Chúng ta cần khôi phục niềm tin của mọi người vào nền thương mại toàn cầu

toancauhoa0607

Một nhà quan sát tại tờ Financial Times cho biết, các nhà hoạch định chính sách ở những nền kinh tế phát triển đã bắt đầu nhận thấy những tổn thất mà hệ thống thương mại toàn cầu tạo ra, và hệ thống này đang cần được chỉnh sửa.

Giống như The Confidence Man, nhân vật chính trong tiểu thuyết mới nhất của nhà văn Herman Melville, Tổng thống Donald Trump là người có khả năng trộn lẫn một sự thật trần trụi vào một mớ hỗn độn giả dối.

Với lập trường phản đối tự do thương mại, ngài Tổng thống Mỹ thường đưa ra những tuyên bố đậm chất chủ nghĩa dân túy, bài ngoại, hoặc đi kèm với những thông tin sai thực tế.

Tuy nhiên, khi ngài Trump đả kích Trung Quốc hay Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ, ông cũng làm lộ ra một thực tiễn sâu sắc – đó là có nhiều người về căn bản đã không còn tin tưởng vào hệ thống tự do thương mại.

Nhiều người đang mất niềm tin vào thương mại

Tại các nước phát triển, cứ 3 người thì chỉ có 1 người tin rằng hoạt động thương mại làm gia tăng tiền lương. Trong khi đó, tại các thị trường mới nổi, càng có nhiều người nghi ngờ về tác động của thương mại lên giá cả; trung bình chỉ có 18% tin rằng thương mại làm giá cả giảm xuống.

Nhưng chúng ta nên giải thích như thế nào, khi các số liệu thống kê luôn cho thấy tự do hóa thương mại có quan hệ với tăng trưởng kinh tế trong thời kỳ hậu chiến tranh? Sự thật là, tự do thương mại cũng tạo ra nhiều kẻ thất bại.

Dĩ nhiên, hai đối tượng được hưởng lợi tuyệt đối từ hệ thống thương mại này vẫn luôn là các công ty lớn và những nước lớn.

Hãy cùng xem lại bản báo cáo hàng năm mới nhất của Hội nghị Liên hiệp quốc về Thương mại và Phát triển, có tiêu đề “Sức mạnh, Nền tảng và Ảo tưởng về Tự do Thương mại” (Power, Platforms and the Free Trade Delusion).

Báo cáo trên so sánh hiện tượng tự do hóa dòng vốn trên toàn cầu trong suốt 30 năm qua, và hiệu ứng kết nối của nền kinh tế kỹ thuật số gần đây, với hệ thống chủ nghĩa thực dân của thế kỷ 19, thời kì mà các nước lớn, hay các tập đoàn lớn làm giàu từ trên mồ hôi nước mắt của kẻ yếu hơn.

Báo cáo phát hiện rằng, thời kỳ sau cuộc khủng hoảng tài chính, 10 công ty xuất khẩu hàng đầu tại bất kỳ quốc gia nào cũng chiếm trung bình 42% tổng giá trị xuất khẩu của cả nước.

Lừa dối hệ thống

Điều thậm chí còn thú vị hơn là những gì mà ông Trump và Trung Quốc đã đạt được từ hệ thống thương mại. Hãy nhìn vào lĩnh vực sản xuất trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2014, tỷ lệ nội địa của tổng giá trị gia tăng và tỷ lệ nội địa của thu nhập lao động trong ngành sản xuất đã sụt giảm tại hầu hết các quốc gia, với một ngoại lệ to lớn là Trung Quốc.

Không chỉ có các nước giàu chịu thiệt hại từ mối quan hệ với Trung Quốc, mà những nước nghèo tuân thủ luật lệ của Tổ chức Thương mại Thế giới cũng bị thiệt.

Đó là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt là khi việc mở cửa nền thương mại toàn cầu đáng ra phải giúp những quốc gia này nâng tầm trong chuỗi giá trị.

Hóa ra những chiến thuật của Trung Quốc như dựng các rào cản chiến lược trong ngành công nghiệp và hạn chế dòng chảy vốn là yếu tố cần thiết để đảm bảo cho sự phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng. Chiến thuật “lừa dối” hệ thống thương mại toàn cầu đã đạt được hiệu quả, và đây là một chiến thuật khôn ngoan, ít nhất là đối với người Trung Quốc.

Một sự đồng thuận mới

Trớ trêu thay, các chính trị gia, các nhà hoạch định chính sách, và các giám đốc điều hành tại Mỹ, những người được cho là suy nghĩ thấu đáo hơn Trump, hiện cũng đang phàn nàn về hoạt động cạnh tranh không lành mạnh của các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc, mặc dù nhiều năm qua họ thường xuyên cảnh báo rằng Bắc Kinh sẽ giảm năng lực cạnh tranh nếu không chịu mở cửa.

Trong khi đó, Richard Kozul-Wright, giám đốc bộ phận chiến lược phát triển và toàn cầu hóa của UNCTAD cũng cho biết: “Từ lâu, các nước đang phát triển đã phàn nàn rằng một hệ thống tự do thương mại không bị kiểm soát sẽ gây thiệt hại cho họ”.

Sự tồn tại của hai luồng ý kiến trái chiều kỳ lạ này đã dẫn đến nhiều mặt tiêu cực, nổi bất nhất là sự suy giảm trong kỳ vọng dành cho hoạt động thương mại và sự gia tăng của các rủi ro chính trị liên quan đến thương mại.

Nhưng có lẽ, nó cũng có một mặt tích cực không ngờ đến, đó là nó đã tạo ra một sự đồng thuận chung xung quanh ý tưởng cho rằng chúng ta cần phải cải cách hệ thống thương mại toàn cầu, để nó phù hợp hơn với thực tiễn của một thời kỳ sau khi Trump, Trung Quốc và thế giới kỹ thuật số nổi lên.

Một hệ thống thương mại mới

Hệ thống này cần phải như thế nào? Trước tiên, nó cần có một khuôn khổ mới cho vấn đề sở hữu trí tuệ.

Chuyển đổi một khuôn khổ cho tài sản hữu hình sang khuôn khổ cho tài sản vô hình (như hoạt động nghiên cứu và phát triển, phần mềm, cơ sở dữ liệu, thiết kế, thương hiệu v.v.) về cơ bản sẽ làm cho những vấn đề được đề cập ở trên càng trầm trọng hơn. Nó cũng sẽ lật đổ những quy tắc truyền thống về trọng lực của nền kinh tế. Những ý tưởng mới đã bắt đầu được vạch ra, từ vấn đề quyền sở hữu dữ liệu cá nhân, đến cơ chế đấu giá tài sản trí tuệ để ngăn chặn hành vi trục lợi, và cải cách lại các quy định của hệ thống bằng sáng chế.

Trong ngắn hạn, chúng ta cần tìm ra những cách để giảm sự tập trung quyền lực vào các tập đoàn lớn và tăng cường sự đa dạng trong nền kinh tế. Một số nhà quản lý tại Ủy ban chứng khoán và sàn giao dịch Mỹ (SEC) và Uỷ ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) đang tìm cách hạn chế quyền lực tập trung của tập đoàn bằng cách thiết lập những quy định về cạnh tranh.

Trong khi đó, ở cấp độ địa phương, các nhà quản lý kinh tế của chính phủ đang phân phát nguồn quỹ tài trợ dựa trên số lượng dự án khởi nghiệp được tạo ra, thay vì dựa trên số lượng việc làm tạo ra.

Phân khúc tư nhân cũng đã nắm được tình hình. Steve Case, người đồng sáng lập AOL, và nhà đầu tư JD Vance, tác giả quyển Hillbilly Elegy, đang dẫn dắt một nhóm các nhà đầu tư góp vốn vào những dự án khởi nghiệp ở các bang không giáp biển (trong khi năm ngoái, 75% nguồn vốn đầu tư mạo hiểm tập trung vào chỉ 3 tiểu bang).

Có lẽ, đây là dấu hiệu cho thấy một sự chuyển đổi mô hình thực sự, ngay cả Business Round – Table, một nhóm chuyên vận động hành lang cho các tập đoàn lớn, cũng thừa nhận rằng tự do thương mại tạo ra những kẻ thất bại.

Đây là một động thái khôn ngoan bởi vì, nếu phần lớn người dân không còn tin tưởng vào hệ thống thương mại, thì hệ thống này sẽ sụp đổ. Và đó chính xác là những gì đang diễn ra.

Nguồn; Financial Times/sl

Từ khóa: Toàn cầu hóa, tự do thương mại, chiến tranh thương mại, tài sản trí tuệ, chủ nghĩa bảo hộ, thương mại kỹ thuật số