Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Năm 2015, tại Hội nghị các Bộ trưởng của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) diễn ra ở Nairobi (Kenya), 5 gã khổng lồ trên bàn đàm phán – Mỹ, Liên minh Châu Âu (EU), Brazil, Trung Quốc, Ấn Độ - đã quyết định chuyển từ phương thức đàm phán công khai sang phương thức thỏa thuận bí mật, để quyết định tương lai cho hệ thống trật tự thương mại thế giới. Kết quả là, các nước phương Tây đã thuyết phục được Ấn Độ và Trung Quốc chấp nhận bỏ qua nhiều chủ đề thảo luận quan trọng trong Chương trình Nghị sự Phát triển Doha (DDA), và một liên minh mới gồm Brazil, Mỹ và EU, đã có thể thúc đẩy chủ đề thuận lợi hóa thương mại. Ấn Độ đã được hứa hẹn rằng, một giải pháp dứt điểm cho vấn đề an ninh lương thực sẽ được các nước thảo luận và cam kết tại vòng đàm phán tiếp theo.

Tại vòng đàm phán tiếp theo diễn ra ở Buenos Aires hai năm sau đó, những bài phát biểu từ đại diện thương mại các nước - đặc biệt là từ Bộ trưởng Thương mại Ấn Độ Suresh Prabhu và Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Robert Lighthizer – chỉ cho thấy một sự bế tắc mới trong đàm phán. Không có ai bất ngờ với kết quả này.

Tuy nhiên, sự bế tắc còn mang một ý nghĩa nghiêm trọng hơn, nó cho thấy tổ chức WTO đang mất dần uy tín của mình.

Như những gì đã được cam kết tại vòng đàm phán Bali và phê chuẩn tại vòng Nairobi, Ấn Độ đang vận động các bên cùng tìm ra một giải pháp vĩnh viễn cho vấn đề an ninh lương thực và cơ chế phòng vệ thương mại tại hội nghị bộ trưởng ở Buenos Aires. Nếu các bên không thể tìm ra một giải pháp dứt điểm cho vấn đề này trước cuối năm, đây sẽ là một bước thụt lùi trong tiến trình phát triển của WTO.

Những cam kết ban đầu trong Chương trình Nghị sự Phát triển Doha (DDA) là về việc hỗ trợ phát triển cho các nước nghèo thông qua hoạt động thương mại. Tuy nhiên, những gã khổng lồ như Mỹ và EU lại không muốn tiếp tục chạy theo những cam kết này, và tìm cách để DDA sang một bên, dần rơi vào quên lãng. Ở chiều ngược lại, Ấn Độ, cùng với Indonesia, Venezuela, và nhiều nước Châu Phi, thì đang ra sức bảo vệ để chương trình DDA vẫn được tiếp tục.

Tại mỗi kỳ hội nghị bộ trưởng, Mỹ và EU luôn muốn dùng thế lực của mình để gây ảnh hưởng lên tiến trình đàm phán, nhằm thiết lập một trật tự thương mại toàn cầu theo hướng có lợi cho họ. Tuy nhiên, xây dựng giải pháp nhằm hỗ trợ phát triển cho các nước nghèo luôn là một trong những cam kết lớn nhất của WTO. Vậy nên, WTO cần phải xem xét lại. WTO sẽ không thể hoàn thành những mục tiêu toàn cấu hóa mà họ đặt ra nếu không coi trọng những cam kết ban đầu này. WTO không thể chỉ phục vụ cho mục đích tăng cường hoạt động thương mại.

Mỹ và Ấn Độ đối đầu

Thứ ba tuần trước (12/12), trong một cuộc thảo luận về chủ đề Nông nghiệp giữa Bộ trưởng Thương mại Ấn Độ Suresh Prabhu và Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Robert Lighthizer, với trung gian là bà Susana Malcorra (chủ trì hội nghị ​MC11), phía Mỹ đã tuyên bố dứt khoát rằng, Mỹ không chấp nhận bất kỳ giải pháp vĩnh viễn nào đối với vấn đề an ninh lương thực tại hội nghị MC11, vậy nên việc đàm phán sâu hơn về vấn đề này sẽ không bao giờ xảy ra. Ông Lighthizer trả lời với ông Prabhu rằng, nước Mỹ đang gặp khó khăn với hệ thống của WTO, chứ không phải là với riêng Ấn Độ. Trong bài phát biểu tổng thể của mình, ông Lighthizer đã đưa ra nhiều lời phàn nàn về sự thiên vị của WTO trong việc thực thi các quyết định.

Chính quyền Mỹ dưới thời Donald Trump đã không còn tin tưởng vào các hệ thống thương mại đa phương. Trong năm vừa qua, Mỹ đã rút lui khỏi rất nhiều bàn đàm phán, bao gồm Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP), Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) và cam kết COP21 tại Paris về biến đổi khí hậu. Họ có những động thái khó đoán đối với chương trình hạt nhân của Iran.

Và lập trường hiện nay của Mỹ tại WTO cũng nằm trong chính sách xa rời đa các hệ thống đa phương của nước này. Chính quyền mới của Mỹ cảm thấy không hài lòng với những hiệp định WTO mà những người tiền nhiệm của họ từng mất rất nhiều công sức để đàm phán.

Theo thông tin từ tờ Businiess Today, đoàn đàm phán thương mại của Mỹ đã tìm cách thay đổi lập trường của Ấn Độ đối với việc đàm phán những vấn đề mới như thương mại điện tử và xúc tiến đầu tư. Trong khi đó, Ấn Độ vẫn tiếp tục duy trì cam kết của mình đối với chương trình DDA. Ấn Độ cho rằng các bên cần phải hoàn tất thảo luận các nội dung trong chương trình DDA, trước khi đề cập đến những chủ đề mới. Ngoài ra, Ấn Độ cũng cho rằng, những chủ đề mới phải nằm trong phạm vi thẩm quyền của WTO – là thương mại và phát triển. Vì có một vài vấn đề các nước đề xuất, như thuận lợi hóa đầu tư hay các cấu phần trong vấn đề thương mại điện tử, lại nằm ngoài danh mục này.

Sự bế tắc này còn khiến cho những thế lực ủng hộ chủ nghĩa dân tộc ở các nước đang phát triển có cơ hội lên tiếng. Ông Swadeshi Jagran Manch, một nhà tham mưu kinh tế thuộc Đảng Quốc đại Ấn Độ, đã ngay lập tức lên tiếng ủng hộ những phát biểu của ông Prabhu và chỉ trích vai trò của Mỹ bằng những từ ngữ khắc nghiệt.

Những gì mà Ấn Độ đạt được tại hội nghị Buenos Aires lần này chỉ là sự an ủi. So với người tiền nhiệm, ông Suresh Prabhu đã chuẩn bị tốt hơn và không thúc ép việc phải sớm đạt được một kết quả tích cực tại hội nghị bộ trưởng. Người tiền nhiệm của ông Prabhu, ông Anana (tại hội nghị Bali) và bà Nirmala Sitharaman (tại hội nghị Nairobi) đều đã ra về trong sự thất vọng.

Việc không tìm được một kết quả tích cực tại hội nghị bộ trưởng, nhưng bù lại được tiếp tục áp dụng điều khoản hòa bình sẽ không đe dọa nhiều đến chương trình lương thực của Ấn Độ. Tuy nhiên, việc ngăn chặn đàm phán đối với chủ đề thương mại điện tử có thể xem là thành công đối với Ấn Độ, khi mà nó có thể tạo ra những quy định làm siết chặt và đe dọa lĩnh vực kỹ thuật số còn non nớt của quốc gia này. Còn đối với WTO, đây là vấn đề mà họ cần phải xem xét lại. Vòng đàm phán kéo dài gần hai thập kỷ đang có nguy cơ bị đổ vỡ chỉ vì một thành viên không chịu nhượng bộ. Đã đến lúc WTO cần cứng rắn hơn trong các quyết định của mình.

Nguồn: Business Today - HN

Từ khóa: WTO, đàm phán, an ninh, lương thực, thương mại, điện tử, Ấn Độ, Mỹ