Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vào ngày 5 tháng 3 vừa qua, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Wilbur Ross đã tuyên bố công khai rằng, ông tin chắc Tổng thống Donald Trump sẽ không rút lại kế hoạch đánh thuế. Điều đó dường như trở nên thực tế hơn bao giờ hết khi mà chủ nghĩa bảo hộ, một khẩu hiệu trong chiến dịch mà Tổng thống Trump hứa hẹn trước đó cuối cùng đã được thông qua bởi cơ quan quyền lực ở Washington. Lời tuyên bố của Tổng thống Donald Trump về việc áp thuế 25% đối với thép và 10% đối với nhôm cho chúng ta thấy rằng, thực trạng của tiến trình hội nhập kinh tế hiện tại không thực sự hoàn hảo như chúng ta nghĩ.

Bộ ba bất khả thi của toàn cầu hóa

Để hiểu rõ “Bộ ba bất khả thi của toàn cầu hóa” là gì, chúng ta phải đi vào phân tích cấu trúc của toàn cầu hóa. Về cơ bản, toàn cầu hóa liên quan đến sự đánh đổi, cũng giống như tất thảy các chính sách kinh tế khác. Dani Rodrick, Giáo sư kinh tế chính trị quốc tế tại Đại học Harvard đã giải thích điều này qua cái mà ông gọi là Bộ ba bất khả thi của toàn cầu hóa. Theo Rodrick, các quốc gia phải chọn hai trong ba mục tiêu mong muốn: chủ quyền quốc gia, hội nhập kinh tế hoặc nền chính trị dân chủ. Toàn cầu hóa hiện tại được hình thành do sự kết hợp giữa 2 lựa chọn: chủ quyền quốc gia và hội nhập quốc tế. Việc chọn hai mục tiêu này có hai hàm ý sâu xa như sau:

Một là: các chỉ số như “Chỉ số thuận lợi kinh doanh” có vẻ hấp dẫn và mang lại nhiều lợi ích hơn cho các quốc gia so với “Chỉ số thù địch xã hội” hay “Chỉ số Quyền tự do của con người”. Điều này hàm ý rằng trong khi theo đuổi những lợi ích của việc gia tăng vốn lưu động, việc thiết kế các thiết chế dân chủ có thể bị bỏ qua. Lấy ví dụ ở Ấn Độ, trong khi tốc độ tăng trưởng GDP ở mức 7,2% trong tháng 12 và “Chỉ số thuận lợi kinh doanh” tăng 30% trong năm 2017 thì “Chỉ số thù địch xã hội” của Ấn Độ đã vọt lên đứng thứ 4 chỉ sau Syria, Nigeria và Iraq.

Thứ hai, hội nhập kinh tế toàn cầu (một trụ cột chính của toàn cầu hóa) vẫn còn hạn chế vì chính sách riêng của mỗi quốc gia rất hiếm khi được đưa ra đàm phán. Điều này làm tăng “chi phí giao dịch” phát sinh từ các vấn đề liên quan đến việc thực hiện các hợp đồng trong điều kiện thể chế chính trị và pháp luật chưa hoàn thiện. Đây là chính là chủ nghĩa tư bản của thế kỷ 21. Mức thuế của Tổng thống Trump chính là một minh họa rõ nét cho hàm ý thứ hai này.

Những rào cản chính trị ngăn cản những giấc mơ kinh tế: Sự bế tắc của vòng đàm phán Doha

Hàm ý thứ hai có nghĩa là những giấc mơ về kinh tế thường phải đứng sau các bức tường chính trị. Những sự kiện lịch sử gần đây đã minh họa cho điều đó. Giấc mơ về hội nhập kinh tế toàn cầu bắt đầu bằng một thử nghiệm về việc giám sát các quy định thương mại toàn cầu thông qua GATT (Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại) được ký kết bởi 23 quốc gia vào năm 1947. GATT được ký kết nhằm mục đích giảm bớt các rào cản về thuế quan và hạn ngạch trong thương mại quốc tế. Tuy nhiên, nó cũng đi kèm với những kẻ hở trong quy định pháp lý. Ví dụ, các ngành như dệt may và công nghiệp đã không được đưa ra đàm phán và các nước được tự ý xây dựng các biện pháp bảo hộ vì lợi ích quốc gia mà họ cho là phù hợp.

Kế thừa GATT là Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vốn đang bị bế tắc tại vòng đàm phán Doha. Năm 2016, sau 14 năm kể từ khi vòng đàm phán đầu tiên bắt đầu, đàm phán Doha đã đi đến kết luận ‘chấp nhận sự thật là các nước không thể đạt được thỏa thuận’, chính thức mở ra kết cục bế tắc cho đám phán. Cũng trong năm 2016, Liên Hiệp Quốc đã ước tính có gần 260 PTAs (hiệp định thương mại ưu đãi) đang tồn tại trên toàn thế giới, 63% trong số đó liên quan đến các nước trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương. Ước mơ về hội nhập toàn cầu đã được thay thế bởi hợp tác khu vực và liên vùng.

Những giấc mơ về kinh tế khi phải đối mặt với các rào cản chính trị và toàn cầu hóa rất ít khả năng gỡ bỏ được các rào cản này. Việc chủ nghĩa dân túy (đã ngấm sâu vào tư tưởng của Tổng thống Trump) có thể lan tỏa trên diện rộng như là một phản ứng từ việc thiếu niềm tin vào nguyên tắc bù đắp tổn thất của toàn cầu hóa –  lợi ích mà người chiến thắng tạo ra lớn hơn so với thiệt hại mà người thua cuộc mất đi – cho thấy toàn cầu hóa đã tạo ra nghịch lý giữa sự giàu có và bất bình đẳng, giữa cạnh tranh và hợp tác. Toàn cầu hóa không những không gỡ bỏ “bức tường chính trị” mà còn “góp thêm một viên gạch” để xây dựng thêm. Và quyết định đánh thuế của Tổng thống Trump, than ôi, cũng chỉ viên gạch mới nhất được ốp vào bức tường đó, mà thôi.

Nguồn: Qrius - NT

Từ khóa: toàn cầu hóa, chiến tranh thương mại, hiệp định tự do thương mại, Châu Á Thái Bình Dương