Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

 Một hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc là cơ hội vàng để Canada củng cố khả năng thâm nhập vào một thị trường lớn của thế giới, khi mà tương lai NAFTA đang ngày càng bất ổn. Nhưng nếu chúng ta nghĩ rằng các cuộc đàm phán tự do thương mại ở Bắc Mỹ là khó khăn, thì các cuộc đàm phán mới đây với Trung Quốc thậm chí còn đầy rẫy nhiều thăng trầm hơn. Chủ nghĩa thực dụng của Canada sẽ phải đối mặt với một thách thức lớn, khi mà Canada là quốc gia G7 đầu tiên chọn con đường đàm phán thương mại tự do với Trung Quốc.

Một trong những vấn đề đòi hỏi Canada phải phát huy nghệ thuật đàm phán đó là về đặc tính “nền kinh tế thị trường” của Trung Quốc. Quốc gia này từng tuyên bố sẽ giảm bớt sự kiểm soát của nhà nước và chuyển dần sang một nền kinh tế thị trường. Quả thật, nhiều lĩnh vực chủ chốt ở Trung Quốc đã được mở cửa cho các nhà đầu tư nước ngoài tham gia, và một số giới hạn trong lĩnh vực dịch vụ cũng đã được tháo bỏ. Tuy vậy, "một người hiểu lý lẽ" vẫn sẽ tỏ ra hoài nghi về mức độ tham gia của nhà nước Trung Quốc vào nền kinh tế.

Tình trạng kinh tế phi thị trường của Trung Quốc đã gây ảnh hưởng đến các biện pháp phòng vệ thương mại như quy định chống bán phá giá. Các quy tắc này được đặt ra để bảo vệ các nhà sản xuất trong nước khỏi các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc với mức giá thấp hơn thị trường hoặc thậm chí thấp hơn cả chi phí sản xuất. Do các dữ liệu kinh tế của Trung Quốc chưa đạt tiêu chuẩn quốc tế, vì vậy các đối tác thương mại của nước này phải sử dụng dữ liệu của các nước thứ ba - thay vì dữ liệu kinh tế riêng của Trung Quốc - để so sánh và xác định mức thuế chống bán phá giá.

Vào năm 2016, Trung Quốc từng chính thức nộp đơn khiếu nại Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu với lý do rằng, trong các điều khoản họ ký kết khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2001, Trung Quốc được hứa hẹn rằng, họ được cho thời hạn 15 năm để chuyển sang nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, các đối tác của nước này lại nói rằng không hề có lời hứa nào như vậy. Chính quyền Trump đã công khai chỉ trích vai trò của chính phủ Trung Quốc trong nền kinh tế của nước này và những tác động của chính phủ đã gây ra các "biến dạng cơ bản trong nền kinh tế của Trung Quốc." Trái với động thái của Hoa Kỳ, EU giữ một lập trường mềm mỏng hơn đối với tình hình kinh tế thị trường của Trung Quốc. Nhằm cân bằng lợi ích giữa các nhà sản xuất trong nước, đang đòi hỏi áp thuế cao hơn đối với hàng Trung Quốc, và người tiêu dùng trong nước, đang tìm kiếm những sản phẩm có mức giá thấp hơn, EU đã đề xuất các quy tắc tính thuế có tính đến "sự bóp méo thị trường đáng kể" phát sinh từ những can thiệp của nhà nước.

Đối với Canada, những lợi ích tiềm năng từ việc tiếp cận thị trường Trung Quốc là điều không thể bàn cãi, vì đây là thị trường lớn thứ hai trên thế giới, và sẽ sớm trở thành thị trường lớn thứ nhất. Việc các nhà sản xuất Canada quan ngại về mức độ tự do thương mại khi phải cạnh tranh với hàng nhập khẩu của Trung Quốc là điểu dễ hiểu. Nhưng để tìm kiếm sự cân bằng phù hợp, Canada nên tạo ra một hệ thống có thể bảo vệ các nhà sản xuất mà không gây ra những tổn thất vô lý cho người tiêu dùng.

Thứ nhất, trong các cuộc đàm phán với Trung Quốc, Canada không được dễ dàng hạ thấp lập trường của mình về nền kinh tế thị trường. Đồng thời, nước này cần duy trì sự cởi mở đối với thay đổi. Đây là vấn đề thực sự đang diễn ra giữa các nhà xuất khẩu của Trung Quốc, nhà sản xuất và người tiêu dùng của Canada. Nó cũng mang tính biểu tượng quan trọng cho mong muốn được tham gia hoàn toàn vào hệ thống thương mại thế giới của Trung Quốc.

Một khi các cuộc đàm phán đã đạt đến tiến độ nhất định, Canada có thể lựa chọn giải pháp nhượng bộ để đạt được đồng thuận từ cả hai phía. Các chuyên gia thương mại gọi khái niệm này là "nguyên tắc thuế thấp hơn". Thuế sẽ được giảm đến mức cần thiết để bù lại thiệt hại thực tế. Ngày nay, các mức thuế chống phá giá thường vượt quá mức độ gây thiệt hại, đặt ra một mức thuế trừng phạt cũng như nỗ lực đánh giá và bồi thường thiệt hại thực tế. Các nhà sản xuất trong nước sẽ nhận được một khoản tiền bảo hộ, nhưng người sử dụng và người mua hàng phải trả chi phí cao hơn, nền kinh tế thì bị tổn thất ròng - và quan hệ giữa hai quốc gia cũng phải chịu những tổn thương nghiêm trọng.

Nguyên tắc thuế thấp hơn có thể đem lại sự cân bằng giữa các nhà sản xuất trong nước và cho cả người tiêu dùng. Trung Quốc có khả năng cũng sẽ bổ sung những thay đổi này vào trong hệ thống chống bán phá giá của họ, áp dụng cho hàng hoá từ Canada. Điều này giúp đảm bảo rằng bất kỳ hàng hoá xuất khẩu nào từ Canada bị phát hiện bán phá giá hoặc trợ giá thì chỉ chịu trách nhiệm bù đắp tổn thất thực sự - giúp đảm bảo khả năng cạnh tranh cho hàng xuất khẩu Canada tại thị trường đang bùng nổ của Trung Quốc.

Kinh nghiệm hiện tại của Canada về NAFTA đã chứng minh rằng bất kỳ mối quan hệ đối tác thương mại nào cũng là một nhiệm vụ lâu dài, phức tạp, đòi hỏi mỗi bên phải cân đối cẩn thận giữa tổn thất và lợi ích. Và Hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc cũng không có gì khác biệt. Áp thuế chống bán phá giá ở mức hợp lý sẽ là giải pháp hay để đối phó với tranh cãi xoay quanh tình trạng kinh tế thị trường của Trung Quốc, đồng thời cũng tránh ảnh hưởng đến quá trình hội nhập vào hệ thống thương mại toàn cầu của Trung Quốc.

Canada đã chứng tỏ khả năng lãnh đạo và sự sáng tạo của mình trong cách tiếp cận đàm phán với các đối tác Châu Âu và trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương. Họ biết làm thế nào để tạo ra các hiệp định thương mại quốc tế tốt nhất, và họ có thể làm lại điều này với Trung Quốc.

Tác giả: Paul Moen – luật sư mảng thương mại quốc tế và là người đứng đầu Earnscliffe Strategy Group. Bài viết phản ánh quan điểm của riêng tác giả.

Nguồn: Canadian Press - HN

Từ khóa: Đàm phán, hiệp định tự do thương mại, chống bán phá giá, trợ cấp, Canada Trung Quốc