Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong nhiều năm qua, các nước thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) vẫn chưa nhận thức được rằng, vòng Đàm phán Doha đã phát triển và kết thúc theo chu kỳ tự nhiên của nó. Tuần trước các thành viên WTO đã thất bại trong việc tạo một nền tảng mới cho đàm phán thương mại đa phương ở Buenos Aires. Vòng đàm phán cũ đã chết nhưng không có vòng đàm phán mới nào được sinh ra.

Mặc dù có rất nhiều nguyên nhân xoay quanh vấn đề này, Hoa Kỳ vẫn bị chỉ trích là góp phần lớn cho sự bế tắc trên. Nhưng trong những phát biểu gần đây của Đại diện thương mại Hoa Kỳ Robert Lighthizer, có thể thấy Mỹ đang bắt đầu tham gia lại vào tiến trình cải tổ. Ông Lighthizer quả quyết, “không thể đàm phán các quy tắc mới khi vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề mà nhiều quốc gia hiện nay không thể đáp ứng”. Đây là lý do tại sao Hoa Kỳ đang dẫn đầu cuộc thảo luận về sự cần thiết phải cải thiện năng lực của nhiều thành viên về sự công khai và minh bạch.

Ông Lighthizer đã nhắc lại một đề xuất của phái đoàn Hoa Kỳ vào tháng 10. Đề xuất này cho rằng các nước thành viên khai báo thông tin chậm trễ cho WTO phải bị trừng phạt và phải có ban thư ký nghiên cứu và thay mặt cho các nước thành viên cung cấp thông tin. Cải thiện vấn đề khai báo là tốt nhưng cần có cơ chế tốt hơn để đối phó với những quốc gia chậm trễ.

Ông Lighthizer đã nắm được cốt lõi vấn đề nhưng lại đề ra giải pháp sai. Cưỡng ép các thành viên không tuân thủ không phải là giải pháp khả thi. Mặc dù vậy khi các quốc gia quay trở lại đàm phán tại Geneva vào tháng Giêng, họ nên quan tâm đến những vấn đề này một cách nghiêm túc.

Tại Buenos Aires lần này, 44 nước thành viên đã ra một tuyên bố chung mang tên “Friends of the System”. Trong đó, ba vấn đề đặc biệt quan trọng bao gồm: thông báo về một chính sách mới cho các thành viên khác của WTO; thảo luận về các thông báo trên tại Geneva; công bố kết quả của quá trình thảo luận theo cách giúp các nhà làm kinh tế định hướng và giúp người dân nhìn thấy bản chất vấn đề.

Hai vấn đề cần phải cải tiến bao gồm: Thứ nhất, các quốc gia thành viên cần phải nhìn nhận thông tin là cái mang lại lợi ích chung cho quốc gia mình và cho cả hệ thống thương mại toàn cầu. Thông báo cho các thành viên khác về một chính sách mới có thể giúp cho bản thân nước đó tránh khỏi việc bị kiện cáo. Đồng thời, trong quá trình chuẩn bị cho việc ra thông báo, quốc gia đó cũng có có hội nhìn lại và hiểu rõ hơn về chính sách của quốc gia mình. Tuy nhiên, một câu hỏi được đặt ra, liệu các quy định về nghĩa vụ thông báo của WTO năm 1995 có còn đúng cho hệ thống thương mại ngày nay.

Thứ hai, bởi vì thông tin thường được cung cấp một cách không đầy đủ, nên ban thư ký có thể đóng vai trò quan trọng hơn trong việc thu thập, tổng hợp, phân tích và phổ biến thông tin. Ý tưởng của Hoa Kỳ về việc yêu cầu các thành viên trực tiếp đưa ra thông báo khá là bất tiện, bởi thông báo cũng là một văn bản pháp lý. Tuy nhiên, trong quá trình Ban thư ký của WTO rà soát chính sách thương mại của các nước, Ban Thư ký có thể thu thập thông tin khác, bên ngoài thông báo chính thức của các nước thành viên để bổ sung cho báo cáo của mình.

Bằng cách đó, Ban thư ký có thể làm được nhiều hơn bằng cách thu thập thông tin từ các tổ chức quốc tế, các tổ chức xã hội dân sự và doanh nghiệp – những người biết rõ về các chính sách gây bất lợi cho họ. Ban thư ký có thể tự nâng cao khả năng của mình để làm cho thông tin của WTO luôn có trên website và dễ dàng tìm thấy.

Tuần trước, trong thỏa thuận bàn về trợ cấp nghề cá, các thành viên mong muốn làm mới các cam kết về các nghĩa vụ thông báo hiện có hơn là cung cấp chi tiết thêm về các chương trình thủy sản của họ. Tính minh bạch cao hơn sẽ giúp xác định những khoản trợ cấp có thể có tác động tiêu cực đến môi trường và hỗ trợ cải cách trong nước đối với chính sách thủy sản. Phiên họp của ủy ban trợ cấp có thể là nơi để các thành viên thảo luận và tìm hiểu về chính sách thủy sản của họ cũng như của các thành viên khác. Những thảo luận như vậy của Ủy ban sẽ đưa ra các biện pháp kỷ luật về những ảnh hưởng thương mại do khoản trợ cấp đó gây ra.

Ông Lighthizer nhận định các nước thành viên hiện nay vẫn chưa làm tốt nghĩa vụ thông báo. Hơn nữa, ông cũng coi WTO chỉ là một nơi để các quốc gia theo đuổi các lợi ích của mình. Vào thời điểm mà các giải pháp đàm phán bị bác bỏ và ưu tiên cho hệ thống giải quyết tranh chấp, chúng ta cần nhấn mạnh rằng WTO là nơi lưu giữ thông tin về chính sách thương mại tốt nhất trên thế giới và là một diễn đàn không thể thiếu để phân tích và thảo luận về các thông tin đó.

Nguồn: Financial Times - HY

Từ khóa: WTO, nghĩa vụ, thông báo, minh bạch, chính sách, Robert Lighthizer