CPTPP: Canada không nhượng bộ, Nhật Bản lo lắng

TPP NO

Vượt lên mọi khó khăn, trong năm 2017, Nhật Bản đã cứu sống thành công Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) sau khi Hoa Kỳ – nền kinh tế lớn nhất trong TPP - rút lui.

Tokyo đã thuyết phục được 10 nước cam kết tham gia Hiệp định. Nhưng hi vọng ký kết Hiệp định của Thủ tướng Shinzo Abe thoáng chốc bị xáo trộn do yêu cầu sửa đổi Hiệp định vào phút cuối của Canada

Các nhà phân tích nhận định, trước thái độ thiếu cam kết của Canada đối với việc thực thi nhanh TPP phiên bản hiện tại, Nhật Bản và 9 quốc gia thành viên còn lại có thể xúc tiến Hiệp định mà không cần đến sự tham gia của Canada.

Phiên bản mới nhất của TPP được các nước thống nhất hồi tháng 11 tại Việt Nam đã được sửa đối so với bản gốc, cho phép TPP có hiệu lực sau 60 ngày kể từ khi có ít nhất 6 nước thành viên phê chuẩn hiệp định.

Ông Toshiki Takahashi, kinh tế trưởng của Viện Thương mại Quốc tế và Đầu tư nhận định “Có khả năng là Canada sẽ từ bỏ cuộc chơi. Nhưng nếu Canada – nền kinh tế lớn thứ 2 trong khối, sau Nhật Bản cũng rút khỏi Hiệp định, TPP chắc chắn sẽ mất đi tính hấp dẫn”, chẳng hạn như đối với các thành viên mới dự kiến như Thái Lan.

Ông Takahashi nói “Nhật Bản có lẽ cho rằng, những vấn đề cần phải giải quyết để TPP có hiệu lực liên quan nhiều về mặt kỹ thuật. Thế nhưng, chúng ta không thể bỏ qua sự phản đối của Canada khi nước này đang trong giai đoạn đàm phán chông gai với Hoa Kỳ trong Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA)”.

Các nước phải giải quyết được vấn đề mà Canada đề xuất, liên quan đến văn hóa và dịch vụ, trước khi nghĩ đến việc ký kết hiệp định. Đồng thời, những đề xuất còn lại, bao gồm vấn đề doanh nghiệp nhà nước và giải quyết tranh chấp của Malaysia và Việt Nam, cũng cần phải được xử lý.

Tháng 11 vừa qua tại thành phố Đà Nẵng, Thủ tướng Canada Justin Trudeau bảo vệ lập trường của mình cho đến phút cuối của đàm phán về việc thực thi TPP phiên bản mới mà không có Mỹ. Sự phản đối không báo trước của Canada đã khiến cho kế hoạch ký kết và thông báo Hiệp định theo dự kiến bị hủy bỏ.

Động thái của Canada còn buộc ngài Toshimitsu Motegi, Bộ trưởng Nhật Bản phụ trách đàm phán TPP, đồng thời là đồng chủ tịch hội nghị bộ trưởng ở Đà Nẵng phải triệu tập khẩn một cuộc họp với 10 bộ trưởng còn lại, để tái khẳng định rằng các bên đều đã thống nhất với TPP phiên bản mới, với kết quả cuối cùng là một vài điều khoản vẫn cần xem xét lại.

Thủ tướng Trudeau sau đó đã nói với báo giới rằng “Chúng tôi hài lòng với tiến bộ đạt được tại TPP trong thời gian diễn ra APEC, nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm để đảm bảo Hiệp định là có lợi nhất cho Canada và người dân của chúng tôi”.

“Công nghiệp ô tô và văn hóa là hai lĩnh vực vẫn cần phải bàn bạc lại. Chúng tôi nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ ngành ô tô trong nước và đảm bảo việc làm cho các thế hệ tiếp theo”. Đồng thời, ngài Thủ tướng bổ sung, “chúng tôi luôn đặt mục tiêu tạo ra những thỏa thuận thương mại công bằng hơn, tốt đẹp hơn. Và bổn phận của tôi là phải giúp đỡ cho người dân nước mình”.

Một tháng sau khi 11 bộ trưởng ra tuyên bố chung tại Đà Nẵng cho biết họ đã nhất trí về các “vấn đề cốt lõi” của hiệp định TPP mới không có Mỹ, Thủ tướng Canada tiếp tục đưa ra những bình luận làm tình hình thêm phần rối ren.

Tháng 11 vừa qua, các nước đã thống nhất sẽ giữ nguyên điều khoản của TPP phiên bản gốc, ngoại trừ 20 điều khoản được trì hoãn thực hiện, bao gồm vấn đề bảo hộ sở hữu trí tuệ do Mỹ yêu cầu trước đây.

TPP sẽ miễn trừ hoặc giảm thuế cho hàng hóa nông nghiệp và công nghiệp, đồng thời đưa vào sử dụng bộ quy tắc thống nhất về đầu tư và thương mại quốc tế. 11 nước thành viên TPP bao gồm Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore and Việt Nam.

Một nguồn tin từ đoàn đám phán Nhật Bản cho hay “Thành thực mà nói, chúng tôi cũng không rõ Canada muốn gì, chúng tôi đang đợi một lời giải thích. Trong lúc chờ đợi, chúng tôi cũng muốn Hiệp định được ký kết và đi vào thực thi càng sớm càng tốt”.

Phiên bản đầu tiên của TPP đã được ký kết vào tháng 2 năm 2016, trước khi ông Donald Trump được bầu làm Tổng thống. Trong tháng 1 năm 2017, ông Trump đã rút Mỹ khỏi hiệp định, nói rằng ông ưu tiên các thỏa thuận thương mại song phương nhằm giải quyết thực trạng thâm hụt thương mại ở Mỹ hiện nay.

Về phía Nhật Bản, ký kết được TPP đồng nghĩa với việc cân bằng cán cân quyền lực với Trump và gây thêm sức ép lên ngành nông nghiệp Mỹ, vì ngành này sẽ mất đi cơ hội tại thị trường Nhật do Mỹ không nằm trong Hiệp định.

Ông Junichi Sugawara - chuyên gia về chính sách thương mại thuộc Viện nghiên cứu Mizuho nhận định, “ngay cả khi Canada chậm trễ phê duyệt, Nhật Bản cũng cần phải đẩy nhanh việc đưa TPP vào thực thi, trong bối cảnh Tổng thống Trump đang kêu gọi giải quyết thâm hụt thương mại với Nhật Bản” trước khi diễn ra cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ trong năm 2018.

Ông Suguwara nói “Còn nếu TPP đi vào quên lãng, các quốc gia châu Á còn lại có thể sẽ phải cuối mình trước Trung Quốc, quốc gia đang thúc đẩy sáng kiến hạ tầng xuyên biên giới của riêng mình mang tên Vành đai và Con đường, ngay cả khi Nhật Bản muốn nhận lãnh vai trò dẫn dắt quy tắc đầu tư và thương mại chất lượng cao cho khu vực”.

Tiến trình đàm phán Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) cũng đang bị cản trở bởi bất đồng liên quan đến các quy tắc tiêu chuẩn cao. RCEP là hiệp định của 16 quốc gia châu Á - Thái Bình Dương, gồm 10 nước ASEAN, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand.

Thế nhưng, các nhà phân tích cho rằng, ngay cả khi TPP 11 được phục hồi, điều này cũng không thể khiến cho chính quyền của Tổng thống Trump chuyển sang lập trường mềm mỏng hay quay lại Hiệp định, chưa kể nếu như Hiệp định TPP chỉ còn 10 nước.

Đối thoại kinh tế cấp cao Hoa Kỳ – Nhật Bản, dẫn dắt bởi Phó thủ tướng Nhật Bản kiêm bộ trưởng tài chính Taro Aso và Phó Tổng thống Hoa Kỳ Mike Pence, sẽ tiếp tục trở thành đấu trường chính để thảo luận kinh tế giữa 2 nước trong năm 2018.

Nhật Bản có thể bị Mỹ gây sức ép để mở cửa ngành nông nghiệp và công nghiệp ô tô, theo đúng tinh thần của chính sách “Nước Mỹ trên hết”.

Việc Mỹ rút khỏi TPP đã làm đảo lộn Hiệp định vốn là phần trung tâm trong chính sách của Hoa Kỳ ở châu Á dưới thời chính quyền tiền nhiệm Barack Obama. Hiệp định TPP cũng được đánh giá có ý nghĩa về mặt an ninh để đối phó với sự xuất hiện của Trung Quốc.

Nguồn: SCMP - TQ

Từ khóa: TPP, Nhật Bản, Canada, lập trường, phê chuẩn, RCEP, Hoa Kỳ, Canada, Trung Quốc