Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sau chuyến công du đầu tiên của Tổng thống Donald Trump đến châu Á, mọi thứ vẫn rất mờ mịt, ngoại trừ 2 vấn đề.

Đầu tiên, các quốc gia châu Á khẳng định duy trì cam kết với các thỏa thuận thương mại tự do đa phương cũng như các khuôn khổ dựa trên luật lệ.

Tại hội nghị của Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương tổ chức tại Đà Nẵng, 11 quốc gia thành viên còn lại của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã đồng ý hồi sinh thỏa thuận thương mại này mà không cần có sự tham gia của Mỹ đồng thời đổi tên TPP thành CPTPP (Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương).

Thứ hai, khả năng Bắc Kinh thay thế vai trò của Hoa Kỳ như người dẫn dắt và ủng hộ thương mại tự do trong khu vực không hề có sự đảm bảo nào.

Sự ra đời của CPTPP không chỉ là một cú giáng vào quan điểm “nước Mỹ trước tiên” của Tổng thống Trump mà còn là thể hiện sự ủng hộ của 11 nước tham gia Hiệp định đối với chủ nghĩa đa phương.

Quyết định tiếp tục đàm phán và thông qua CPTPP cũng được thúc đẩy bởi mối nghi ngờ của các quốc gia thành viên Hiệp định này đối với tuyên bố của phía Trung Quốc về việc quốc gia đông dân nhất đủ khả năng để đảm nhận vai trò người dẫn đầu ủng hộ xu hướng tự do hóa thị trường thế giới và thương mại công bằng.

Câu hỏi cần phải giải đáp chính là: Liệu Trung Quốc đã sẵn sàng để trở thành người lãnh đạo của tự do hóa thương mại toàn cầu?

Câu trả lời là: chưa phải lúc này.

Mặc dù các đề xuất mang tính toàn cầu gần đây của Trung Quốc như kế hoạch triển khai Con đường tơ lụa hiện đại đang ngày một nhiều, chúng ta không nên nhìn nhận đó là dấu hiệu của việc nền kinh tế lớn thứ hai thế giới sẽ trở thành kiến trúc sư chính của hệ thống thương mại công bằng và tự do.

Các quốc gia thành viên trong Hiệp định TPP trước đây đã khước từ ý muốn tham gia TPP của Trung Quốc do nước này chỉ muốn thúc đẩy các lợi ích riêng của mình thay vì xây đắp hệ thống thương mại thương mại quốc tế theo hướng tốt hơn.

Từ khi gia nhập WTO, Bắc Kinh đã áp dụng chính sách dân tộc chủ nghĩa về kinh tế đặt lợi ích của Trung Quốc lên trước tiên; theo đó quốc gia đông dân nhất thế giới đã tiến hành trợ cấp có tính hệ thống đối với các doanh nghiệp nhà nước, thúc đẩy bán phá giá các sản phẩm do trong nước sản xuất tại thị trường nước ngoài, ngăn cản các công ty đa quốc gia cạnh tranh trực tiếp với những doanh nghiệp nhà nước quốc nội và ngăn cản nỗ lực của phương Tây nhằm tạo ra một sân chơi công bằng trong hoạt động kinh doanh, thương mại đặc biệt là trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó, những lời hứa của Bắc Kinh về tự do hóa thị trường đều không trở thành sự thật.

Trung Quốc đang chứng kiến tốc độ tăng trưởng kinh tế thấp nhất trong vòng 20 năm qua, trong khi đó, Đảng Cộng sản cầm quyền lại đang phải đối phó với nhiều căn bệnh trầm kha của nước này như dòng vốn đầu tư chảy ra nước ngoài, sản lượng dư thừa tại các ngành công nghiệp chính và bong bóng nợ đang chực vỡ.

Ngoài ra, việc Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận tiến hành các chiến dịch nhằm ngăn cản hoạt động của nhiều cơ quan truyền thông và tổ chức phi chính phủ nước ngoài đã gửi đi một thông điệp không chắc chắn về vai trò lãnh đạo thương mại tự do của cường quốc kinh tế số hai thế giới. Kết hợp cùng với sự kiểm soát internet, các động thái vừa nêu của chính phủ Trung Quốc thể hiện rằng nước này đang chọn đi con đường của sự kìm hãm hơn là khuyến khích mở cửa kinh tế.

Theo sau việc chính quyền Tổng thống Trump từ bỏ vai trò dẫn dắt tự do thương mại toàn cầu, lãnh đạo của các quốc gia khác trên thế giới đã phản ứng lại bằng cách thúc đẩy chủ nghĩa đa phương.

Quyết định tiếp tục đàm phán, ký kết và thực thi CPTPP xác nhận rằng ngay cả khi Washington quyết tâm từ bỏ vai trò lãnh đạo thương mại tự do của mình trong 70 năm qua thì các đồng minh của Hoa Kỳ vẫn quyết tâm thúc đẩy cơ chế kế thừa, giá trị và thể chế của xu hướng thương mại này.

Về phần Trung Quốc, các đối tác thương mại của Trung Quốc phải rút kinh nghiệm, phải dựa vào hành động, thay vì lời nói của Bắc Kinh để xây dựng chính sách thương mại của đất nước mình cho phù hợp.

Bộ trưởng thương mại các nước khác cũng phải tiếp tục quan sát kỹ việc Trung Quốc gia tăng áp dụng các chính sách kiểm soát mang tính độc tài tại chính quốc gia mình; điều này sẽ làm xói mòn hình ảnh một nhà lãnh đạo thương mại toàn cầu công bằng và hiệu quả của Bắc Kinh.

Mặc dù các nước như Úc và Singapore tiếp tục tham gia vào quá trình đàm phán Hiệp định Đối tác hợp tác kinh tế toàn diện - thỏa thuận thương mại tương tự như TPP chỉ khác là không có sự tham gia của Mỹ, các quốc gia vừa nêu vẫn sẽ tiếp tục phát triển quan hệ thương mại với các nước đối tác lâu năm của mình trong ASEAN cũng như nhiều quốc gia khác trên khắp thế giới nhằm đẩy nhanh việc tạo lập các quy tắc thương mại tiến bộ, công bằng, minh bạch.

Nguồn: The new paper - LA

Từ khóa: CPTPP, quy tắc thương mại, Trung Quốc, đa phương