Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Suy đoán trên được bắt nguồn từ chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe nhằm tìm kiếm sự hợp tác từ Trung Quốc trong các dự án phát triển hạ tầng tại nước thứ ba – một dấu hiệu cho thấy Nhật Bản chuyển hướng sang Trung Quốc, và chuyến thăm của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đến Nhật Bản nhằm thắt chặt quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước để duy trì hòa bình khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, bất chấp thực tế Trung Quốc là đối thủ chính trị lâu đời của cả Nhật Bản lẫn Ấn Độ. Nhiều người lo ngại, việc Nhật Bản quay sang hợp tác với Trung Quốc sẽ tác động đến quan hệ Ấn Độ - Nhật Bản, một mối quan hệ cần sự phát triển hơn nữa để làm tròn vai trò của mình trong khu vực Ấn-Thái Bình Dương.

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Ấn Độ đã nhanh chóng khẳng định, điều này sẽ không có bất cứ ảnh hưởng xấu nào lên quan hệ hợp tác giữa Ấn Độ với Nhật Bản. Thay vào đó, ông trông chờ các tác động tích cực từ thỏa thuận Trung- Nhật, ông tin rằng cam kết quan trọng này sẽ mở đường cho quan hệ hợp tác chiến lựợc Ấn-Nhật nhằm giữ gìn hòa bình và ồn định cho khu vực Ấn- Thái Bình Dương. Ông khẳng định điểm cốt lõi trong chuyến thăm Nhật Bản của Tổng thống Modi là thiết lập quan hệ đối tác chiến lược chặt chẽ với Nhật Bản bằng cách tăng cường hợp tác an ninh và quốc phòng, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hòa bình ở khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương.

Đã qua rồi thời mà Nhật Bản phải nhìn biểu hiện của Mỹ để hành động. Nhật Bản đã có thể nói “không” với Mỹ. Bất chấp Hoa Kỳ hết sức quan ngại về Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, chuyến thăm gần đây của Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe tới Trung Quốc thể hiện sự đồng thuận phần nào của Nhật Bản đối với Sáng kiến của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Điều này sẽ đánh dấu bước ngoặc quan trọng trong quan hệ song phương Trung- Nhật, khi mà mối quan hệ này đã từng bị ngăn cản bởi tình trạng thù địch chính trị lâu đời. Việc Nhật Bản thay đổi thái độ được đánh giá là ngầm chống lại chủ nghĩa bảo hộ của ông Trump. Tóm lại, chuyến thăm của ông Modi đến Nhật Bản, nối gót chuyến thăm của Thủ tướng Abe đến Trung Quốc, đã thể hiện một mô hình mới về quan hệ ba bên giữa ba nhà lãnh đạo châu Á.

Chuyến thăm của Thủ tướng Modi đến Nhật Bản nằm trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh thường niên Ấn Độ - Nhật Bản. Mặc dù vậy, chuyến thăm này vẫn mang ý nghĩa đặc biệt vì nó diễn ra ngay sau chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Abe - chuyến thăm chính thức của một lãnh đạo Nhật Bản sau bảy năm, với mục đích chính là xây dựng lại niềm tin chính trị với Trung Quốc. Phương tiện truyền thông chính thức của Trung Quốc – thời báo Global Times, đã đưa tin về chuyến thăm với tiêu đề "Thắt chặt quan hệ kinh tế Trung Quốc - Nhật Bản sẽ dẫn đến sự tin tưởng chính trị".

Tuy nhiên, liệu mối quan hệ mới vừa được tái thiết lập lại giữa Nhật Bản và Trung Quốc có duy trì được lâu hay không, điều này rất khó để nói trước, khi mà tranh chấp trên quần đảo Senkaku vẫn đang diễn ra chưa có hồi kết.

Ấn Độ và Nhật Bản có một số sự tương đồng trong quan hệ với Trung Quốc. Bên cạnh lịch sử lâu đời là kẻ thù chính trị, Trung quốc còn là một đối tác thương mại lớn nhất của cả hai. Trong cả hai hội nghị, Nhật Bản đều tập trung phát triển các mối quan hệ theo hướng mới thông qua con đường kinh tế, bằng việc đề xuất hai bên sẽ cùng hợp tác trong các dự án tại nước thứ ba. Về phía Ấn Độ, nước này cũng cam kết sẽ hợp tác hơn nữa với các nước láng giềng và Trung Quốc, cũng như đề xuất hợp tác chung trong tương lai với các quốc gia ASEAN.

Để hiệp trợ cho chính sách Hành động châu Á (Act Asia) của Ấn Độ, Nhật Bản và Ấn Độ đã ký Bản ghi nhớ về hợp tác phát triển cơ sở hạ tầng liên quan đến khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) ở Sri Lanka, phát triển các dự án nhà ở, giáo dục và điện khí hóa ở Myanmar, và mở rộng kết nối với Bangladesh bằng cách xây dựng đường bốn làn xe và tu sửa lại cầu đường.

Song song đó, tại hội nghị Trung – Nhật, Nhật Bản cũng đã đề xuất hợp tác cùng Trung Quốc trong 50 dự án cơ sở hạ tầng tư nhân tại Châu Á. Dự án đường cao tốc và thành phố thông minh tại Thái Lan sẽ biến nước này thành quốc gia đầu tiên hưởng lợi từ dự án hợp tác chiến lược Trung- Nhật ở Châu Á.

Thỏa thuận Trung- Nhật sẽ có ích như thế nào cho quan hệ hợp tác mới giữa ba nhà lãnh đạo Châu Á? Quan hệ hợp tác với Trung Quốc sẽ rút ngắn khoảng cách cạnh tranh không lành mạnh trong khu vực Châu Á, và thiết lập một sân chơi công bằng hơn cho các dự án phát triển cơ sở hạ tầng. Indonesia là một trường hợp điển hình. Nhật Bản đã từng mất dự án đường sắt cao tốc ở Indonesia vào tay nhà thầu Trung Quốc, mặc dù nước này cung cấp công nghệ tốt hơn và đã mất 5 năm để đàm phán với chính phủ Indonesia.

Hâm nóng mối quan hệ Trung- Nhật sẽ mang ADB (Ngân hàng Phát triển Châu Á) và AIIB (Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á)- hai thể chế tài chính đa phương lớn của Châu Á- đến gần với nhau hơn. Cả hai đều là các cơ quan tài trợ lớn cho phát triển cơ sở hạ tầng ở châu Á. ADB do Nhật Bản dẫn dắt và AIIB do Trung Quốc chi phối. Ấn Độ là cổ đông lớn thứ hai tại AIIB. Thỏa thuận Trung- Nhật sẽ nhổ cỏ tận gốc sự cạnh tranh không lành mạnh giữa hai Ngân hàng và tạo ra một quy mô mới về quỹ phát triển bền vững ở Châu Á.

Theo ADB, Châu Á yêu cầu Mỹ cung cấp 8 nghìn tỷ USD để đáp ứng quỹ cơ sở hạ tầng khổng lồ trước khi kết thúc thập kỷ này. Trong đó, yêu cầu tài trợ cho Ấn Độ là lớn nhất, lên tới 1 nghìn tỷ USD. Yêu cầu tài trợ vượt quá khả năng của Ngân hàng Thế giới, IMF và ADB. Điều này khiến Ấn Độ gia nhập AIIB và trở thành cổ đông lớn thứ hai trong tổ chức này. Tuy nhiên, cuộc chiến bị giật giây từ phía sau (proxy war) giữa Nhật Bản và Trung Quốc lại ngăn cản các nước như Ấn Độ vay tiền. Vì thế việc hâm nóng quan hệ Trung- Nhật sẽ mở đường cho sự sẵn lòng cung cấp tài chính hơn cho Ấn Độ cũng như các nước châu Á khác.

Không cần bàn cãi, kể từ khi chiến tranh thương mại leo thang, Trung Quốc đã giảm bớt sự công kích hướng đến Ấn Độ. Nước này đang có xu hướng trở thành thị trường xuất khẩu quan trọng của Ấn Độ.

Ví dụ, Trung Quốc sẽ rộng cửa hơn đối với đậu nành Ấn Độ sau khi Trung Quốc cấm nhập khẩu mặt hàng này từ Mỹ - biện pháp trả đũa việc Mỹ đã áp 25% thuế lên hàng hóa Trung Quốc. Trung Quốc hiện là nhà nhập khẩu đậu nành lớn nhất thế giới và Mỹ là nước xuất khẩu đậu nành lớn nhất đến Trung Quốc. Việc Trung Quốc đánh thuế cao đậu nành nhập khẩu từ Mỹ đã tạo ra khoảng trống cho các nhà xuất khẩu mới thâm nhập thị trường. Nhờ vậy, Ấn Độ đang đứng trước cơ hội được chia miếng bánh lớn hơn trong thị trường đậu tương lớn của Trung Quốc, khi thuế dự kiến sẽ giảm từ 3% xuống còn 0%. Hiện tại, Trung Quốc đã gỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu khô dầu hạt cải (rapeseed meal – một nguyên liệu chế biến thức ăn chăn nuôi) từ Ấn Độ. Lệnh cấm này vốn đã được áp từ năm 2011 do lo ngại vấn đề chất lượng.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi chưa bao giờ phản đối đầu tư của Trung Quốc. Sự mong đợi nguồn đầu tư dồi dào từ nước ngoài đã khiến ông không xem Trung Quốc như kẻ thù. Trong suốt nhiệm kỳ thủ tướng của mình, Ấn Độ đã ký các biên bản ghi nhớ với Trung Quốc, cho phép nước này đầu tư 4 khu công nghiệp tại Ấn Độ. Trung Quốc cảm thấy thoải mái hơn khi làm việc với ông Modi.

Trung Quốc đã lên kế hoạch mở rộng đầu tư cơ sở hạ tầng tại Ấn Độ. Năm ngoái, Tập đoàn Công nghiệp nặng Sany của Trung Quốc đã lên kế hoạch đầu tư 9.8 tỷ USD tại Ấn Độ; trong khi đó, các doanh nghiệp khác của Trung Quốc, như Pacific Construction, China Fortune Land Development và Dalian Wanda, cũng đã lên kế hoạch đầu tư tại quốc gia này, với số tiền lên đến hơn 5 tỷ USD trên mỗi công ty.

Trong bối cảnh Ấn Độ và Trung Quốc đang bắt tay nhau để đối phó với chủ nghĩa bảo hộ đang leo thang của Hoa Kỳ, thì việc Nhật Bản quay sang Trung Quốc sẽ là động thái đem lại lợi ích cho Ấn Độ.

Nguồn: Eurasia Review - MT

Từ khóa: khu vực Ấn- Thái Bình Dương, hợp tác ba bên Nhật- Trung- Ấn, cam kết thỏa thuận, cạnh tranh lành mạnh, dự án phát triển cơ sở hạ tầng Châu Á