Toàn cầu khoét sâu thêm bất bình đẳng về kinh tế

toan cau hoa 1

Theo nghiên cứu mới nhất của Phòng nghiên cứu Bất bình đẳng Thế giới, bất bình đẳng về kinh tế bắt đầu phát triển và lan rộng từ những năm 1980, đặt ra dấu chấm hỏi cho các chính sách kinh tế hướng vào tăng trưởng của các quốc gia trên toàn thế giới.

Nhận định này được đưa ra bởi Báo cáo Bất bình đẳng Thế giới phát hành lần đầu tiên. Báo cáo dựa trên cơ sở dữ liệu trong quá khứ của các nhân tố: bất bình đẳng thu nhập và giá trị tài sản. Báo cáo nhằm mục đích đóng góp nhiều kiến thức hơn cho cuộc tranh luận dân chủ trên toàn cầu về vấn đề bất bình đẳng kinh tế bằng cách đưa ra những dữ liệu cập nhật và toàn diện nhất để thảo luận một cách công khai.

Báo cáo được thực hiện bởi các nhà kinh tế học Facundo Alvaredo, Lucas Chancel, Thomas Piketty, Emmanuel Saez và Gabriel Zucman.

Thomas Piketty, điều phối viên của báo cáo, nhận xét: “Báo cáo này nghiên cứu việc phân bổ tăng trưởng toàn cầu cho các cá nhân trên toàn thế giới từ những năm 1980, báo cáo đặc biệt tập trung vào các nước đang phát triển nơi dữ liệu về bất bình đẳng không đầy đủ hoặc thậm chí không có”

Các kết quả nghiên cứu ban đầu cho thấy bất bình đẳng về thu nhập đã tăng lên ở hầu hết các khu vực trên thế giới trong những thập kỷ gần đây, mặc dù ở các tốc độ khác nhau, vấn đề này càng cho thấy vai trò của các chính phủ là quan trọng như thế nào trong việc giảm bất bình đẳng.

Kể từ năm 1980, bất bình đẳng về thu nhập đã tăng nhanh ở Bắc Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ và Nga, trong khi tăng chậm hơn ở Châu Âu.

Tuy nhiên, có những ngoại lệ trong báo cáo này: ở Trung Đông, vùng Sahara ở Châu Phi, và Brazil, sự bất bình đẳng về thu nhập vẫn không có nhiều thay đổi tích cực, vẫn ở mức rất cao.

Lucas Chancel, điều phối viên chung của báo cáo, nói: “Trên thực tế xu hướng bất bình đẳng rất khác nhau giữa các quốc gia, ngay cả với những quốc gia có cùng mức độ phát triển, điều này cho thấy vai trò quan trọng của các chính sách quốc gia trong việc tạo ra sự bất bình đẳng. Ví dụ như trường hợp của Trung Quốc và Ấn Độ từ năm 1980: Trung Quốc có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn trong khi mức bất bình đẳng lại thấp hơn so với Ấn Độ.”

Kết luận của Báo cáo Bất bình đẳng Thế giới khẳng định vấn đề nằm ở chính sách.

Báo cáo cũng cho thấy sự suy giảm mạnh mẽ trong giá trị tài sản ròng của các chính phủ trong mấy chục năm qua và những thách thức đặt ra cho việc giải quyết vấn đề bất bình đẳng. Bằng số liệu, báo cáo đã nêu các giải pháp đầy hứa hẹn để giải quyết vấn đề bất bình đẳng về thu nhập và giá trị tài sản – bắt đầu bằng một việc rất quan trọng là minh bạch các dữ liệu về kinh tế.

Gabriel Zucman, điều phối viên của báo cáo, chỉ ra: “Việc thành lập một cơ quan đăng ký tài chính toàn cầu để ghi nhận quyền sở hữu tài sản sẽ giáng những đòn chí mạng vào hành động trốn thuế và rửa tiền, đồng thời nâng cao hiệu của việc đánh thuế lũy tiến – một công cụ thiết yếu trong việc giảm bất bình đẳng về kinh tế.”

Báo cáo nhấn mạnh, chính phủ các nước phải thực hiện nhiều hơn những chính sách tham vọng để dân chủ hóa việc tiếp cận giáo dục và các công việc được trả lương hậu hĩnh ở các nước giàu và các nước mới nổi. Đồng thời, chính phủ cũng cần phải tăng cường đầu tư công vào y tế và bảo vệ môi trường, nhằm tạo ra một môi trường tốt hơn cho thế hệ trẻ. Để có nguồn vốn cho các khoản đầu tư sắp tới này, chính phủ thường sử dụng các biện pháp như đánh thuế đối với những người giàu có nhất hoặc xóa nợ.

Các kết quả chính của báo cáo

Nam Phi là nước có tình trạng bất bình bẳng thu nhập tồi tệ nhất thế giới trên một vài phương diện. 1% người có thu nhập cao nhất Nam Phi chiếm đến 20% thu nhập quốc gia trong năm 2014. Kể từ khi chế độ phân biệt chủng tộc Apartheid kết thúc vào năm 1994, tỷ lệ người có thu nhập cao đã tăng lên đáng kể. Mặc dù Nam Phi đã có nhiều cải cách giúp đỡ những người nghèo nhất trong xã hội và để chống lại tàn dư của nạn phân biệt chủng tộc, vẫn có sự khác biệt về thu nhập, trình độ học vấn, cơ hội việc làm và của cải giữa các chủng tộc khác nhau tại Nam Phi.

Kể từ năm 1980, tài sản của người giàu nhất (chiếm 1% dân số thế giới) đã gấp đôi tài sản của những người nghèo nhất (chiếm 50% dân số thế giới). Nói cách khác, kể từ năm 1980, 27% tổng số thu nhập mới trên toàn thế giới được tạo ra bởi 1% những người giàu nhất, trong khi 50% người nghèo nhất thể giới chỉ tạo ra 13% tổng số thu nhập tăng trưởng. Những con số này phác họa rõ nét sự tương phản nếu xét về số lượng: 1% dân số giàu hiện nay đại diện cho 75 triệu người trong khi 50% người nghèo đại diện cho 3,7 tỷ cá nhân. Tầng lớp ở giữa, chủ yếu là những người có thu nhập thấp và trung bình ở Bắc Mỹ và châu Âu có tỷ lệ tăng trưởng thu nhập chậm hoặc thậm chí bằng không.

Từ năm 1980 đã có sự thay đổi lớn trong quyền sở hữu đối với dòng vốn. Quyền sở hữu nguồn vốn nằm trong tay tư nhân, bất bình đẳng sẽ tăng và ngược lại. Vốn tư nhân ròng (tài sản trừ đi nợ) đã tăng lên rất nhiều trong vài thập kỷ qua, tuy nhiên, ngược lại vốn công ròng đã giảm ở hầu hết các nước kể từ những năm 1980 do quá trình tư nhân hóa quy mô lớn và nợ công tăng lên. Vốn công hiện đang tiệm cận hoặc thấp hơn mức 0% ở các nước phát triển. Tình trạng đặc biệt này dấy lên lo ngại cho công tác hoạch định chính sách, chính phủ sẽ gặp khó khăn trong việc tìm nguồn vốn để tư vào giáo dục, y tế hoặc môi trường.

Sự bất bình đẳng về giá trị tài sản giữa các cá nhân cũng tăng mạnh từ năm 1980. Tỷ lệ người giàu ở Trung Quốc và Nga đã tăng mạnh trong quá trình chuyển đổi từ chủ nghĩa cộng sản sang các nền kinh tế có tính tư bản chủ nghĩa hơn. Giá trị tài sản của nhóm 1% người giàu ở cả Nga và Trung Quốc đã tăng gấp đôi trong giai đoạn 1995 đến 2015, từ 15% lên 30% ở Trung Quốc và từ 22% lên 43% ở Nga. Emmanuel Saez, điều phối viên của báo cáo, cho biết: “Sự kết hợp giữa quá trình tư nhân hoá và sự bất bình đẳng về thu nhập ngày càng gia tăng đã thúc đẩy sự bất bình đẳng về giá trị tài sản giữa các cá nhân trong một nước và giữa các quốc gia với nhau, vốn tư nhân đang ngày càng tập trung vào một vài cá nhân. Sự gia tăng này có phần cực đoan ở Mỹ, nơi mà tỷ lệ giá trị tài sản được nắm giữ bởi 1% người giàu có nhất đã tăng từ mức 22% năm 1980 lên 39% vào năm 2014.”

Sự bất bình đẳng thu nhập và giá trị tài sản toàn cầu sẽ tiếp tục tăng lên nếu các quốc gia vẫn giữ nguyên các chính sách tương tự từ những năm 1980, bất chấp sự tăng trưởng mạnh mẽ ở các nước đang phát triển. Đến năm 2050, tỷ lệ giá trị tài sản toàn cầu được nắm giữ bởi 0,1% những người giàu có nhất của thế giới (đại diện cho 7,5 triệu cá nhân hiện nay) sẽ bằng với tổng tài sản của tầng lớp trung lưu (gồm khoảng 3 tỷ người).

Tuy nhiên, xu hướng ngày càng tăng của bất bình đẳng toàn cầu là không thể tránh khỏi trong tương lai.Tìm cách hạn chế xu hướng này sẽ tác động rất lớn đến việc xóa đói giảm nghèo. Nếu tất cả các nước đều có cùng một xu hướng bất bình đẳng như Châu Âu kể từ năm 1980 thì một nửa dân số có thu nhập thấp trên thế giới có thể tăng thu nhập từ 3.100 Euro năm 2017 lên tới 9.100 Euro vào năm 2050. Ngược lại, nếu các nước đi theo xu hướng của Mỹ, thu nhập của một nửa dân số này cùng sẽ tăng, nhưng chỉ đến mức 4.500 Euro vào năm 2050.

Nguồn: IT – Online - HY

Từ khóa: Thu nhập, bất bình đẳng, toàn cầu hóa, vốn ròng, người giàu, tài sản