“Xung đột văn hóa” chia rẽ các quan chức phụ trách thương mại và các chuyên gia trong lĩnh vực Internet

internet

Khi Internet đã phát triển từ “đại lộ thông tin” thành một nền tảng nơi mà người dân và doanh nghiệp có thể kinh doanh, chính phủ các nước đã thử dùng các Hiệp định thương mại quốc tế để điều chỉnh các vấn đề phát sinh ngày một nhiều liên quan đến thương mại điện tử, trong khi vẫn chưa hiểu hết về cách thức hoạt động và quản trị mạng. Đó là ý kiến được diễn đàn Quản trị Internet đưa ra hồi tuần trước tại Geneva, Thụy Sĩ.

Các chuyên gia và nhà làm luật đều bày tỏ quan ngại trước xu hướng thương mại điện tử, cho rằng đàm phán thương mại hạn chế khả năng thuận lợi hóa hoạt động kinh doanh của Internet, trong khi, giá trị của một trang mạng nằm ở chỗ nó giúp con người biểu đạt và trao đổi các ý tưởng văn hóa, xã hội và chính trị.

Thật ra, rất nhiều vấn đề liên quan đến thương mại điện tử, như dòng chảy thông tin xuyên quốc gia, còn gây ra các lo ngại khác không liên quan đến kinh tế, bởi vì chúng ảnh hưởng đến quyền riêng tư của người dùng.

Ông William Drake, giảng viên đại học Zurich, Thụy sĩ phát biểu “Điều đáng lo ngại là thương mại điện tử có thể bị điều phối bởi chính phủ - với đội ngũ những người giỏi về đàm phán nhưng lại không am tường về Internet, trong khi Internet là một chất xúc tác cơ bản cho sự phát triển kinh tế - xã hội”.

“Rõ ràng là cộng động thương mại đang muốn tiến xa hơn, thiết lập ra các quy định ràng buộc liên quan đến thương mại qua Internet, dòng chảy thông tin và dữ liệu trong các Hiệp định thương mại”.

Từ Brussels đến Tokyo

Năm 2003, Singapore và Úc đã ký kết hiệp định thương mại đầu tiên có hẳn một chương đầy đủ về thương mại điện tử. Từ đó đến nay, ngày càng có nhiều hiệp định (bao gồm cả TPP) có những điều khoản pháp lý về các vấn đề như an ninh mạng, trung lập Internet, bảo vệ sở hữu trí tuệ trên mạng và nội địa hóa dữ liệu, giúp thiết lập ra các tiêu chuẩn nghiêm ngặt cho vấn đề truyền tải dữ liệu của công dân một nước ra khỏi biên giới.

Khi những chủ đề về Internet trở thành nội dung đàm phán thương mại, chúng lại bị biến thành quân bài được dùng để đổi chác với quyền tiếp cận thị trường.

Liên minh châu Âu (EU) là một ví dụ nổi bật. EU có các quy định về bảo vệ dữ liệu rất nghiêm ngặt. Nhưng gần đây, EU vừa kết thúc đàm phán Hiệp định thương mại với Nhật Bản mà khi đi vào hiệu lực, Hiệp định này sẽ cho phép doanh nghiệp truyền tải không giới hạn dữ liệu cá nhân qua lại giữa EU và Nhật Bản.

Tương tự, Hiệp định thương mại dịch vụ (TiSA) đang đàm phán và Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) đang tái đàm phán đều có các điều khoản ảnh hưởng lâu dài đến việc quản trị Internet.

“Cộng động Internet ngày càng chỉ trích những việc làm của cộng đồng thương mại”, ông Drake còn cho biết thêm, những người chỉ trích lo ngại cả quá trình đàm phán thương mại lẫn nội dung của các hiệp định thương mại.

Bởi vì các Hiệp định thương mại thường bao gồm các nước phát triển và các nước đang phát triển, nên cộng đồng mạng lo ngại các quốc gia mạnh hơn về kinh tế và chính trị có thể dùng các quy định về thương mại điện tử để gây khó dễ cho các nước còn lại, buộc các nước này phải thay đổi quy định và chính sách trong nước liên quan đến Internet. Đây cũng được xem là một loại rào cản thương mại.

Anriette Esterhuysen, giám đốc điều hành của Hiệp hội vì Truyền thông Tiến bộ cho biết, trong những Hiệp định thương mại có các nước kém phát triển, việc bảo vệ dữ liệu thường được xem xét dưới góc độ lợi ích cho các tập đoàn lớn, không được xem xét theo nhu cầu của người dân.

Xung đột văn hóa

Cộng động Internet ngày càng chỉ trích sự “bí mật” trong các cuộc đàm phán thương mại.

Chính phủ thì luôn có quan điểm, việc đàm phán và thương lượng không thể diễn ra công khai. Ông Drake cho biết, nguyên nhân là vì chính phủ không muốn cho công chúng biết về những nhượng bộ trong đàm phán, chẳng hạn như “tôi sẽ mở cửa thị trường và mở cửa dịch vụ tài chính, đổi lại, anh phải tôi phải được tiếp cận thị trường chuối ở nước anh”.

Nhưng các cuộc đàm phán lại không được giữ “bí mật” với tất cả các thành phần không thuộc chính phủ. Phe chỉ trích cho rằng, các doanh nghiệp lớn vẫn tìm cách để ảnh hưởng đến kết quả đàm phán, trong khi các bên có liên quan khác chẳng hạn như các tổ chức phi chính phủ, lại không được tham dự đàm phán. Gần đây nhất, các tổ chức/nhóm phi chính phủ đã không được tham dự Hội nghị bộ trưởng WTO tại Buenos Aires, Argentina.

“Khi chính phủ đàm phán, thảo luận hay phát triển chính sách về thương mại điện tử, họ lại hạn chế những người đang tìm kiếm cơ hội kinh doanh thông qua kinh tế số được ngồi vào bàn đàm phán”, Bà Esterhuysen phát biểu.

Theo ông Torbjörn Fredriksson, người điều hành dự án về chính sách công nghệ thông tin và viễn thông của UNCTAD, một phần vấn đề nằm ở “xung đột văn hóa” giữa cách thức hoạt động của cộng đồng thương mại và cộng đồng Internet.

Ông Fredriksson nói “Một trong những xung đột văn hóa ở đây là, đàm phán thương mại phần lớn được thực hiện ở cấp chính phủ, trong khi thảo luận và phát triển chính sách về quản trị Internet thì thường có sự tham gia của nhiều bên liên quan”. Xây cầu nối

Tại các diễn đàn với chủ đề quản trị Internet, như diễn đàn vừa diễn ra tại Geneva tuần này, đại diện của các tổ chức xã hội được ngồi cạnh đại diện các doanh nghiệp lớn, và cả đại diện đến từ một vài nền kinh tế quyền lực nhất thế giới. Các cuộc thảo luận được xúc tiến theo cách minh bạch và được đưa tin rộng rãi trên toàn thế giới.

Ông Drake nhận định “Điều này thực sự rất khác so với những gì diễn ra trong thế giới thương mại”.

Kết quả là, hai cộng đồng này ngày càng hoạt động tách rời, ít trao đổi với nhau.

“Trong phần lớn các diễn đàn quản trị Internet, có rất nhiều chuyên gia chính sách về Internet tham dự. Tuy nhiên, các chuyên gia chính sách về thương mại lại không. Và khi chúng ta đến Buenos Aires để dự Hội nghị bộ trưởng WTO, có rất nhiều chuyên gia chính sách về thương mại đi cùng, nhưng không nhiều người trong số đó đại diện cho cộng đồng Internet”.

Viễn cảnh này thật đáng tiếc cho cả cộng đồng Internet lẫn thương mại.

Bà Marietje Schaake, thành viên quốc hội châu Âu cho biết “Thường thì xung đột giữa hai cộng đồng này giống như cuộc đụng độ giữa những người muốn thắt chặt quy định và những người chống lại các quy tắc thương mại hoặc phản đối các hiệp định thương mại”. Bà Schaake cho rằng, hơn lúc nào hết, cần phải kết nối hai cộng đồng này lại với nhau.

Nội bộ hóa dữ liệu có thể là một chủ đề tốt để 2 bên bắt đầu ngồi lại thảo luận, bởi vì đây là vấn đề mà cả hai phía có chung quan điểm.

Ba biện pháp

Cộng đồng Internet muốn được đảm bảo các Hiệp định thương mại sẽ không thương mại hóa quyền riêng tư của người dùng. Nhưng giống như quan chức thương mại, cộng đồng Internet cũng lo lắng việc hạn chế dữ liệu di chuyển xuyên biên giới một cách phi lý có thể gây thiệt hại cho đặc tính công khai của Internet.

Báo cáo Nền Kinh tế Thông tin do UNCTAD thực hiện trong năm nay đã đề xuất 3 biện pháp song song để lấp đầy khoảng trống giữa hai cộng đồng này.

Biện pháp đầu tiên sẽ tập trung vào việc tăng cường vai trò của các diễn đàn liên chính phủ không vì mục đích tìm kiếm hiệp ước. Đây là sẽ nơi để các quan chức chính phủ phụ trách thương mại và các chuyên gia trong lĩnh vực Internet có thể làm việc cùng nhau để đưa ra được những bản “luật mềm”, hoàn toàn không bị áp lực của đàm phán thương mại.

Thực ra, biện pháp trên đã áp dụng ở một số diễn đàn nhất định, như diễn đàn G7, G20 và OECD, nhưng cần phải có nhiều sự hợp tác và kiên định hơn nữa.

Biện pháp thứ hai là xúc tiến đối thoại bao trùm hơn trong quá trình làm việc giữa các chính phủ, để dọn đường cho sự đồng thuận rộng rãi hơn trong các vấn đề thương mại điện tử, mà rốt cuộc sẽ có tác dụng tăng tính hợp pháp về mặt chính trị và tăng sự ủng hộ dành cho quyết định cuối cùng của chính phủ.

Báo cáo cho biết, có thể thực hiện biện pháp này thông qua một mô hình vòng tròn đồng tâm hai lớp, vừa có thể tăng tính bao trùm của quá trình trong khi vẫn cho phép chính phủ duy trì quyền quyết định cuối cùng.

Vòng tròn bên trong sẽ bao gồm chuyên gia đến từ cả hai cộng đồng, cùng làm việc trên một nền tảng chung để phát họa một bức tranh rõ nét hơn về chi phí và lợi ích của các cách tiếp cận khác nhau về chính sách. Và vòng tròn bên ngoài sẽ bao gồm một chuỗi rộng hơn những người có lợi ích liên quan, tham gia qua nền tảng trực tuyến và được quyền tiếp cận các tài liệu, báo cáo và các buổi tham vấn.

UNCTAD sẽ là tổ chức có liên quan, tạo ra các cuộc gặp gỡ trực tiếp giữa hai cộng đồng, lấy ví dụ như thông qua sự kiện Tuần lễ Thương mại điện tử do UNCTAD tổ chức, và thông qua nhóm chuyên gia liên chính phủ về thương mại điện tử và nền kinh tế số.

Julian Braithwaite, đại sứ của Vương Quốc Anh tại Liên Hiệp Quốc và các tổ chức quốc tế khác tại Geneva bày tỏ “Tôi cũng muốn tỏ lòng khâm phục đến những gì mà UNCTAD đã làm để thực sự mang những người từ hai cộng đồng này đến gần với nhau, hơn bất kỳ tổ chức nào khác mà tôi từng biết đến”.

Và cuối cùng, biện pháp tiến bộ nhất nhắm đến mục tiêu làm cho các cuộc đàm phán chính sách thương mại được rộng mở hơn, cho phép các đại diện của cộng đồng Internet được theo dõi quá trình đàm phán và đóng góp quan điểm và kinh nghiệm, rốt cuộc sẽ sự ủng hộ dành cho các chính sách thương mại có liên quan đến Internet.

Đại sứ Braithwaite nói, cách tiếp cận này có thể được áp dụng giữa các nước thành viên WTO. Mặc dù tại Argentina, các bên đã không đạt được kết quả nào về thương mại điện tử, 70 nước thành viên WTO (trong đó có hơn 20 nền kinh tế đang phát triển) đã ký một tuyên bố chung, bày tỏ ý định hướng đến một quy tắc thương mại điều chỉnh những giao dịch trực tuyến, nhưng sẽ bằng một cách làm linh hoạt hơn.

Vị đại sứ cho biết một trong các nguyên tắc nền tảng của nhóm 70 nước trên là cách thức triển khai phải “thực sự tập hợp được các bên có liên quan thực sự giống nhau cần thiết cho sự phát triển của Internet ngày nay”.

Và cuối cùng, biện pháp tiến bộ nhất nhắm đến mục tiêu làm cho các cuộc đàm phán chính sách thương mại được rộng mở hơn, cho phép các đại diện của cộng đồng Internet được theo dõi quá trình đàm phán và đóng góp quan điểm và kinh nghiệm, rốt cuộc gia tăng sự ủng hộ dành cho các chính sách thương mại có liên quan đến Internet.

Vị đại sứ cho biết một nhóm 70 nước trên nên bám sát nguyên tắc: “cho phép sự tham dự của các bên có liên quan - những người cần thiết cho sự phát triển của Internet ngày nay”.

Nguồn: UNCTAD

Từ khóa: Internet, xung đột văn hóa, thương mại, UNCTAD, đàm phán, tham vấn