Brexit khiến Anh chuyển hướng sang Đông Nam Á

brexit1611

Trong quá trình Vương quốc Anh khởi động tiến trình rời khỏi Liên minh châu Âu, chính phủ Đảng Bảo thủ đã tăng cường việc xây dựng bản sắc quốc tế với khẩu hiệu “Nước Anh toàn cầu.” Thông qua việc tuyên bố chính sách “Toàn Châu Á”, Luân Đôn dường như muốn thu hút toàn bộ các quốc gia, bất kể quy mô lãnh thổ, trong khu vực Đông Á rộng lớn. Xuất phát từ các mối quan hệ song phương với nhiều nước Đông Nam Á trước đó, Luân Đôn tin tưởng về một tương lai, trong đó Vương quốc Anh sẽ thể hiện sự đóng góp và gắn bó chặt chẽ vào các vấn đề an ninh, thịnh vượng và phát triển của khu vực này. Tuy nhiên, một vấn đề đang xảy ra là các nước Đông Á dường như không mấy quan tâm tới chính sách này.

Chính phủ Anh đã đặt ra một số mục tiêu đối với Đông Nam Á. Đầu tiên, Vương quốc Anh cần tăng cường các mối quan hệ thương mại ở Đông Nam Á để bù đắp cho những tổn thất phải đối mặt trong mối quan hệ kinh tế và thương mại với châu Âu trong tương lai. Nước Anh cũng mong muốn được nhìn nhận là cường quốc theo trường phái trân trọng các giá trị đã có (status quo power), ủng hộ trật tự thế giới dựa trên các nguyên tắc chung. Mục tiêu tiếp theo của Anh là thiết lập mối quan hệ chính thức với ASEAN – mong muốn hiển nhiên khi nước này rời khỏi Liên minh châu Âu.

Tại Đông Nam Á, cuộc tranh luận về vai trò của Luân Đôn đối với khu vực vẫn còn trong giai đoạn đầu. Các nước Đông Nam Á tham gia ký kết Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) cũng không bày tỏ quan điểm gì về khả năng Anh trở thành thành viên của Hiệp định này. Trong khi đó, ASEAN vẫn chưa làm rõ vấn đề liên quan tới vị trí của các nước thành viên trong mối quan hệ song phương với Anh nếu điều này được thúc đẩy. Dù các nhà phân tích phương Tây đã chỉ ra những lý do quan trọng và thuyết phục liên quan tới sự trở lại của Anh ở Đông Nam Á với tư cách một cường quốc quân sự nhưng khu vực này vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng về việc liệu sự trở lại này có được hoan nghênh hay không.

Một vài chính phủ ở Đông Nam Á có vẻ sẵn sàng chào đón sự hợp tác này và mong muốn Anh đưa ra những cam kết mạnh mẽ hơn đối với khu vực. Sau Biên bản ghi nhớ Hợp tác Quốc phòng Anh - Singapore được ký vào tháng 6 năm 2018, nước này tiếp tục muốn ký một thỏa thuận thương mại với Vương quốc Anh sau khi rời khỏi Liên minh châu Âu.

Các nước ASEAN khác vẫn xem mối quan hệ song phương với Vương quốc Anh dựa trên tư cách là thành viên Liên minh châu Âu. Anh là một thị trường quan trọng đối với hàng nhập khẩu ASEAN trong EU-28, xếp thứ ba về hàng hóa và thứ hai về dịch vụ. Nhưng thị phần của Anh trong ASEAN-4 (Singapore, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam) chỉ chiếm khoảng 1%, khả năng thay đổi con số này trong thời gian ngắn là khá thấp.

Luân Đôn vẫn đang xem xét việc trở lại tham gia quân sự ở Đông Nam Á và duy trì sự hiện diện hải quân gần như vĩnh viễn ở châu Á Thái Bình Dương vào năm 2018 với việc triển khai HMS Sutherland, HMS Albion và HMS Argyll. Tuy nhiên, sau cam kết quân sự mạnh mẽ này, trong một khoảng thời gian tương đối dài sau đó, Vương Quốc Anh đã không xuất hiện tại khu vực, bất kể vai trò của nước này trong khối Thỏa thuận phòng thủ năm quốc gia (Five Power Defence Arrangements - FPDA).

Các quan chức chính phủ ASEAN dường như không chắc chắn về lý do và mục tiêu của Luân Đôn khi chọn trở lại với tư cách một cường quốc quân sự, đồng thời các nước này cũng đang cân nhắc về tính lâu bền của sự hiện diện này.

Việc phát triển quan hệ đối thoại chính thức giữa ASEAN và Vương quốc Anh cũng không đơn giản. Điều quan trọng là các quốc gia ASEAN cần đủ lý do thuyết phục cho việc bỏ qua những mối quan hệ hợp tác với các quốc gia khác để chọn Anh, vì quyết định này sẽ đi kèm một số chi phí vô hình về mặt chính trị và uy tín. Các thành viên ASEAN cũng cần có sự đồng thuận khi quyết định phát triển quan hệ đối tác đối thoại với Anh, bởi lẽ suy cho cùng kết quả này cũng không phải là điều dĩ nhiên hay chắc chắn xảy ra.

Vương quốc Anh cũng cần xem xét có nên hợp tác toàn diện với các quốc gia ASEAN hay không. Việc đề ra chính sách “Toàn Châu Á” cho thấy sự đề cao vai trò và vị trí của các quốc gia Đông Nam Á. Tuy nhiên, tên gọi chính sách này cho thấy sự bao hàm toàn châu Á chứ không có nghĩa là ASEAN sẽ được ưu tiên. Hiện tại, Vương quốc Anh dường như có những ưu tiên khác nhau đối với các quốc gia riêng lẻ trong khu vực. Có thể những điều này phản ánh giá trị và lợi ích của Vương quốc Anh, nhưng lại không thể trở thành minh chứng rõ ràng cho việc những chính sách riêng biệt đối với từng quốc gia ASEAN đơn lẻ sẽ được thêm vào như một phần của chiến lược tổng quát.

Song song với nỗ lực tăng cường quan hệ thương mại và đưa khu vực tư nhân tham gia đầu tư vào Đông Nam Á, Luân Đôn có thể cũng muốn mở rộng hỗ trợ cho các đại sứ quán trong khu vực nhằm xác định các cơ hội mang lại lợi ích khi hợp tác với ASEAN. Các ủy ban thương mại song phương sẽ giúp Luân Đôn truyền đạt chính sách thương mại rõ ràng hơn, đồng thời tạo điều kiện đối thoại về các thỏa thuận thương mại trong tương lai cũng như xác định những lĩnh vực đầu tư mà các chính phủ ASEAN quan tâm. Những động thái này được các chính phủ trong khu vực hoan nghênh, đồng thời, Anh cũng đã bổ nhiệm Ủy viên Thương mại Anh vùng Châu Á Thái Bình Dương hồi tháng 6 năm 2018 vừa qua.

Vương quốc Anh cũng cần phải thể hiện rõ khả năng đóng góp của Luân Đôn đối với trật tự khu vực so với những cường quốc khác. Điều này lại đòi hỏi sự đầu tư về lĩnh vực ngoại giao. Cùng với đó, sự hiện diện quân sự lâu dài nhằm hỗ trợ các nỗ lực đối thoại cũng nên mở rộng ra cho cả các mối quan hệ song phương và không bị giới hạn trong FPDA.

Mặc dù Vương quốc Anh có đầy đủ tiềm năng để tự thiết lập vai trò là một cường quốc có liên quan tại khu vực Đông Nam Á, nước này vẫn cần phải duy trì động lực bằng việc liên tục tái cam kết, kể cả cam kết mới, với khu vực để minh chứng cho ý định của mình, và xây dựng niềm tin. Ngoài ra, Vương quốc Anhcòn cần phải tiếp tục xây dựng một chính sách đối ngoại mạch lạc và thuyết phục, phù hợp với lợi ích của Đông Nam Á.

Nguồn: Eastasia

Từ khóa: Vương quốc Anh, Đông Nam Á, ASEAN, cam kết, quân sự, FPDA, Châu Á, thương mại