Không phải là Châu Âu, Nhật Bản mới chính là nhà lãnh đạo của tự do thương mại

eu2305

Châu Âu thường được mệnh danh là một nhà lãnh đạo toàn cầu khi bàn về vấn đề tự do thương mại và quyền riêng tư, đặc biệt là sau khi Bộ luật bảo vệ dữ liệu chung (GDPR) - luật lệ về quyền riêng tư của Liên minh châu Âu - có hiệu lực từ tháng 5 vừa qua. Mặc dù không thể phủ nhận những nỗ lực quý giá để bảo vệ công dân châu Âu khỏi các hệ thống giám sát trực tuyến không được cấp phép, dự luật bước ngoặc này cũng có cái giá của nó: nó là một dạng của chủ nghĩa bảo hộ kỹ thuật số.

GDPR cho phép EU có thẩm quyền xử phạt và quản lý các dịch vụ trực tuyến nước ngoài. Chẳng khác gì một bộ luật được trích ra trong quyển sổ tay về chủ nghĩa bảo hộ của Tổng thống Trump, bộ luật áp này dụng mức tiền phạt cao và thủ tục hành chính phức tạp để gây áp lực cho các doanh nghiệp nước ngoài, buộc họ phải đặt máy chủ tại các địa phương bên trong châu Âu. Điều này có thể không phải là vấn đề đối với Google, Facebook và các gã khổng lồ khác ở Thung lũng Silicon, những ông lớn đã và đang phục vụ người dùng châu Âu thông qua các công ty con và máy chủ đặt tại EU. Tuy nhiên, nhiều công ty lại không có đủ nguồn lực để đặt máy chủ tại mỗi quốc gia mà họ hoạt động - bao gồm cả các trang báo lớn như Los Angeles Times và Chicago Tribune và rất nhiều các ứng dụng điện thoại khác - đã phải chặn công dân EU truy cập vào dịch vụ của họ để tránh phải đóng phạt.

Internet có một sức ảnh hưởng to lớn đến hoạt động thương mại quốc tế - hoạt động thương mại điện tử trên toàn cầu đã tạo ra 2,3 nghìn tỷ USD doanh thu vào năm 2017 - và bộ luật GDPR có thể sẽ kiềm hãm khả năng tăng trưởng. Theo ước tính riêng của chúng tôi, GDP của Europe sẽ giảm xuống 0.4% nếu như bộ luật mới này được áp dụng đầy đủ.

Ảnh hưởng tiêu cực đến của GDPR lên hoạt động thương mại và sự tăng trưởng không chỉ dừng lại ở châu Âu. Nó càng khuyến khích các quốc gia vốn đang có thành kiến với dòng chảy tự do thông tin – điển hình là Trung Quốc và Nga - sao chép và cắt dán bộ luật GDPR vào luật lệ riêng của nước họ, để siết chặt hơn các cơ hội tiếp cận thị trường, và để buộc các công ty nước ngoài đặt máy chủ tại địa phương nếu muốn lưu trữ dữ liệu của công dân. Châu Âu có vẻ như không đủ khả năng, hoặc không có thiện chí, để đưa các vấn đề về bảo hộ trong hoạt động thu thập dữ liệu vào trong các hiệp định thương mại của chính họ.

Tuy nhiên, mặc dù Châu Âu tiếp tục rút lui khỏi mặt trận kỹ thuật số, vẫn còn một quốc gia đạt được thành công trong việc tìm ra những giải pháp để bảo vệ quyền riêng tư mà không phải dùng đến các biện pháp bảo hộ kỹ thuật số: đó chính là Nhật Bản.

Quyền riêng tư được đánh giá rất cao tại Nhật Bản. Quốc gia này đã phát triển một nền văn hóa tự giác đặt quy chuẩn một cách độc đáo. Những người sử dụng mạng xã hội tại Nhật Bản thường ưa chuộng chế độ ẩn danh và cho rằng việc làm mờ khuôn mặt bạn bè và gia đình và đôi khi là cả thú cưng trong các bài đăng trên mạng xã hội là điều nên làm. Vào tháng 5/2017, Nhật Bản tiếp tục củng cố quy định về quyền riêng tư dữ liệu của mình bằng một danh sách toàn diện các dữ liệu cá nhân mà doanh nghiệp không được chia sẻ, nếu như cá nhân đó không chủ động cho phép. Luật của Nhật Bản cũng quy định dữ liệu người dùng có thể được chia sẻ ra quốc tế, với những quốc gia mà Nhật Bản nhìn nhận có đủ điều kiện về quy định quyền riêng tư.

Nhưng không giống với cách EU quy định xử phạt mọi công ty ở bất cứ đâu trên thế giới nếu công ty đó xử lý dữ liệu của một công dân EU, Nhận Bản không dùng thẩm quyền của mình để áp đặt mức tiền phạt và xử phạt các đối tượng nước ngoài thu thập dữ liệu của người dùng Nhật Bản. Họ chỉ xử phạt các doanh nghiệp đang vận hành bên trong nước Nhật. Nhật Bản cũng công nhận các chứng chỉ quốc tế về tiêu chuẩn quyền riêng tư trong hoạt động chia sẽ dữ liệu xuyên biên giới, chẳng hạn như các chứng chỉ được xây dựng bởi những diễn đàn hợp tác khu vực như Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á, một tổ chức gồm 21 thành viên, trong đó có Hoa Kỳ.

Nhật Bản không chỉ coi trọng vấn đề quy định quyền riêng tư, mà còn nhìn nhận rằng không nên có sự mâu thuẫn giữa chính sách quốc nội về củng cố quyền riêng tư của công dân và các điều khoản trong những hiệp định thương mại quốc tế về duy trì dòng chảy thông tin và bảo vệ doanh nghiệp khỏi sự phân biệt trong thị trường toàn cầu.

Sau khi Trump rút Hoa Kỳ ra khỏi Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), Nhật Bản trở thành người dẫn đầu bảo vệ hiệp định này. Chính quyền Obama đã bổ sung một lệnh cấm nạn phân biệt thương mại trực tuyến phi lý vào hiệp định TPP ban đầu, và Nhật Bản đã quyết tâm giữ lại điều khoản này trong quá trình tái đàm phán hiệp định mới, một hiệp định mà sau này có tên gọi là Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Hiệp định thương mại gần đây giữa EU và Nhật Bản là một ví dụ khác về khả năng lãnh đạo của Nhật Bản trong lĩnh vực dữ liệu mở. Bởi vì bộ luật GDPR, Châu Âu đã cố gắng nới lỏng các nguyên tắc mà Nhật Bản đề ra để duy trì dòng chảy dữ liệu mở. Nhưng các nhà đàm phán Nhật Bản cương quyết phản đối EU, chấp nhận chừa lại khoảng trống cho các cuộc thảo luận tiếp theo hơn là nới lỏng các tiêu chuẩn họ đã gian khổ thiết lập trong CPTPP. Bất kì sự thỏa hiệp nào về quy định chống phân biệt đều có thể trở thành một bước thụt lùi, nhất là khi mục tiêu sau cùng của CPTPP là khuyến khích Trung Quốc mở cửa hơn. Nhưng Bắc Kinh lại có vẻ không tán thành với bất kì luật lệ nào mà các nước phương Tây còn không thể thống nhất trong nội bộ.

Tuy nhiên, Tokyo không hề trở về tay không sau các cuộc đàm phán với châu Âu. Châu Âu nhận thấy chính sách quyền riêng tư kỹ thuật số của Nhật Bản “tương đồng” với chính sách của họ, đem lại cho công dân châu Âu và Nhật Bản những quyền lợi kỹ thuật số như nhau. Dữ liệu cá nhân nhờ đó có thể lưu thông tự do giữa Nhật Bản và châu Âu.

Mặc cho sự nhìn nhận này, Nhật Bản biết rằng quy định quyền riêng tư của EU chính là ngõ cụt trong chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nước ngoài. Bộ luật GDPR không phải là công cụ để mở cửa nhiều thị trường mới và khuyến khích những thị trường khác cải cách. Thay vào đó, nó là phương tiện để các nước trong EU bảo vệ thị trường riêng của mình khỏi sự cạnh tranh từ bên ngoài. Châu Âu trông có vẻ như một bậc thầy của tự do thương mại toàn cầu khi Hoa Kỳ vắng mặt, nhưng thực chất Nhật Bản mới chính là người dẫn dắt. Điều này cho thấy, Nhật Bản - chứ không phải châu Âu - mới là nước tìm thấy điểm cân bằng hoàn hảo giữa quyền riêng tư và chủ nghĩa bảo hộ.

Nguồn: Washington Post - HN

Từ khóa: chủ nghĩa bảo hộ, thương mại điện tử, GDPR, quyền riêng tư, luật an ninh mạng, toàn cầu hóa, tự do thương mại, thương mại kỹ thuật số, hội nhập