Một thỏa thuận giả tạo thay thế NAFTA

NAFTA 2 KLTT

Thỏa thuận của Tổng thống Donald Trump với Mexico sẽ làm tổn thương người lao động Mỹ, chứ không giúp ích gì cho họ.

Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ gần 25 năm tuổi (NAFTA) cần được hiện đại hóa để cập nhật các vấn đề về công nghệ, quyền sở hữu trí tuệ và bảo vệ các ngành công nghiệp Mỹ cũng như bảo vệ người lao động Mỹ khỏi thực tiễn cạnh tranh không công bằng. Vậy mà, Tổng thống Trump lại đề xuất thay thế NAFTA bằng một thỏa thuận mơ hồ có thể gây hại cho người lao động Mỹ và làm tăng giá cả tiêu dùng, đồng thời, chống lại các nước láng giềng.

Trong thế giới quan của Trump, Canada không phải là người láng giềng thân thiện mà là một kẻ thù lạnh lùng phá hoại ngành sản xuất thép, ô tô và sữa, chặt phá rừng ở bang British Columbia ở Canada rồi vận chuyển gỗ qua biên giới. Tương tự như vậy, ông chỉ trích việc Mexico xuất khẩu rượu tequila, các sản phẩm khác và xuất khẩu lao động sang Mỹ, đồng thời, cạnh tranh với Mỹ về việc làm trong ngành sản xuất. Tuy nhiên, giải pháp của Trump chỉ đơn giản là gây thêm phiền phức, trong khi lợi ích đem lại rất bé nhỏ.

Theo thỏa thuận sửa đổi với Mexico mà tổng thống Mỹ thông báo vào tuần trước, 75% giá trị xe xuất khẩu sang Hoa Kỳ sẽ phải có xuất xứ từ Bắc Mỹ, tăng lên từ mức hiện tại là 62,5%. Và 40% đến 45% giá trị đó sẽ phải được sản xuất bởi những người lao động có thu nhập ít nhất 16 USD một giờ, mặc dù không có công nhân Mexico nào làm việc trong ngành ô tô kiếm được 16 USD một giờ và trong tương lai cũng sẽ không có ai. Nếu không đáp ứng những điều kiện đó, xe lắp ráp nhập khẩu từ Mexico sẽ phải chịu mức thuế 2,5%.

Mỹ cho là, việc làm trong ngành ô tô sẽ quay trở lại Mỹ khi chi phí lao động ở Mexico tăng lên. Lập luận này khá mơ hồ. Các nhà sản xuất ô tô ở Mexico thà chấp nhận trả mức thuế 2,5% với niềm tin là mức thuế sẽ không làm tăng giá bán đủ để làm tổn hại nghiêm trọng tới doanh số. Và thậm chí tổn thất xảy ra, họ thà chọn cách ngưng sản xuất xe cho thị trường Mỹ.

Ông Trump đặc biệt có ác cảm với ngành công nghiệp sữa của Canada. Tất nhiên, việc bảo hộ khiến giá sữa cao và làm lợi cho người nông dân ở nước này. Người Canada phản biện rằng chính phủ Mỹ cũng đang trợ cấp cho nông dân Mỹ và Canada cũng chỉ trích thái độ đàm phán không khoan nhượng của Trump. Ông Trump cũng muốn Canada theo chân Mexico đồng ý hủy bỏ Chương 19 về giải quyết tranh chấp của NAFTA. Canada đã sử dụng chương này để chống lại mức thuế quan mà Mỹ áp dụng đối với sản phẩm giấy và gỗ mềm từ Canada. Mức thuế đánh trên gỗ mềm và giấy của ông Trump đang làm tổn thương ngành công nghiệp Canada, nhưng cũng đang làm tăng giá gỗ ở Mỹ nhiều đến mức khiến thị trường bất động sản nước này chững lại. Liệu đó có phải là một thỏa thuận tốt?

Nông dân Mỹ đã là những người chịu thiệt thòi nhiều trong cuộc chiến thương mại và vẫn sẽ là người thua cuộc trong thỏa thuận thương mại lần này. Sau khi ông Trump đánh thuế với nhôm và thép của Mexico, Mexico đã áp thuế đối với bắp ngô và thịt lợn của Mỹ. Mặc dù Thỏa thuận song phương Mỹ-Mexico đã giúp khôi phục lại quan hệ giao thương hàng hóa nông nghiệp giữa hai nước, nhưng trong khoảng thời gian gián đoạn đó, Mexico đã đi tìm cho mình các nguồn cung ứng khác.

Kể từ khi NAFTA được thực thi vào năm 1994, các tập đoàn ô tô đã phát triển nên chuỗi cung ứng toàn cầu, làm mất đi hàng ngàn việc tại Hoa Kỳ, vì các công việc ít tạo ra giá trị đã được chuyển sang Mexico hoặc những quốc gia có chi phí sản xuất thấp khác. Mặc dù vậy, các công ty ô tô cũng đã xây dựng nhà máy tại Mỹ sử dụng cùng một mô hình chuỗi cung ứng tương tự, một phần vì chi phí lao động tại các nhà máy của Mỹ đã giảm xuống do hậu quả của cuộc Đại suy thoái. Đến lượt Mexico, giờ đây quốc gia này dần trở nên ít phụ thuộc vào thị trường Mỹ qua từng năm - có nghĩa là, càng ngày, việc thỏa thuận càng ít có khả năng tạo ra việc làm cho người Mỹ. Vì vậy, thỏa thuận của ông Trump sẽ không thể lấy lại được việc làm từ Mexico.

Việc Trump đe dọa đánh thuế 25% đối với ô tô nếu Canada không đáp ứng yêu cầu của Mỹ sẽ gây ra tổn thất - cho Canada và cho cả General Motors (hãng ô tô của Mỹ) khi hãng này đang đặt nhà máy sản xuất dòng xe Chevrolet Impala và nhiều mẫu xe khác ở Canada. Trump cũng đe dọa đánh thuế ô tô từ Liên minh châu Âu, ngay cả khi EU đã ngỏ ý sẽ loại bỏ thuế quan cho ô tô của Mỹ nếu như Mỹ cũng loại bỏ thuế quan cho ô tô của EU. Trump còn muốn nhiều hơn thế, ông cho rằng người châu Âu nên bị buộc phải mua những chiếc xe của Mỹ. Theo ông Kristin Dziczek từ Trung tâm Nghiên cứu Ô tô, nếu tổng thống Mỹ hiện thực lời đe dọa, Mỹ sẽ mất đi 200.000 việc làm, vì những chiếc xe lắp ráp tại Hoa Kỳ sử dụng các linh kiện nhập khẩu, bao gồm động cơ. Giá sẽ tăng, doanh thu sẽ giảm. Doanh số bán ô tô đang sụt giảm trên toàn cầu, vì vậy, việc tạo ra những trở ngại cho ngành này là một chính sách ngu xuẩn.

Sau khi thất bại trong việc hù dọa Canada với thời hạn trả lời vào ngày 31 tháng 8 do Mỹ đặt ra, Chính quyền Trump cho biết sẽ thỏa thuận trước với Mexico. Canada được tự do tham gia sau trong vòng 30 ngày, nếu chấp thuận các điều khoản trong thỏa thuận giữa Mỹ và Mexico. Bộ trưởng ngoại giao Canada, bà Chrystia Freeland đã từ chối lời đề nghị. Bà nói "Một khi chúng tôi chấp nhận một thỏa thuận, đó phải là thỏa thuận có lợi cho Canada". Ông Trump sau đó đăng lên Twitter, đe dọa không chỉ Canada mà còn cả Quốc hội Mỹ: "Nếu chúng ta không có được một thỏa thuận công bằng cho Hoa Kỳ sau nhiều thập kỷ bị lạm dụng, Canada sẽ phải bị loại ra khỏi cuộc chơi. Quốc hội không nên can thiệp vào những đàm phán này, bằng không tôi sẽ đơn giản là chấm dứt hoàn toàn NAFTA và khi đó chúng ta sẽ còn lợi hơn rất nhiều...”.

Mỹ chắc chắn sẽ chẳng có lợi gì hơn. Quốc hội cũng không dự định từ bỏ quyền thông qua các thỏa thuận. Tổng thống Trump có thể phải đối mặt với sứ phản đối từ cả hai đảng, chống lại thỏa thuận Mỹ - Mexico - một thỏa thuận mang tính lạm dụng quyền lực và không cần thiết.

“Canada có dầu mỏ, điện, nước, tất cả mọi thứ mà Mỹ đang rất cần", theo ông Jerry Dias, Chủ tịch của Uniform Canada, một liên minh thương mại hàng đầu cho biết. "Vì vậy, đối với Trump, một cuộc chiến với chúng tôi không có ý nghĩa gì, về cả mặt triết học và kinh tế."

Nguồn: NY Times – KDu

Từ khóa: Mỹ, Mexico, Canada, NAFTA, chiến tranh thương mại