Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Anh Quốc có thực sự mong muốn phó thác tương lai của mình vào các hiệp định thương mại song phương với một loạt các đối tác thương mại đơn lẻ? Hay Anh Quốc tốt hơn nên tham gia các Hiệp định thương mại tự do ở cấp độ khu vực, cùng lúc với việc tăng cường hệ thống đa phương toàn cầu trong WTO?

Đi theo cách tiếp cận song phương có thể sẽ tốn rất nhiều thời gian và nguồn lực, vì các nhà đàm phán của Anh Quốc sẽ phải tham gia vào một loạt các cuộc thảo luận với từng nước mà họ muốn giao thương. Kết quả cuối cùng sẽ là một mạng lưới rối ren các hiệp định, làm trầm trọng thêm sự chia rẻ trong hệ thống thương mại thế giới.

Cách tiếp cận song phương còn bị hạn chế về mặt lợi ích. Báo cáo từ Ngân Phát triển liên châu Mỹ (IADB) cho thấy, 33 Hiệp định khu vực ở châu Mỹ Latin có lợi ích thương mại rất nghèo nàn. IADB đề xuất, biện pháp cốt lõi để đẩy mạnh lợi ích thu được từ các hiệp định chính là áp dụng một chiến thuật mới, mở rộng tiếp cận thị trường theo chiều ngang và chiều dọc.

Có nghĩa là, biện pháp tốt nhất trong thời gian tới cho Vương Quốc Anh đó là tham gia các hiệp định thương mại khu vực khổng lồ, giúp Anh Quốc tiếp cận nhiều thị trường cùng lúc nhưng vẫn đảm bảo mức độ hội nhập về pháp lý và tài chính thấp hơn EU. Suy cho cùng, cách làm này cho phép các công ty ở Anh Quốc có chỗ đứng trong chuỗi cung ứng đã hình thành sẵn và phát triển, mở ra nhiều cơ hội thị trường rộng lớn, hơn hẳn  những gì mà một hiệp định song phương có thể đem lại.

Cách tiếp cận đa phương - sự lựa chọn duy nhất

Báo cáo còn chỉ ra rằng, cách tiếp cận đa phương không phải chỉ là sự lựa chọn tốt nhất, mà đó là sự lựa chọn duy nhất. Hãy nhìn vào các khó khăn gần đây mà công ty Bombardier phải đối mặt. Bombardier là tập đoàn đa quốc gia của Canada chuyên sản xuất loại máy bay vận chuyển hành khách loại 100 – 150 chỗ ngồi và sử dụng phụ tụng được cung cấp từ khắp nơi trên thế giới, bao gồm phần cánh máy bay được sản xuất ở Công ty Bombardier Vương Quốc Anh – đơn vị sản xuất lớn nhất ở Bắc Ireland. 

Bombardier đã đàm phán thương vụ bán 125 chiếc máy bay cho Hãng hàng không Delta Air Lines. Nhưng gã khổng lồ hàng không Mỹ - Boeing đã gây khó dễ cho thương vụ, cho rằng Bombardier được chính phủ nước nhà trợ cấp để bán máy bay dưới mức giá thị trường, giúp sức cho Bombardier cạnh tranh không lành mạnh. Mặc dù Canada và Vương Quốc Anh đã hùng hồn lên tiếng phản đối, bộ thương mại Hoa Kỳ có vẻ vẫn sẽ áp thuế nhập khẩu cực kỳ cao lên đến khoảng 300%. Ảnh hưởng của lệnh trừng phạt sẽ lan tỏa khắp nơi trong chuỗi cung ứng, tác động xấu đến 4,200 nhân viên đang làm việc cho Công ty Bombardier Vương Quốc Anh.

Kinh nghiệm trên cho thấy những mặt hạn chế của hiệp định đa phương, đặc biệt trong một thế giới mà chuỗi cung ứng và các thị trường vượt ra khỏi khuôn khổ các quốc gia trong hiệp định. Vương Quốc Anh có thể đàm phán một hiệp định thương mại song phương với Canada, nhưng lợi ích cho doanh nghiệp dự kiến là rất nhỏ, trừ khi các doanh nghiệp của Canada có thể bán sản phẩm có cấu phần từ Anh Quốc cho các đối tác thương mại khác.

Vụ việc Bombardier cũng làm nổi bật lên tầm quan trọng của việc cải tổ WTO, vì phán quyết của Mỹ chống lại Bombardier là dựa theo các Hiệp định của WTO. Các quy định cũng như cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO có sức ảnh hưởng rất sâu rộng, khi có đến 164 quốc gia trên khắp thế giới là thành viên của tổ chức này.

Thế nhưng, các quy định của WTO vẫn còn nhiều thiếu sót. Lấy ví dụ, quy định cho phép các quốc gia xuất khẩu cung cấp các hỗ trợ tài chính và trợ cấp cho một số ngành cụ thể; tuy nhiên, WTO cũng đồng thời cho phép các quốc gia nhập khẩu được áp dụng thuế để bù đắp phần trợ cấp này. WTO đã giải quyết vô số vụ kiện tụng tranh chấp liên quan đến quy định về trợ cấp và bán phá giá. Và hiện nay, chắc chắn WTO sẽ phải xét xử thêm một vụ việc nữa liên quan đến Bombardier, bởi vì Hoa Kỳ và Canada bất đồng ý kiến về cách hiểu trong quy định này.

Mặc dù không nước nào hài lòng với quy định hiện hành của WTO, các nỗ lực cải tổ quy định từ đó đến nay đều đi vào ngõ cụt. Các vụ tranh chấp giá trị lớn gần đây liên quan đến các sản phẩm công nghệ cao như máy bay, chất bán chất, công nghệ xanh (bao gồm tấm năng lượng mặt trời và nhiên liệu sinh học) cho thấy rõ ràng các nước không thể làm ngơ vấn đề này. Và một thực tế đó là, các lo ngại về trợ cấp từ chính phủ hay chính sách cạnh tranh chỉ có thể được giải quyết thông qua một diễn đàn đa phương giống như WTO.

Lịch sử cho thấy Vương Quốc Anh ít trợ cấp cho công nghiệp hơn các đối tác thương mại khác. Thay vào đó, Anh Quốc tuân thủ rõ ràng các quy tắc quốc tế, hỗ trợ cho các ngành công nghiệp và đánh thuế chống trợ cấp. Vì vậy, nước này có động lực lớn để gắn kết, và thậm chí là giúp đỡ để nâng cấp WTO.

Một diễn đàn đa phương vô giá khác mà Anh Quốc có thể xem xét, đó chính là Hiệp định TPP – một hiệp định thương mại khổng lồ giúp miễn thuế hàng hóa, và mức độ cam kết vừa phải trong các lĩnh vực như trợ cấp chính phủ và chính sách cạnh tranh và không bắt buộc mức độ hội nhập sâu như EU. Mặc dù TPP đã có bước thụt lùi hồi năm ngoái khi Donald Trump rút Mỹ khỏi hiệp định, 11 quốc gia còn lại vẫn cam kết sẽ duy trì Hiệp định.

TPP không giới hạn tư cách thành viên chỉ trong phạm vi Thái Bình Dương. Vì vậy, Anh Quốc có thể tham gia nếu muốn. Với tầm vóc quốc tế và uy tín của mình trong hệ thống thương mại tự do, Anh Quốc có thể thổi một làn gió mới vào các hiệp định này cũng như các đàm phán thương mại khác đang bị xáo trộn bởi quan điểm bảo hộ của Nhà Trắng dưới thời Donald Trump.

Khi tình hình Brexit không mấy sáng sủa, Vương Quốc Anh không còn lựa chọn nào khác ngoài việc thiết kế lại các mối quan hệ thương mại trong tương lai. Là quốc gia sản xuất ra được các cấu phần/linh kiện tinh vi, chiến lược thương mại dài hạn của Anh Quốc nên tập trung vào việc tiếp cận một cách tự do và sâu rộng vào chuỗi cung ứng chung toàn cầu. Điều đó có nghĩa là thoát ly các hiệp định song phương, tiến tới cách tiếp cận đa phương sẽ giúp Anh Quốc tái cơ cấu lại và mở rộng các thỏa thuận thương mại vòng quanh thế giới.

Tác giả: Giancarlo Corsetti và Meredith A. Crowley là giáo sư kinh tế học tại Đại học Cambridge.

Nguồn: Project Syndicate, 2017

Từ khóa: Đa phương, song phương, Vương Quốc Anh, Brexit, tương lai, EU, TPP