Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Thứ ba vừa qua (13/11), Thủ tướng Justin Trudeau và phái đoàn Canada đã đến Singapore để tham dự Hội nghị thượng đỉnh của Hiệp hội Các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Có lẽ tại hội nghị năm nay, cuộc đàm phán giữa các nước Châu Á-Thái Bình Dương sẽ ít căng thẳng hơn so với những gì họ từng trải qua trong năm 2017.

Một năm trước, 11 quốc gia còn lại trong Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã làm việc không ngừng nghỉ đển gửi một thông điệp đến chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng, việc Mỹ rút lui khỏi TPP không có nghĩa là các nước còn lại không thể tiếp tục triển khai kế hoạch cải cách thương mại to lớn mà họ từng dày công xây dựng để đối phó với sức mạnh kinh tế bùng nổ của Trung Quốc.

Quá trình hồi sinh TPP đã không diễn ra suôn sẻ

Những bất đồng vào phút chót xung quanh vấn đề: phần nào trong hiệp định sẽ bị trì hoãn, và sau đó là sự hiểu lầm của lãnh đạo các nước trong một cuộc họp mà ông Trudeau không xuất hiện, khiến cho các đối tác thương mại của Canada giận dữ và nhiều tờ báo quốc tế lên án về thái độ cản trở của Canada trong quá trình đàm phán.

Carlo Dade, giám đốc trung tâm thương mại và đầu tư thuộc tổ chức Canada West Foundation cho biết: “Người Nhật từng tỏ ra rất khó chịu và có lẽ vẫn chưa thể bỏ qua hành động mà họ cho là sự phản bội vào phút chót của Thủ tướng Trudeau. Người Australia cũng từng công khai lên án chúng ta”.

Ông nói: “Mọi người từng rất giận dữ, và một số người hiện vẫn còn giữ thái độ đó”.

May mắn thay cho chính phủ Canada, rắc rối mà họ tạo ra không gây ảnh hưởng lâu dài.

Canada vẫn hi vọng được tham gia Hội nghị thượng đỉnh Đông Á

Hiệp định TPP sau đó đã được đổi tên thành Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Lễ ký kết CPTPP đã diễn ra vào mùa đông năm ngoái, sau đó hiệp định đã được phê chuẩn bởi 6 nước thành viên và sẽ có hiệu lực từ ngày 30 tháng 12 tới đây. Kể từ đó, những bất đồng cũng được giải tỏa và mặt trận đoàn kết của các nước TPP-11 đã xuất hiện trở lại để đối phó với sự gia tăng chủ nghĩa bảo hộ từ các chính sách thương mại của Mỹ.

Ông Dade nói: “Một phần trong chuyến đi này là để hàn gắn các mối quan hệ. Các nước sẽ dễ thông cảm cho Canada hơn trong thời gian này”.

Sẽ không có một hiệp định nào lớn cần đàm phán tại hội nghị thượng định ASEAN và hội nghị APEC năm nay. Nhưng điều đó không có nghĩa là nó không đáng để ông Trudeau phải cất công tham dự.

Trước hết, Canada vẫn hy vọng sẽ sớm trở thành thành viên của Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á.

Đây là một hội nghị giữa 18 quốc gia – gồm có 10 nước ASEAN (Indonesia, Thái Lan, Singapore, Philippines, Malaysia, Myanmar, Cam-pu-chia, Brunei, Lào và Việt Nam) cộng thêm những đối tác quan trọng trong khu vực – Australia, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Nga, New Zealand, Hàn Quốc và Mỹ. Hội nghị Đông Á diễn ra hàng năm, thường gần với hội nghị thượng định ASEAN mà vừa diễn ra trong tuần này tại Singapore.

Hội nghị này là một diễn đàn quan trọng, không chỉ về thương mại, mà còn là nơi để thảo luận những vấn đề an ninh trọng yếu trong khu vực, và Canada muốn có một chỗ ngồi tại bàn hội nghị này. Tuy nhiên, một số thành viên sẽ không mặn mà với ý tưởng cho Canada tham gia, chẳng hạn như Australia. Sau những bất đồng của năm ngoái, có vẻ như Canada sẽ không thể sớm gia nhập hội nghị này, nhưng chính phủ nước này chắc chắn sẽ ngỏ lời yêu cầu tại Singapore.

Canada đang được công nhận là một “đối tác đối thoại” tại ASEAN. Họ được tham gia một số cuộc thảo luận, những không phải là thành viên chính thức. Nước này là thành viên chính thức của khối APEC gồm 21 nước. Hội nghị APEC sẽ diễn ra vào cuối tuần sau tại Cảng Moresby, Papua New Guinea – và Trudeau cũng sẽ đến tham dự.

Chính sách đa dạng hóa thương mại của chính quyền Trudeau không chỉ đòi hỏi nước này phải có những nhà đàm phán thương mại khôn ngoan, mà còn phải có một chiến lược thúc đẩy quan hệ ngoại giao. Hoa Kỳ càng tham gia vào nhiều cuộc chiến thương mại thì các nước khác càng có nhiều động lực để cùng nhau hợp tác.

Ông Dale nói: “Nếu bạn muốn tăng cường giao thương với một khu vực? Trước hết, bạn cần phải hiện diện tại nơi đó? Bạn cần phải tạo dựng mối quan hệ với mọi người xung quanh, để khi bạn nhấc điện thoại lên và gọi cho họ, câu trả lời sẽ không phải là: Justin là ai vậy?”.

“Chúng ta đang chậm chân hơn người Úc và New Zealand, và thậm chí là người Mỹ, khi xét về mức độ thân thuộc với các đối tác và thị trường.

Tháng trước, chính phủ Canada vừa hoàn thành một cuộc tham vấn công chúng về khả năng đàm phán một hiệp định thương mại toàn diện với khối 10 nước ASEAN.

Các bên liên quan đã bày tỏ mong muốn có được những điều khoản thương mại tốt hơn cho các lĩnh vực hàng hóa và dịch vụ, tương tự như tham vọng của Canada tại Châu Á: có thể tăng cường xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên và thực phẩm nông nghiệp, và tìm ra khách hàng mới cho các công ty xây dựng và dịch vụ công nghệ xanh của Canada.

Tuy nhiên, những nước ASEAN có tiềm năng lớn nhất với Canada – như Việt Nam, Singapore và Malaysia – thì đã là thành viên của CPTPP. Trong khi những nước khác, như Philippines hay Indonesia, tuy là những thị trường tiềm năng rộng lớn, nhưng hệ thống quản lý nhà nước còn nhiều bất cập, khó có thể hợp tác ở thời điểm hiện tại.

Kế đến là Myanmar (tên gọi cũ là Burma), một quốc gia thường xuyên bị các đối tác thương mại lên án tại những kỳ hội nghị, do hoạt động áp bức nhóm người thiểu số Rohingya. Với bối cảnh chính trị hiện tại, nước này khó có thể là đối tác thương mại ưu tiên của Canada.

“Khát vọng” về một hiệp định thương mại tự do với ASEAN

Theo quan điểm của Dade, việc xây dựng một hiệp định tự do thương mại với ASEAN là “vô nghĩa”. Những hiệp định thương mại mà ASEAN từng ký kết bị ông đánh giá là “thiếu tham vọng” – nghĩa là nó thường không phải là những dạng hiệp định tạo ra thay đổi rộng rãi, toàn diện như Canada tìm kiếm, không chỉ cắt giảm thuế quan mà còn bao hàm những vấn đề như sở hữu trí tuệ và tiêu chuẩn lao động.

Không giống như Australia, một nước có lợi thế địa lý gần gũi hơn, hoạt động thương mại giữa Canada và ASEAN chỉ “mang tính khát vọng hơn là có giá trị thực tế”.

Ông Dade tin rằng Philippines trước sau gì cũng gia nhập CPTPP, và đó là hướng tốt hơn để cải thiện khả năng tiếp cận thị trường này, thay vì thực hiện những cuộc đàm phán riêng với khối ASEAN.

Tuy nhiên, Yves Tiberghien, một giáo sư tại Đại học British Columbia cho rằng, nếu có nhiều doanh nghiệp Canada ủng hộ ý tưởng đàm phán với ASEAN, thì chính phủ nên cân nhắc điều đó.

Ông Yves nói: “Về lý thuyết, bạn cần tìm đến những nơi đang tăng trưởng nhanh. Nếu Canada không muốn bỏ hết tất cả quả trứng Châu Á vào chiếc rổ Trung Quốc, họ cần tìm thêm những đối tác khác trong khu vực”.

Thứ hai vừa qua, tại Paris, khi được hỏi về kế hoạch đàm phán hiệp định tự do thương mại giữa Canada với ASEAN, ông Trudeau đã nhấn mạnh về “nền kinh tế phát triển nhanh” của khu vực và cho biết chính phủ Canada “sẽ có câu trả lời vào thời điểm thích hợp” về khả năng đàm phán.

Các nước ASEAN hiện đang đàm phán một hiệp định do Trung Quốc hậu thuẫn – Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) – và các cuộc thảo luận dự kiến sẽ diễn ra trong và bên lề kỳ hội nghị thượng đỉnh.

Điều này tạo ra một thách thức đối với Canada, vì nước này không hứng thú với những thỏa thuận “thiếu tham vọng”, chỉ làm hàng hóa rẻ hơn – nhưng đó lại là những gì mà bàn đàm phán RCEP quan tâm nhất.

Ông Jim Carr, Bộ trưởng Đa dạng hóa thương mại quốc tế Canada, sẽ cùng Trudeau đến Singapore, sau khi dành cuối tuần qua để đàm phán tại Trung Quốc. Canada đang tiếp tục tìm kiếm những thỏa thuận thay thế với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Thứ tư vừa qua (14/11), ông Trudeau đã gặp Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cương tại một cuộc tọa đàm Canada-Trung Quốc. Chính phủ miêu tả cuộc họp giữa hai nhà lãnh đạo là cơ hội để thống nhất thỏa thuận đối với một số nội dung đàm phán mà Canada cho là đã đạt được tiến bộ, liên quan đến vấn đề tiếp cận thị trường.

Điều gì sẽ là nền tảng cho quan hệ hợp tác thương mại trong tương lai giữa Canada và Trung Quốc, câu trả lời có vẻ như vẫn còn rất mơ hồ. Mặc dù một số chuyên gia cho rằng, việc đàm phán theo từng ngành cụ thể sẽ giúp tiến độ diễn ra nhanh hơn và hiệu quả hơn, nhưng chính phủ Canada vẫn quyết tâm theo đuổi chiến lược đàm phán sâu và toàn diện.

Chưa xác nhận sẽ họp mặt với Nhật Bản

Tuy nhiên, kế hoạch về những cuộc đàm phán toàn diện với Trung Quốc giữa tình hình căng thẳng với Mỹ có thể sẽ không trở thành hiện thực, đặc biệt là khi trong Hiệp định NAFTA vừa được hồi sinh có quy định bất kỳ thỏa thuận nào với Trung Quốc cũng cần có sự chấp thuận của Washington.

Trong khi đó, Trung Quốc cũng vừa ngỏ ý sẽ tham gia CPTPP trong tương lai – điều này chắc chắn sẽ thuận lợi hơn cho Canada, thay vì tự mình điều phối quá trình đàm phán.

Ông Tiberghien nói: “Đối đầu Mỹ-Trung là chủ đề chính của tình hình thương mại hiện tại. Và trong vấn đề này, Canada đang tìm cách phòng ngự. Chủ trương của Canada là không để bị lôi kéo vào cuộc chiến giữa Mỹ và Trung Quốc.”

Giữa tình hình hiện tại, Canada cần phải hâm nóng quan hệ với Nhật Bản. Tuy trước đây Nhật Bản là một đối tác thương mại khó gần, nhưng hiện tại hai bên cần phải phối hợp chặt chẽ, không chỉ để dẫn dắt hiệp định CPTPP mà còn phối hợp nỗ lực để cải cách Tổ chức Thương mại Thế giới.

Canada đáng lẽ đã đạt được một thỏa thuận bên lề với Nhật Bản sau khi các cuộc đàm phán thương mại Bắc Mỹ kết thúc, nhằm lọc ra những điểm khác biệt trong hai hiệp định (CPTPP và USMCA) tác động lên ngành sản xuất ô tô. Tuy nhiên, vẫn chưa có thông báo nào được đưa ra, khiến ngành ô tô hoàn toàn mơ hồ về cách mà hai hiệp định này sẽ cùng tồn tại, giả định rằng NAFTA 2.0 sẽ được phê chuẩn thành công trong năm sau.

Các quan chức Canada cũng chưa xác nhận liệu ông Trudeau sẽ có cuộc gặp mặt trực tiếp với Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe tại kỳ hội nghị thượng đỉnh.

Dù gì đi chăng nữa, hội nghị năm nay sẽ “đơn giản hơn, ít nhất là với Canada” – ông Tiberghien cho biết. Bởi vì CPTPP đã hoàn thành, nên đây sẽ là “một năm hạnh phúc” của các quốc gia mà ông Trudeau sẽ gặp mặt: một cơ hội để tung hô sự thành công.

Ông nói có lẽ chuyến đi này sẽ không mang lại điều gì rõ ràng, nhưng mục tiêu chính của nó là để xây dựng các mối quan hệ.

Tiberghien cho biết: “Đây là cơ hội để Canada hiện diện tại một trong những khu vực phát triển nhanh chóng nhất thế giới”.

Nguồn: CBC - HN

Từ khóa: CPTPP, tự do thương mại, toàn cầu hóa, Hội nghị thượng đỉnh ASEAN, hội nhập