Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Cho dù chúng ta nghĩ gì về Tổng thống Donald Trump, vẫn có một điều hết sức rõ ràng: ông đã được chọn làm tổng thống vì những cam kết sẽ phát động chiến tranh thương mại với Trung Quốc, và giờ đây, dường như ông đang hiện thức hóa cam kết này. Không những thế,tính khí bất thường của Trump đang làm lu mờ đi một thực tế quan trọng khác: rằng ông đang là Tổng Thống của Hoa Kỳ, quốc gia có tầm ảnh hưởng đáng kể trên trường quốc tế. Trong bối cảnh những quan ngại về Trump đang gia tăng trên toàn cầu, có lẽ đây là thời điểm thích hợp để kiểm chứng sức mạnh của Hoa  Kỳ.

Khi Robert Lighthizer – Đại diện Thương mại Hoa Kỳ - công bố danh mục hàng hóa Trung Quốc sẽ phải chịu thuế, Trung Quốc liền phản ứng ngay tức khắc bằng một lời đe dọa tương tự, mặc dù đằng sau đó cả hai bên đang sốt sắng thảo luận các biện pháp nhượng bộ. Nhưng mức độ các phản ứng của Trung Quốc sẽ lớn đến đâu vẫn chưa biết trước được. Tuy nhiên, trong thực tế, Trung Quốc đã ngay lập tức nhắm đến những hàng hóa nhập khẩu chủ lực từ Mỹ, như Boeing và đậu nành, điều này cho thấy rằng Trung Quốc đang có rất ít sự lựa chọn.

Hai cách tiếp cận

Ai cũng biết rằng Trung Quốc mua rất nhiều đậu nành từ Hoa Kỳ (ước tính khoảng 14 tỉ USD mỗi năm), và nếu Hoa Kỳ gây sức ép lên các vấn đề liên quan đến thương mại, thì tổng giá trị đậu nành nhập khẩu có thể suy giảm. Động thái mới đây của Trung Quốc không làm giới quan sát ngạc nhiên. Nhưng nó rõ ràng làm hé lộ cách tiếp cận thương mại thẳng thắn của Trung Quốc, và tương phản với đó, là sự thù địch của họ đối với các giá trị của WTO.

Trên thực tế, WTO làm việc dựa trên nền tảng là nhằm gìn giữ hòa bình hơn là chỉ phục vụ cho mục đích kinh tế. WTO là tổ chức kế thừa từ Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT), vốn là một sự thay thế cho Tổ chức Thương mại Quốc tế (ITO) đầy tham vọng được hình thành năm 1944, nhằm trở thành tổ chức ngang hàng với các thể chế như Hệ thống Bretton Woods, IMF và Ngân hàng Thế giới. Cả ba thể chế này đều được thành lập nhằm duy trì nền hòa bình thế giới thông qua hoạt động thương mại và phát triển, với hi vọng ngăn chặn các loại chiến thương mại và chính sách bần cùng hóa hàng xóm, vốn là tiền đề dẫn đếncác cuộc chiến tranh quân sự vào những năm 1930.

Do đó, Hoa Kỳ xem WTO là cơ chế tạo thuận lợi cho các quyết định thị trường, xúc tiến đầu tư giữa các quốc gia và tạo điều kiện để hàng hóa tự do lưu thông, nhưng tất cả đều dựa trên khái niệm rằng các nước phải giảm bớt rào cản cho hàng hóa nhập khẩu, cho phép công ty và các cá nhân có thể ra những quyết định thương mại mà không bị can thiệp chính trị, và không vì lợi ích quốc gia mà bỏ qua lợi ích chung. Tuy nhiên, Trung Quốc rất ít quan tâm đến những nguyên tắc như vậy. Thương mại, đối với Trung Quốc, là động cơ của sự thịnh vượng, chỉ được phục vụ cho lợi ích của Trung Quốc, và do đó, những hứa hẹn vô tận của nước này về việc mở cửa thị trường hiếm khi được thực hiện trừ khi bị các nước khác gây áp lực, và thậm chí đến lúc đó họ cũng không thực hiện lời hứa của mình.

Đâu là củ cà rốt?

Chiến lược thao túng của Trung Quốc có lẽ đã từng được áp dụng trong một thời gian rất dài, vì họ có một củ cà rốt rất lớn, theo nghĩa thị trường trong nước của họ đủ lớn để các công ty nước ngoài phải chấp nhận hi sinh chuyển giao công nghệ, hoặc đơn giản là chịu đựng sống chung với sự thao túng thị trường trắng trợn, nhằm đạt được quyền tiếp cận thị trường Trung Quốc. Và Trung Quốc dựa vào sự bất cân xứng thông tin để tạo đòn bẩy. Nếu có quốc gia nào đó phàn nàn về chủ nghĩa bảo hộ của Trung Quốc, hoặc về "nhân quyền" hay bất cứ điều gì, các công ty của họ đột nhiên sẽ thấy mình không được ưu ái, hoạt động của họ bị gián đoạn, các nhà máy và cửa hàng của họ không tuân thủ một số quy định hoặc thủ tục chưa từng nghe trước đó.

Các động thái này của Trung Quốc đã đi ngược lại với cam kết trong WTO. Những phàn nàn gần đây của Hoa Kỳ liên quan đến vấn đề chuyển giao công nghệ vốn dĩ đã tồn tại từ rất lâu, mặc dù đang có một số công ty chuẩn bị khởi kiện chính phủ Trung Quốc, họ biết rằng họ đang từ bỏ cơ hội hoạt động thương mại ở Trung Quốc trong tương lai. Tuy nhiên, đối với Mỹ, thiệt hại từ hành vi này đáng giá hàng trăm tỉ USD mỗi năm. Vì vậy, việc áp một mức thuế trừng phạt là cách thức hướng sự tập trung về Bắc Kinh, đồng thời chỉ ra rằng nước Mỹ không bỏ qua các hành vi thao túng trắng trợn như thế. Tuy nhiên, phản ứng đầu tiên của Trung Quốc lại là với lấy khúc cây to nhất và đánh trả lại sự ngang ngược của người Mỹ, thay vì bảo vệ những nguyên tắc tự do thương mại, cứ như là chính họ cũng chẳng quan tâm gì đến những nguyên tắc này.

Trong thực tế, lý do duy nhất khiến Trung Quốc phải nhập khẩu hàng hóa là do nhu cầu trong nước, chứ không phải phần thưởng cho một động cơ tốt. Trung Quốc không thể sản xuất máy bay Boeing nhưng có thể thanh toán theo mức giá niêm yết của Airbus nếu muốn. Về vấn đề đậu nành, tình huống trở nên trớ trêu hơn vì đây là nguồn thức ăn cho ngành chăn nuôi trong nước. Về mặt lịch sử, Trung Quốc chỉ nới lỏng các hạn chế đối với việc nhập khẩu đậu nành để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về thịt, trong khi vẫn duy trì sản xuất gạo nội địa. Trong bất kỳ trường hợp nào, Hoa Kỳ vẫn có thể thay thế Trung Quốc bằng một thị trường khác và giá thịt trong nước của Trung Quốc sẽ tăng.

Tất cả đều cho thấy, mặc dù Trung Quốc từ lâu đã treo lên một củ cà rốt về cơ hội tiếp cận thị trường để mời gọi các nhà đầu tư nước ngoài, đây là lúc mà chính phủ các nước đang kỳ vọng họ sẽ thực sự buông củ cà rốt ấy cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, thay vì nhượng bộ, họ lại “sử dụng cây gậy” để đánh trả và cấm vận có chọn lọc một số hàng hóa từ chính quốc gia có thể làm nền kinh tế Trung Quốc trở nên khó khăn hơn. Đây là cách tiếp cận quen thuộc của Trung Quốc với Na Uy, Hàn Quốc và nhiều nước khác, những nước đang cảm thấy bất mãn với Trung Quốc trong nhiều năm, nhưng lại không có một khoảng thâm hụt thương mại đủ lớn với Trung Quốc để gây áp lực cho nước này.

Có thể thấy rõ rằng, mặc dù Trung Quốc luôn tuyên bố muốn hợp tác để “đôi bên cùng thắng”, họ vẫn cố gắng đảm bảo rằng cây gậy của họ luôn lớn hơn cà rốt. Nhưng khi những lời đe dọa của Trump ngày càng rõ ràng hơn, họ có lẽ sẽ không thể tiếp tục áp dụng chiến lược này.

Nguồn: Forbes - ND

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, kinh tế thị trường, chủ nghĩa bảo hộ