Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hiệp định Thương mại Kinh tế và Toàn diện Canada-EU (CETA) vừa kỷ niệm 1 năm ngày tạm thời có hiệu lực vào cuối tháng trước. Nhân sự kiện này, hai bên đã thành lập một “ủy ban chung” gồm giới chức từ các nước để đánh giá lại tình hình thực thi hiệp định và thông qua các khuyến nghị liên quan đến vấn đề khí hậu, giới, và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).

Một số nước trong Hiệp định đã bày tỏ sự hài lòng về việc thực thi Hiệp định từ đó đến nay. CETA đã loại bỏ 98% thuế cho hàng hóa giao thương giữa EU và Canada, và áp dụng các quy tắc mang tính toàn diện trên nhiều lĩnh vực thương mại và đầu tư, bao gồm cả vấn đề phát triển bền vững. Tuy nhiên, một số bên liên quan đã bày tỏ lo ngại, số khác thì đề xuất sửa đổi để cải tiến CETA khi Hiệp định này bước vào năm thứ hai thực thi.

CETA hiện chỉ mới được áp dụng từng phần, có nghĩa là một số phần trong hiệp định vẫn đang bị đình chỉ thực hiện, và chỉ được thực thi một khi tất cả các nước thành viên EU phê chuẩn. Trong đó bao gồm các điều khoản về bảo hộ đầu tư và hệ thống tòa án đầu tư. Các nước thành viên EU đã phê chuẩn cho đến nay gồm có Đan Mạch, Croatia, Cộng hòa Czech, Estonia, Latvia, Lithuania, Malta, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha.

Hiệp định đã có thể thực thi tạm thời, sau khi Nghị viện châu Âu và Quốc hội Canada phê chuẩn vào năm ngoái. Hiện nay, CETA đang là hiệp định thương mại lớn nhất đã đi vào hiệu lực đối với cả EU lẫn Canada. Nhưng tới đây, nếu như Hiệp định EU-Nhật Bản và Hiệp định CPTPP đi vào hiệu lực, CETA sẽ không còn giữ được ngôi vị này.

Ủy ban chung

Ủy viên thương mại EU bà Cecilia Malmstrom đã gặp gỡ Bộ trưởng Đa dạng hóa Thương mại Quốc tế của Canada ông Jim Carr vào cuối tháng trước, trong cuộc họp đầu tiên của Ủy ban chung về vấn đề CETA tại Montreal, Canada. Tại đây, hai bên đã đánh giá lại các thành tựu đạt được, cũng như những thách thức của Hiệp định trong năm vừa qua.

Trong một thông cáo chung, hai bên đã nhấn mạnh các tiến bộ đạt được trong ba lĩnh vực chính: SMEs, biến đổi khí hậu, và giới; chủ yếu tập trung vào các biện pháp để làm sâu sắc thêm hợp tác của đôi bên trong ba lĩnh vực này.

Ví dụ, đề xuất của Ủy ban chung trong vấn đề khí hậu đặc biệt nhắc tới việc các bên cùng công nhận giá trị của việc thực thi Hiệp định Paris của Liên Hiệp Quốc “để giải quyết mối đe dọa cấp bách của biến đổi của hậu, và vai trò của thương mại trong vấn đề này”.

Ủy ban chung cũng nhắc đến một điều khoản trong chương môi trường của CETA về việc ủng hộ thực thi các hiệp định môi trường đa phương (MEAs) mà mỗi bên là thành viên, trong đó, ủy ban chung đã nêu cụ thể tên Hiệp định Paris để làm ví dụ. Chương môi trường trước đây đề cập đến nhiều phương thức hợp tác trên “các khía cạnh liên quan đến thương mại của chế độ biến đổi khi hậu quốc tế hiện tại và tương lai”, nhưng lại không đề cập cụ thể đến Hiệp định Paris.

“Trên hết, Ủy ban chung CETA khuyến nghị các bên phải hợp tác, làm việc cùng nhau và tiến hành các hành động chung để đối phó với biến đổi khí hậu và xúc tiến các hoạt động hỗ trợ qua lại trong thương mại và các chính sách về khí hậu, các nguyên tắc và các biện pháp vì mục đích và mục tiêu của Hiệp định Paris, vì quá trình hạ thấp lượng phát thải nhà kính, cũng như vì sự pháp triển bền vững với khí hậu”, bản kiến nghị nêu lên.

Một ấn phẩm khác của Ủy ban châu Âu đã tiết lộ các biên bản ghi nhớ về CETA mà hai bên đã đàm phán và ký kết trước khi hiệp ước Paris có hiệu lực, và là một phần lý do dẫn đến các khuyến nghị của ủy ban chung trong chủ đề này. Ủy ban châu Âu đã nói rằng, điều kiện ủng hộ thực thi Hiệp ước Khí hậu Paris nên là một phần không thể thiếu trong bất kỳ thỏa thuận thương mại nào mà EU đàm phán sau này.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng đã phát biểu tương tự tại Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc vào tháng trước, rằng tất cả các hiệp định thương mại tự do nên có điều kiện bắt buộc về tuân thủ Hiệp định Paris. Quốc hội Pháp dự kiến sẽ bỏ phiếu cho CETA vào giữa năm 2019.

Về vấn đề giới, thông cáo chung kêu gọi các bên hợp tác nhiều hơn trong chủ đề này, bằng việc trao đổi thông tin về nỗ lực của các nước trong việc ủng hộ “nữ giới tham gia các hoạt động kinh tế và thương mại quốc tế”, cũng như bằng việc tiến hành các bước đi để “cải thiện năng lực và điều kiện cho phụ nữ … để họ được tiếp cận và khai thác trọn vẹn các cơ hội mà CETA mang lại”.

Thông cáo cũng cho biết, tiến trình hợp tác này nên bắt đầu bằng các việc sau: xem xét các phương thức khác nhau để thu thập và phân tích dữ liệu thương mại được phân tổ theo giới; đánh giá xem các chính sách thương mại hiện tại của mỗi bên đã bao gồm các khía cạnh về giới như thế nào; và dự định của các bên về vấn đề giới trong các hiệp định thương mại hiện tại và tương lai của mình. Canada và EU đều là hai nước xem trọng vấn đề về giới trong các chính sách thương mại của mình, và đã và đang mong muốn đưa một chương về giới vào trong một vài hiệp định thương mại gần đây của mỗi bên.

Về SMEs, EU và Canada sẽ thiết lập “các đầu mối liên lạc” và các công cụ web để hỗ trợ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc tận dụng CETA, trong đó, các đầu mối liên lạc sẽ gặp nhau định kỳ hàng năm để đánh giá lại công việc hỗ trợ SMEs của mỗi bên.

Các báo cáo tiến độ

Một báo cáo gần đây do Global Affairs Canada phát hành đã cập nhật về tình hình thực thi Hiệp định sau một năm đi vào hiệu lực. Theo báo cáo, tổng kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa Canada và EU đã tăng hơn 6% trong khoảng thời gian từ tháng 10/2017 đến 6/2018, so với cùng kỳ năm trước.

“Số liệu của 9 tháng tất nhiên không thể đại diện cho xu hướng dài hạn. Tuy nhiên, trong thời gian ngắn trên, chúng tôi nhận thấy nhiều lĩnh vực xuất khẩu của Canada đã có sự gia tăng đáng kể”, báo cáo cho biết. Nhôm, mô tô và linh kiện, nhiên liệu khoáng, dầu mỏ, và dược phẩm là một trong những mặt hàng xuất khẩu từ Canada vào EU tăng trưởng nhanh nhất kể từ khi CETA đi vào hiệu lực tạm thời.

Một báo cáo tương tự từ EU cũng chỉ rõ, kim ngạch xuất khẩu máy móc và dụng cụ bằng máy của khối này, mặt hàng chiếm khoảng 20% trong tổng kim ngạch xuấu khẩu của EU sang Canada, đã tăng hơn 8% trong giai đoạn trên. Các mức tăng trưởng ấn tượng khác bao gồm: xuất khẩu trái cây và các loại quả hạch tăng 29%, và socola tăng 34%.

Một số nhà phân tích thuộc khu vực tư nhân cũng nhận định, CETA từ trước đến nay đã thúc đẩy mạnh mẽ nhập khẩu tăng trưởng, đặc biệt là ở EU. Giám đốc Trung tâm Chính sách Quốc tế thuộc Cục Thương mại Canada, Mark Agnew, gần đây mô tả xu hướng thương mại này với Radio CBC, lưu ý rằng “đáng chú ý nhất là việc tỷ lệ tăng trưởng nhập khẩu của Canada từ EU đã vượt qua tỷ lệ tăng trưởng nhập khẩu của Canada từ thế giới”.

Các chuyên gia cho rằng, nhập khẩu vào Canada tăng giúp tăng tính cạnh tranh, tăng sự lựa chọn cho người tiêu dùng và, có thể, là tăng giao dịch thương mại với các đối tác khác. Giới chức từ hai bên cũng đã ca ngợi CETA vì sẽ giúp gặt hái lợi ích kinh tế to lớn cho hai bên bờ Đại Tây Dương, đồng thời, cũng giúp thắt chặt thêm mối quan hệ giữa Canada và EU - những đối tác thương mại có chung chí hướng và chung mục tiêu trong vấn đề phát triển bền vững.

Một vài chuyên gia cho rằng, Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) mới vừa đạt được gần đây sẽ tiếp tục thu hút nguồn vốn đầu tư của EU vào Canada, vì USMCA giúp doanh nghiệp EU tiếp tục vững tin về khả năng tiếp cận thị trường Bắc Mỹ nói chung.

Quá trình phê chuẩn vẫn đang trì hoãn

Có khoảng 24 nước EU vẫn chưa phê chuẩn Hiệp định, đặc biệt, chính phủ mới của Italia đã công khai bày tỏ lo ngại về CETA từ đầu năm nay về các chủ đề như chỉ dẫn địa lý (GIs) đối với một số đặc sản của nước này. Phó thủ tướng Italia Luigi Di Maio hồi tháng 7 đã nói về vấn đề này, và cho biết, phần lớn nghị sĩ nước này sẽ bỏ phiếu chống lại Hiệp định ngay khi nó được trình lên Quốc hội.

“Nếu quan chức nào Ý tiếp tục bảo vệ cho các hiệp ước như CETA, họ sẽ bị loại ra khỏi quốc hội”, Phó thủ tướng Di Maio lúc đó đã nói với Reuters như vậy.

Bởi vì Italia là quốc gia EU có nhiều sản phẩm được dán nhãn chỉ dẫn địa lý nhất, chẳng như phô mai Parmigiano Reggiano, nên việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đặc biệt này trong CETA đã được quốc hội mới được bầu của Italia hết sức quan tâm. Trong năm ngoái, EU đã bổ sung thêm 143 chỉ dẫn địa lý, bảo hộ cho một số sản phẩm đồ ăn và thức uống có chất lượng cao của EU, tránh bị các nhà sản xuất Canada quảng bá và bày bán dưới cùng tên gọi.

Về Italia, bà Malmstrom cho biết nhánh hành pháp của EU đã tiến hành thảo luận nhanh với nước này về vấn đề CETA. “Chúng tôi đang đối thoại với chính phủ Italia để cung cấp cho họ thêm thông tin nhiều nhất có thể, giúp họ hiểu ra là Hiệp định này đang làm lợi cho Italia như thế nào, và Italia cần phải làm những gì để tận dụng được Hiệp định”, bà Malmstrom trả lời CBC Radio.

Nguồn: ICTSD – TQ

Từ khóa: Canada, EU, Hiệp định thương mại khu vực