt Nam và EU sẽ thành lập một ủy ban để giám sát việc thực thi VPA.

Tiến sĩ Tô Xuân Phúc, thành viên của Forest Trends – một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Washington cho biết ông trông chờ vào các ảnh hưởng tích cực đến từ hiệp định, nhưng đồng thời, cũng cảnh báo các thách thức lớn vẫn còn đó.

“Hàng năm, Việt Nam nhập khẩu 4-5 triệu mét khối gỗ từ hơn 100 quốc gia, bao gồm 150 – 170 các chủng loại gỗ khác nhau”, ông Phúc cho biết trong một buổi phỏng vấn. Việt Nam đã cấm việc chặt rừng trong nước, và nguồn gỗ từ rừng trồng chưa đáp ứng được nhu cầu hiện nay.

“Rõ ràng là, một số các nguồn cung cấp gỗ nhập khẩu có độ rủi ro cao”, ông Phúc cho biết. “Làm thế nào chính phủ Việt Nam có thể kiểm soát được tính hợp pháp của gỗ nhập khẩu vào trong nước? Tôi không có ý nói là chính phủ không làm được, nhưng thực thi VPA đồng nghĩa với việc chính phủ phải xây dựng cơ chế để đảm bảo gỗ nhập khẩu có nguồn gốc hợp pháp”.

Ông Phúc nói rằng, việc này đòi hỏi đầu tư lớn về nguồn lực tài chính và con người. “Lấy ví dụ, làm sao để các nhân viên hải quan, những người không liên quan gì đến gỗ, có thể biết được một loại gỗ nào đó không đủ điều kiện để nhập khẩu? Chẳng hạn như, có nhiều loại gỗ được nhập khẩu từ châu Phi mà nhiều người còn chưa biết tới, thì làm sao những nhân viên hải quan nhận biết được”. Một vấn đề khác đó là có bằng chứng cho thấy vai trò của Việt Nam trong việc nhập khẩu gỗ lậu, đặc biệt là từ Campuchia, như tờ Mongabay gần đây đưa tin. Phần lớn gỗ này sẽ được xuất sang Trung Quốc hoặc tiêu thụ nội địa, nhưng các ngành sử dụng gỗ này cũng cần phải chứng minh nguồn gốc để đáp ứng yêu cầu của VPA.

Khi được hỏi về vấn đề này, ông Angelet trả lời: “EU coi trọng các bài báo trên. Các bài báo trên nói lên một điều rằng, có sự chuẩn bị tốt cho việc thực thi Hiệp định tham vọng FLEGT-VPA là quan trọng. Đây là hiệp định nhằm tăng cường hợp tác giữa EU và Việt Nam trong công tác đấu tranh chống nạn khai thác gỗ trái phép, cải thiện quản trị rừng và xúc tiến việc trao đổi các sản phẩm gỗ hợp pháp”.

Ông nói rằng, EU xem hiệp định FLEGT-VPA “như là một phần trong giải pháp”, và sẽ tiếp tục giám sát tình trạng trên và nâng cao nhận thức ở cả hai nước.

Ông Phúc nói rằng, cả khu vực công lẫn tư đều cần phải nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của gỗ sạch.

“Việt Nam chúng ta có 94 triệu dân với tầng lớp trung lưu đang mở rộng, và tại thị trường trong nước, có một nhóm người tiêu dùng đang có nhu cầu cao đối với các sản phẩm làm từ gỗ. Hãy tưởng tượng nếu thông điệp từ VPA không thể đến tai nhóm người này – vì rất ít người Việt Nam hiểu được FLEGT/VPA là gì?”

Khảo sát của Forest Trends cho thấy, nhiều doanh nghiệp cung cấp gỗ cho thị trường nội địa không quan tâm liệu gỗ của họ có nguồn gốc hợp pháp hay là không. Bài báo trước đó của Mongabay cũng đã phát hiện, những công ty chế biến gỗ quy mô nhỏ thậm chí không có đủ năng lực để cải thiện tiêu chuẩn sản phẩm. Tựu trung lại, điều này có nghĩa là Việt Nam phải đối mặt với một cuộc chiến cam go để đáp ứng mục tiêu của EU.

Ông Phúc bày tỏ “Ý của tôi không phải là chính phủ Việt Nam không thể làm được”, “nhưng tôi muốn nói rằng đây là một nhiệm vụ gian nan, mất rất nhiều thời gian, nếu chính phủ muốn đưa Hiệp định này đi vào thực thi một cách thành công”.

Nguồn: Mongabay

Từ khóa: VPA, FLEGT, EU, Việt Nam, gỗ, hợp pháp