Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Khi Vương Quốc Anh rời khỏi liên minh châu Âu (EU) trong năm 2019, nước này sẽ không còn là thành viên của ít nhất 750 hiệp định.

Trong lúc Vương Quốc Anh còn chưa giải quyết xong vấn đề quan hệ với EU sau Brexit, một mối lo ngại khác nổi lên, đó là quan hệ của Vương Quốc Anh với phần còn lại của thế giới sau Brexit.

Thậm chí ngay cả khi Thủ tướng Anh – Theresa May đàm phán được một hiệp định với EU, duy trì gần như nguyên trạng mối quan hệ hiện nay giữa 2 phía hậu Brexit, thì Anh Quốc cũng khó lòng tái tạo nổi một mạng lưới chi chít các hiệp ước với rất nhiều nước trên thế giới.

Hiệp định chuyển tiếp mà Anh Quốc đang mong muốn đàm phán vào đầu năm sau sẽ chỉ bao gồm mối quan hệ với EU, chưa bao gồm các hiệp ước mà Brussel đã ký với các nước bên ngoài EU. Kết quả là, khi Anh Quốc rời khỏi EU, nước này đối mặt với rủi ro không còn là thành viên của hàng trăm hiệp định liên quan đến lợi ích của người dân Anh, trải dài trên mọi lĩnh vực từ hợp tác hạt nhân, thương mại tự do đến quyền bay của các hãng hàng không.

Ông Liam Fox, bộ trưởng Bộ thương mại quốc tế Anh, mô tả thay đổi này là sự giải phóng, cho phép Anh Quốc nắm bắt cơ hội thiết lập lại một chính sách thương mại độc lập, lần đầu tiên kể từ năm 1970 đến nay.

Vương Quốc Anh sẽ phải thiết lập lại những thỏa thuận này. Thế nhưng, một rắc rối phát sinh là Anh Quốc bị hạn chế khả năng đàm phán, khi phải tuân thủ luật lệ của EU trong giai đoạn chuyển tiếp. Đó là thử thách khá khó khăn, thủ tướng Thụy Điển – Stefan Lofvan mô tả. Làm sao mà giải quyết (có thể kéo dài, xây dựng lại hoặc thay đổi) được hết những hiệp ước này – với số lượng đối tác lên đến 168 nước bên ngoài EU, khi mà chỉ trong vài tháng tới, trận chiến Brexit sẽ diễn ra.

Đó là những hiệp định nào và tầm ảnh hưởng của chúng?

Khi Anh gia nhập EU, nước này đã từ bỏ quyền tham gia các hiệp định quốc tế với tư cách một đối tác độc lập. Rõ ràng nhất là trong vấn đề thương mại, khi các nước trong khối EU phải tuân thủ chính sách thương mại chung do Brussels quản lý. Tính đến nay, khối EU đã ký hơn 50 hiệp định thương mại tự do.

Trên thực tế, những hiệp định do EU ký kết rất đa dạng, không chỉ gói gọn trong lĩnh vực thương mại. Một ví dụ nổi bật là các “Hiệp định Tương đương” trong một số lĩnh vực như dịch vụ tài chính – cho phép EU và đối tác ký kết thừa nhận quy định của nhau là tương đương. Ngoài ra, còn có những hiệp định liên quan đến cộng đồng năng lượng nguyên tử châu Âu (Euratom), hoặc các vấn đề xa xôi hơn như quyền đánh bắt cá ở Nam Thái Bình Dương.

Mặc dù có nhiều hiệp định không đáng chú ý khi mất hiệu lực, vẫn còn những hiệp định khác rất quan trọng đối với các khu vực kinh tế trọng điểm, hoặc có ý nghĩa sống còn với lợi ích cốt lõi của quốc gia. Chẳng hạn như hiệp định về hạt nhân giữa Mỹ và Euratom. Hiệp định này quy định việc phân phối nhiên liệu và phụ tùng thay thế cho một loạt các nhà máy điện ở Anh. Quan chức của Hoa Kỳ cho hay, nếu muốn nhân bản hoặc ký mới hiệp ước giữa Hoa Kỳ và Vương Quốc Anh, cần phải được sự chấp thuận của Quốc hội Hoa Kỳ

Quan chức Anh dự báo, sẽ có đến 1,200 hiệp định các loại, trong đó, tờ Financial Times lọc ra được khoảng 750 hiệp định có liên quan trực tiếp đến Anh. Có khoảng từ 200 đến 400 Hiệp định sẽ có ảnh hưởng sát sườn nếu Anh Quốc không thể thay thế chúng khi Brexit xảy đến.Giai đoạn chuyển tiếp sẽ cho nước Anh thêm thời gian để đàm phán?

Mọi người thường lầm tưởng các hiệp định giữa EU với bên thứ ba sẽ tự “tự động luân chuyển sang Anh” kể cả trong giai đoạn chuyển tiếp, bởi vì dự kiến nước Anh sẽ đồng ý áp dụng nguyên vẹn và đầy đủ bộ luật của EU ít nhất là đến hết năm 2020.

Trên thực tế, vấn đề khá phức tạp về mặt pháp lý, khi bản thân EU và Vương Quốc Anh hoàn toàn chưa gặp qua tình huống này. Một vài Hiệp định (như hiệp định hàng không) có phạm vi rộng, đủ để áp dụng trong giai đoạn chuyển tiếp; nhưng những Hiệp định khác lại có điều khoản giới hạn về địa lý, có nghĩa là Anh Quốc sẽ không nằm trong phạm vi áp dụng kể từ không còn nằm trong EU, ngay cả trong giai đoạn chuyển tiếp. Trên thực tế, đoàn đàm phán Brexit dự kiến nước Anh sẽ bị loại khỏi những hiệp định kể trên, trừ khi đối tác còn lại trong Hiệp định – khoảng hơn 100 nước – đồng ý cho Anh ở lại và thông qua các thay đổi cần thiết chiếu theo luật pháp các nước.

Có nghĩa là, Anh Quốc có khoảng 14 tháng để tái tạo các Hiệp định trên trước ngày Brexit nếu họ muốn duy trì tình trạng hiện nay của các doanh nghiệp Anh Quốc khắp nơi trên thế giới. Trong khi EU có thể giúp đỡ hoặc cản trở các thảo luận của Anh Quốc với nước thứ ba, trước mắt vẫn chưa có hiệp định pháp lý giữa EU và Anh Quốc để rút gọn thủ tục ngoại giao.

Nước Anh sẽ không cần phải có một chính sách thương mại riêng?

Anh muốn có giai đoạn chuyển tiếp kéo dài 2 năm và lãnh đạo bên phía EU đã làm rõ, điều đó đồng nghĩa với việc Anh phải duy trì luôn cả cơ chế pháp lý của EU, bao gồm nguyên tắc đối đãi với nước thứ ba.

Trong bản hướng dẫn được thông qua tại Hội nghị tuần trước, lãnh đạo khối EU cho biết, nước Anh “sẽ phải tiếp tục tuân thủ chính sách thương mại của EU”, bao gồm cả mức thuế áp dụng với các nước bên ngoài EU.

Sâu xa hơn, điều đó có nghĩa là, Anh Quốc sẽ đánh mất lợi ích đối với một số Hiệp định của EU với bên ngoài nếu như các Hiệp định đó bị hạn chế thay thế. Nhưng một nhà đàm phán cấp cao của EU mô tả, kịch bản này khó xảy ra trong thực tế.

Mà có thể, Anh sẽ được phép tham gia thảo luận hoặc đàm phán thương mại với các nước thứ ba, nhưng kèm theo điều kiện: không làm thay đổi đến luật pháp EU hay biểu thuế áp dụng với bên ngoài, cho đến khi hết giai đoạn chuyển tiếp.

Liệu EU và các nước thứ ba sẽ trợ giúp Anh quản lý quá trình này?

Vương Quốc Anh và EU đã hợp tác trong một số vấn đề, bao gồm cách tiếp cận chung trong thay đổi hạn ngạch nông sản đã cam kết với WTO.

Cách tiếp cận trên có thể được áp dụng rộng ra, chẳng hạn như thông qua việc EU và Anh Quốc sẽ cùng thông báo đến các nước đối tác về việc các bên sẽ không cần thay đổi điều khoản về thương mại trong giai đoạn chuyển tiếp, bởi vì Anh Quốc và EU vẫn duy trì các quy định giống nhau trong vấn đề về hải quan. Nhưng cho đến nay, nước Anh không nhận được sự giúp đỡ nào từ phía EU “Chúng tôi không kiểm soát được các nước thứ ba sẽ làm gì”, một đàm phán viên cao cấp cho biết. “Chúng tôi có nhiều thứ khác để quan tâm hơn. Vương Quốc Anh đã nói với chúng tôi rằng họ sẽ tái tạo các hiệp định. Đó là vấn đề của họ”.

Các tài liệu bị rò rỉ từ nhóm đàm phán Brexit của EU ám chỉ, EU sẽ chỉ giúp đỡ nước Anh kéo dài cái thỏa thuận nếu các thỏa thuận đó là “cần thiết, khả thi về mặt pháp lý và vì lợi ích của liên minh”.

Rất nhiều nước đối tác bên ngoài mong muốn giao thương với Anh Quốc hậu Brexit sẽ không bị thay đổi đáng kể. Có nghĩa là, các nước cũng có chung mong muốn được chuyển tiếp các thỏa thuận, đặc biệt đối với các thỏa thuận mà không cần quốc hội thông qua.

Tuy nhiên, trong vài trường hợp, Anh Quốc sẽ phải mất mát nhiều hơn so với đối tác thương mại của nước này trong giai đoạn chuyển tiếp. Đó là bởi vì các Hiệp định thương mại của EU cho một nước như Hàn Quốc sẽ tính phạm phi áp dụng theo liên minh hải quan, có nghĩa là, cho dù trong giai đoạn chuyển tiếp, Hàn Quốc vẫn có quyền tiếp cận hoàn toàn với thị trường Anh Quốc. Nhưng ngược lại, Anh Quốc sẽ phải đề nghị Seoul mở cửa thị trường.

Các đối tác thương mại có thể nhận ra, giúp đỡ Anh Quốc cũng là giúp đỡ cho quốc gia mình, đặc biệt nếu như các nước đó hi vọng sẽ đảm bảo có được một Hiệp định thương mại tốt hơn với Anh Quốc sau giai đoạn chuyển tiếp. Các nước khác sẽ ra giá trực tiếp cho sự giúp đỡ của họ. Thậm chí các nước đồng minh truyền thống của Anh Quốc như Hoa Kỳ và New Zealand cũng kịch liệt phản đối mức hạn ngạch nông nghiệp mà Anh đưa ra. Các nước này đang thúc đẩy WTO giải quyết triệt để vấn đề này.

Nguồn: Financial Times - TQ

Từ khóa: Brexit, EU, quan hệ, hiệp định thương mại, tái tạo, chính sách