Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Khi Thủ tướng Canada Justin Trudeau đáp chuyến bay đến Bắc Kinh (Trung Quốc), giới truyền thông được cho biết là họ có thể kỳ vọng về một hiệp định tự do thương mại mới sẽ được thông báo trong chuyến đi này, đây sẽ là một hiệp định tự do thương mại đầu tiên được ký kết giữa Trung Quốc và một quốc gia trong khối G7.

Dấu hiệu bất ổn đầu tiên đã xảy ra vào buổi sáng ngày thứ hai, khi cuộc gặp mặt giữa Thủ tướng Trudeau và các nhà lãnh đạo Trung Quốc bị trễ so với lịch trình. Sau đó, một cuộc họp báo được lên kế hoạch từ trước đã bị hủy bỏ một cách vội vàng. Thay vào đó ông Trudeau và thủ tướng Trung Quốc đã đọc những thông báo được chuẩn bị sẵn nhằm trình bày lại cam kết của mình đối với các cuộc đàm phán thương mại “thăm dò”.

Với việc không có bất kỳ thông báo quan trọng nào về Hiệp định tự do thương mại, những vấn đề còn lại được truyền tải từ chuyến thăm Trung Quốc của ông Trudeau dường như không còn quan trọng. Nhưng ông Yves Tiberghien, Phó giáo sư Khoa học-Chính trị tại Đại học British Columbia (UBC) và cũng là Giám đốc Viện nghiên cứu Châu Á, cảnh báo rằng vị thế thương mại toàn cầu của Canada đang phải trải qua một giai đoạn thay đổi chưa từng có trong tiền lệ. Trả lời phỏng vấn với trang National Observer, ông nói rằng “Canada đang cố gắng thực hiện đồng thời hai mục tiêu, và chúng ta cần phải thận trọng với điều đó”.

“Mục tiêu đầu tiên chính là đa dạng hóa các đối tác thương mại. Ngay lúc này, vị thế thương mại của chúng ta đang phụ thuộc vào hiệp định NAFTA, và rõ ràng, hiệp định này đã không còn được đảm bảo từ khi có sự xuất hiện của tổng thống Mỹ Donald Trump. Việc ký kết những thỏa thuận tự do thương mại mới cùng các đối tác quan trọng khác chính là ưu tiên hàng đầu của Canada.” 

Mục tiêu thứ hai là thúc đẩy một “chương trình thương mại tiến bộ” - tức là gắn thương mại tự do cùng với những điều khoản cụ thể bảo vệ quyền lợi cho nữ giới, cho người lao động, người dân bản địa và môi trường. Tháng trước, tại cuộc họp giữa các quốc gia thành viên Hiệp định Đối tác Kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP) tại Việt Nam, ông Trudeau đã từ chối thỏa hiệp và không xuất hiện như dự kiến.

Động thái của Canada đã tạo nên một làn sóng chỉ trích từ giới truyền thông trên toàn cầu. Đoàn đại biểu Úc phát biểu một cách tức giận rằng “người Canada đang phá hỏng tất cả mọi thứ”. Phía Singapore cũng phàn nàn rằng ông Trudeau đã “cố tình cản trở các cuộc đàm phán”. Các quan chức Nhật Bản tức giận cho rằng hành động của Trudeau tại Việt Nam cũng không khác gì tổng thống Trump. Ông Tiberghien nói “Các nước thậm chí đã bắt đầu thúc đẩy một thỏa thuận TPP-10 không có Canada”.  

Trong thời gian tới, thách thức của ông Trudeau chính là việc tìm cách để thúc đẩy một chương trình nghị sự thương mại đặt giá trị lợi ích quốc gia làm gốc, mà không gây trì hoãn cho tiến trình ký kết hiệp định thương mại.

Dẫn chứng về sự thất bại của TPP, ông Tiberghien cho biết “Nếu chúng ta đòi hỏi quá nhiều lợi ích cho bản thân, nó có thể đe dọa đến sự toàn diện của các thỏa thuận, vốn mục tiêu ban đầu của chúng ta. Tuy nhiên, vẫn còn một vấn đề có thể bàn bạc lại, đặc biệt là về quyền lợi người lao động, quyền lợi cho người bản địa, và về vấn đề bình đẳng giới. Trong đó, mức lương của người lao động đã tăng từ 10% - 20% một năm. Còn về giới tính, lập trường chung của Trung Quốc là không muốn đưa vấn đề này vào các hiệp định, nhưng họ cũng đang cố gắng thực hiện một số cải cách trong nước.” 

Tình hình chính trị trong nước làm cho nhiệm vụ của Thủ tướng Trudeau trở nên phức tạp hơn. Theo một báo cáo tham vấn của chính phủ, nhiều doanh nghiệp Canada vẫn còn hoài nghi về hệ thống giải quyết tranh chấp, cơ hội tiếp cận thị trường không công bằng và việc lạm dụng nhân quyền của Trung Quốc. Bất kỳ một thỏa thuận thương mại nào cũng đều có khả năng làm gia tăng nhanh chóng tình trạng thâm hụt thương mại của Canada với Trung Quốc, cả trong lĩnh vực trao đổi hàng hóa lẫn dịch vụ: năm 2015, hơn 60% trong số 45,5 tỷ USD thâm hụt thương mại song phương giữa Canada và Trung Quốc được tạo ra từ nhóm ngành thiết bị điện tử và máy móc. Mặc dù sở hữu một nền kinh tế dựa vào khai thác và xuất khẩu tài nguyên, nhưng Canada vẫn tiếp tục nhập khẩu kim loại, mỏ và các sản phẩm năng lượng từ Trung Quốc.  

Trong những năm gần đây, nhờ vào thị trường du lịch ngày càng phát triển của Trung Quốc, Canada đã đạt được những con số thặng dư khiêm tốn trong lĩnh vực thương mại dịch vụ song phương với quốc gia này.

Việc làm mới lại các thỏa thuận hợp tác đang trở thành một chủ đề quan trọng trong các cuộc đối thoại cấp cao giữa hai nước. Trong một sự kiện diễn ra tại Bắc Kinh và nhận được khá nhiều phản hồi tích cực từ giới truyền thông Trung Quốc, ông Trudeau đã nhấn mạnh 2018 chính là năm du lịch của Trung Quốc-Canada, và chương trình này đã được thông báo cách đây 2 năm. Những “cuộc đàm phán thăm dò” giữa hai phía đã bắt đầu thực hiện vào năm 2016, khi thủ tướng Trung Quốc ông Lý Khắc Cường đến thăm Ottawa.

Ông Tiberghien cho biết “Thông thường, Thủ tướng các nước không đích thân thăm chính thức một quốc gia khác chỉ để xúc tiến các thỏa thuận không quan trọng. Thường thì Bộ Trưởng sẽ làm việc này. Tuy nhiên, Chuyến thăm này cũng gặt hái được một hiệp định về vấn đề biến đổi khí hậu, chứa đựng nhiều nội dung thú vị cũng như những cơ hội hợp tác tiềm năng.”

Hiệp định song phương giữa Canada và Trung Quốc sẽ là phương tiện để triển khai sâu hơn những nội dung của Hiệp định Paris về Biến đổi khí hậu, thông qua việc thiết lập những cơ chế hợp tác song phương, như hợp tác về giảm thiểu khí thải giữa Cơ quan quản lý tài nguyên quốc gia Canada và Cơ quan quản lý năng lượng quốc gia của Trung Quốc. 

Sau chuyến công du của thủ tướng Trudeau, ông Tiberghien cho rằng sự thành công hay thất bại của chuyến đi lần này chỉ có thể được đo lường khi các chiến lược thương mại của Canada đạt được kết quả như mong muốn.

Ông tiếp tục “Nếu như, về lâu dài Canada và Trung Quốc bắt đầu tái đàm phán tự do thương mại và thỏa thuận của họ đạt chất lượng cao hơn trước, mọi người sẽ không còn cảm thấy thất vọng vì hiệp định bị trì hoãn quá lâu. Dù chỉ trong vòng một tháng, nhưng đã có rất nhiều sự kiện xảy ra, điển hình là hiệp định với Trung Quốc bị hoãn lại, NAFTA rơi vào bế tắc, và Canada chủ động trì hoãn TPP. Đối với Châu Á, một quốc gia tầm cỡ như Canada không nên chơi xấu vào phút cuối. Chúng ta phải tuân thủ nguyên tắc cuộc chơi. Một tổng thống Trump đã là quá đủ rồi.”

Nguồn: vancouverobserver.com/TH

Từ khóa: Canada, Trung Quốc, hiệp định thương mại, TPP, NAFTA