Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các nhà bình luận kinh tế có thói quen gọi bất kỳ can thiệp nào của chính phủ vào hoạt động thương mại quốc tế là chủ nghĩa bảo hộ và rào cản thương mại. Còn đối với các nhà kinh tế học, sự nhất trí chung trong việc ủng hộ thương mại tự do dường như khiến hầu hết các nhà nghiên cứu không dám đề xuất các chính sách có liên quan đến thương mại.

Nhưng tất nhiên không phải tất cả các can thiệp đều công bằng. Một trong những chính sách can thiếp tốt đó là trợ cấp xuất khẩu, chính sách này mang lại một số lợi ích mà các nhà kinh tế học cho rằng đó là lợi ích tiêu biểu gắn với thương mại tự do.

Hoa Kỳ là một quốc gia lớn. Đó có thể là một trong những lý do tại sao Hoa Kỳ không xuất khẩu nhiều như các quốc gia giàu có khác.

Các công ty lớn như Boeing và Apple đã xuất khẩu khá nhiều. Nhưng phần đông các công ty của Hoa Kỳ lại gắn bó với thị trường nội địa vốn đã quá thuận lợi. Một chương trình trợ cấp xuất khẩu công phu sẽ khuyến khích các công ty hướng nội đang ngủ yên này bắt đầu xuất khẩu. Thay vì trực tiếp cấp tiền cho các công ty xâm nhập thị trường nước ngoài – việc này bị cấm bởi Tổ chức Thương mại Thế giới – chương trình này sẽ tìm đến các công ty Mỹ hiện chưa xuất khẩu và kết nối họ với các nhà nhập khẩu ở nước ngoài.

Chương trình này cũng cung cấp tín dụng xuất khẩu cho các công ty, tương tự như cách làm của các Ngân hàng Xuất nhập khẩu. Và sẽ có một điều khoản ràng buộc đi kèm, trong trường hợp các công ty này thất bại trên thị trường xuất khẩu, chính phủ sẽ không tiếp tục đổ tiền vào nữa.

Chương trình này chắc chắn sẽ phải đối mặt với rất nhiều búa rìu dư luận từ các nhà bình luận kinh tế. Vì trong các mô hình kinh tế đơn giản vỡ lòng được dạy trong trường học - các học giả và các nhà nghiên cứu chuyên sâu luôn cho rằng trợ cấp xuất khẩu là không tốt cho đất nước trợ cấp. Các khoản thuế phải trả cho khoản trợ cấp theo cách nào đó có thể làm méo mó nền kinh tế. Và giá tiêu dùng trong nước sẽ tăng, bởi vì đó là cách duy nhất để thúc đẩy các nhà xuất khẩu bán một phần sản phẩm cho thị trường trong nước thay vì xuất khẩu toàn bộ.

Mặt khác, các chính trị gia thường nghĩ về trợ cấp xuất khẩu trên phương diện cạnh tranh – liệu sản phẩm xuất khẩu của chúng ta có đánh bại được sản phẩm của các nước khác hay không. Theo phương diện đó, thâm hụt thương mại là điều không tốt, trong khi thặng dư thương mại là một chiến tích. Do đó, trợ cấp xuất khẩu được xem như điều tốt đẹp mà các nhà lãnh đạo làm cho nước nhà - và tất nhiên ai mà không muốn giúp ích cho đất nước của mình?

Cả hai quan điểm trên đều có sự hạn chế. Quan điểm cạnh tranh nhìn nhận thương mại quốc tế là một trò chơi có tổng bằng không, nhưng thực tế không phải vậy. Về tổng thể, lợi ích từ thương mại thường vượt xa các tác động do thâm hụt thương mại đem lại.

Tuy nhiên, quan điểm của Econ 101 bị hạn chế bởi một số giả định: năng suất của các công ty là cố định, mọi doanh nghiệp đều biết đến cơ hội và nhu cầu là không thay đổi khi mở cửa giao thương. Tất cả các giả định này, ít nhất ở một mức độ nào đó, có thể sai trong thực tế.

Một trường hợp phức tạp hơn là trợ cấp xuất khẩu dựa trên ý tưởng rằng cạnh tranh trên thị trường thế giới sẽ giúp cho các công ty cải thiện năng suất. Vì thị trường toàn cầu mang tầm cỡ lớn hơn nhiều so với thị trường trong nước, với nhiều đối thủ mạnh và hùng hổ hơn.

Khi các công ty rời khỏi thị trường an toàn trong nước và bước vào sân chơi lớn hơn, một số sẽ thất bại và buộc phải rút lui, nhưng một số khác sẽ bắt nhịp được với cuộc chơi và hoàn thiện bản thân, đem lại lợi ích cho cả nền kinh tế.

Có một số bằng chứng ở các nước đang phát triển đã chứng minh cho quan điểm này. Trong một nghiên cứu mới đây, các nhà kinh tế học David Atkin, Amit K. Khandelwal và Adam Osman đã thực hiện một cuộc thử nghiệm trong đó họ liên lạc một cách ngẫu nhiên với những nhà sản xuất thảm của Ai Cập và kết nối họ với người mua hàng tại Đức, khuyến khích họ bắt đầu bán hàng ra nước ngoài.

Nhiều nhà sản xuất thảm đã không nhận ra rằng người nước ngoài muốn mua sản phẩm của họ. Tuy nhiên các nhà sản xuất thảm được liên lạc ngẫu nhiên bởi các nhà kinh tế nói trên đã có lợi nhuận tăng tới 26%. Họ cũng đã gia tăng năng suất và sản xuất ra được những tấm thảm có chất lượng cao hơn (theo đánh giá của một chuyên gia độc lập). Tất cả những gì nhà sản xuất thảm cần là chuyển ý tưởng từ kinh doanh trong nước sang xuất khẩu.

Các nghiên cứu tại Việt Nam cũng cho ra kết quả tương tự. Dĩ nhiên, cả Việt Nam và Ai Cập đều là các nước đang phát triển, và để chính xác, loại thử nghiệm này cần được thực hiện ở Hoa Kỳ. Nhưng bởi vì có sự tương quan giữa xuất khẩu và cải thiện năng suất ở Hoa Kỳ và Anh Quốc, điều đó phần nào nói lên mối quan hệ nhân quả giữa xuất khẩu và năng suất.

Lập luận thứ hai đến từ nhà kinh tế học Harvard – ông Dani Rodrick, chuyên gia nghiên cứu về trợ cấp xuất khẩu. Ông Rodrick cho rằng, thị trường toàn cầu kích thích các công ty phát hiện ra lợi thế so sánh của họ. Kinh doanh trong nước đã quá thoải mái và quen thuộc. Nhưng một khi, một công ty quyết định thực hiện bước nhảy lớn và bắt đầu cạnh tranh toàn cầu, họ chợt nhận ra thị trường toàn cầu có rất nhiều cơ hội gia tăng lợi nhuận mà bấy lâu nay họ chưa bao giờ mơ tới.

Khách hàng từ Ấn Độ, Nhật Bản, Brazil hoặc Ba Lan sẽ có xu hướng muốn những thứ khác biệt hơn so với người tiêu dùng Hoa Kỳ. Và một khi họ bắt đầu xuất khẩu, các công ty Hoa Kỳ có thể phát hiện ra rằng họ rất giỏi trong việc sản xuất ra những thứ mà người tiêu dùng quốc tế mong muốn.

Nói cách khác, trợ cấp xuất khẩu có thể biện pháp ngược lại với chủ nghĩa bảo hộ. Khuyến khích các công ty trong nước xuất khẩu có thể có hiệu quả tốt tương tự như chính sách cho phép nhập khẩu nhiều hơn, vì cả hai trường hợp trên đều giúp tăng tính cạnh tranh và gia tăng năng suất. Chính phủ cần coi trọng và lưu tâm về ý tưởng chính sách này nhiều hơn trong tương lai.

Nguồn: Gulf News

Từ khóa: Hoa Kỳ, trợ cấp xuất khẩu, cạnh tranh, năng suất, Econ 101, bảo hộ