Joseph Stiglitz, chuyên gia kinh tế cánh tả đồng thời là tác giả giải Nobel, đã có chung quan điểm với Tổng thống Donald Trump về vấn đề toàn cầu hóa. Cả hai đều cho rằng, toàn cầu hóa - tiến trình giúp dòng chảy thương mại được tự do hơn và ít rào cản hơn - thực sự gây bất lợi cho lao động thu nhập thấp. Nhưng về biện pháp để khắc phục vấn đề này, cả hai lại có quan điểm hoàn toàn khác nhau.
Joseph Stiglitz là nhà kinh tế học đoạt giải Nobel, và hiện ông đang là giáo sư tại đại học Columbia. Ông từng là chủ tịch của Hội đồng cố vấn kinh tế cho cựu Tổng thống Bill Clinton và là nhà kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới. Stiglitz vừa mới tái bản cuốn sách bán chạy nhất của mình phát hành lần đâu năm 2002. Phiên bản mới của cuốn sách có tên gọi “Toàn cầu hóa và những điều bất mãn: Xu hướng chống toàn cầu hóa trong kỷ nguyên của Trump”.
Stiglitz đã có buổi thảo luận về thương mại và tương lai của nền kinh tế thế giới với tờ Marketplace.org. Dưới đây là nội dung buổi trò chuyện đã được biên tập lại:
Joseph Stiglitz: Một trong những tình huống trớ trêu là trong quyển sách phát hành lần đầu, tôi đã nói, hệ thống thương mại không công bằng cho các nước đang phát triển. Và giờ, ông Trump xuất hiện và nói toàn cầu hóa không công bằng cho nước Mỹ. Tại sao lại như vậy? Câu trả lời là bởi vì, toàn cầu hóa là một chương trình nghị sự bị thao túng bởi các tập đoàn lớn, đánh đổi bằng lợi ích của người lao động, người tiêu dùng, và toàn thể công dân ở cả các nước phát triển lẫn các nước đang phát triển.
David Brancaccio: Điều đó hoàn toàn đúng. Có nghĩa là, không có gì sai khi người lao động ở Mỹ tin rằng, họ đang hứng chịu hậu quả của toàn cầu hóa.
Stiglitz: Đúng vậy. Thiệt hại mà người lao động Mỹ gánh chịu cũng nhiều như những gì mà người lao động ở các nước đang phát triển, ví dụ như châu Phi, đang trải qua. Kẻ thắng cuộc trong trò chơi này là các tập đoàn lớn, và vì vậy, trọng tâm chính mà quyển sách của tôi muốn nói đến, đó là chúng ta có thể tạo ra tiến trình toàn cầu hóa hiệu quả cho tất cả mọi người, với điều kiện, phải thay đổi luật chơi. Một Toàn cầu hóa bị thao túng bởi các tập đoàn lớn sẽ không thể nào đem lại lợi ích công bằng.
Brancaccio: Ngài và Tổng thống Trump đều đồng ý rằng toàn cầu hóa đang đi sai hướng. Biện pháp ngài đưa ra là các thể chế quốc tế phải mạnh mẽ hơn. Phải chăng cách làm đó không giống với mong muốn của Tổng thống hiện nay?
Stiglitz: Chính xác. Tổng thống muốn hủy diệt một hệ thống thương mại hoạt động dựa trên luật lệ mà chúng ta đã tạo ra kể từ sau thế chiến thứ II. Cách làm của ông ấy là dựng lên các rào cản bảo hộ, mà thực sự, chỉ càng làm cho thiệt hại của người lao động Mỹ tăng lên bội phần. Họ bị thiệt thòi khi chúng ta mở cửa thị trường. Chúng ta đã tạo ra chuỗi cung ứng toàn cầu hiệu quả như ngày này, và giờ lại đi hủy diệt thành quả đó. Việc làm đó sẽ chỉ làm tình hình thêm trầm trọng.
Rút Mỹ khỏi vai trò lãnh đạo trong các tổ chức quốc tế là bước đi đúng đắn?
Brancaccio: Ông không phải là người ủng hộ ông Trump. Trong quyển sách, ông mô tả ngài ấy “cố chấp” và “cực kỳ vô kỷ luật”. Nhưng ông có nghĩ, liệu việc rút Mỹ khỏi vai trò lãnh đạo trong các tổ chức quốc tế là bước đi đúng đắn?
Stiglitz: Vai trò của Hoa Kỳ trong nền kinh tế thế giới sẽ không thể tránh khỏi bị thu hẹp dần, vì nước Mỹ nhỏ hơn về tương đối so với Trung Quốc, Ấn Độ và các thị trường mới nổi khác. Trump chỉ là góp phần đẩy nhanh quá trình thay đổi đó. Nhưng sai lầm của Trump là ở chỗ, ông cho rằng vai trò lãnh đạo của Mỹ vẫn còn quan trọng và việc rút lui của Mỹ này sẽ tổn hại đến tình hình chung của toàn cầu. Nhưng thực ra, bước đi đó sẽ cũng đồng thời gây bất lợi cho chính nước Mỹ.
Brancaccio: Ngài đang nói về vấn đề đa cực, nhưng cực lớn ở đây sẽ chính là Trung Quốc. Một tiến trình toàn cầu hóa được dẫn dắt bởi Trung Quốc sẽ khác gì so với trước đây?
Stiglitz: Toàn cầu hóa do Trung Quốc dẫn dắt khiến tôi lo lắng ở vài điểm, bởi vì họ không quan tâm đến nhân quyền hay quyền lợi người lao động. Họ có vẻ còn không thật sự để tâm đến khái niệm thị trường cạnh tranh. Vi vậy, ở một vài khía cạnh, Trung Quốc cũng giống như Trump. Cái mà Hoa Kỳ nên tập trung dẫn dắt, trong quá khứ và thậm chí là trong tương lai, đó là tạo ra một hệ thống thương mại dựa trên luật lệ công bằng, đem lại lợi ích cho các nước nhỏ lẫn các nước lớn.
Brancaccio: Trong cuốn sách, tôi ấn tượng về vấn đề trong các tập đoàn đa quốc gia, đặc biệt là vấn đề về thuế. Đây tất nhiên là vấn đề trọng tâm hàng đầu trong xây dựng chính sách công hiện nay, để đối phó tình trạng các doanh nghiệp dùng động tác “đá chân” yêu thích để cuối cùng không phải đóng thuế ở đâu cả. Ông có thể cung cấp chút thông tin về vấn đề này được không?
Sitglitz: Apple đã trở thành ví dụ hoàn hảo hợp thời cho tình trạng tận dụng toàn cầu hóa để tránh thuế. Việc các tập đoàn thông qua toàn cầu hóa để né thuế, hay dùng chiêu bài dọa di dời nhà máy ra nước ngoài để thỏa thuận giảm lương với công nhân đều không phải là những biểu hiện “không thể tránh khỏi” trong tiến trình toàn cầu hóa như chúng ta mặc định. Chúng ta vẫn có thể kiểm soát toàn cầu hóa để cho các công dân bình thường cũng sẽ được hưởng lợi thay vì chỉ có những tập đoàn lớn. Thương mại là sinh lời. Tận dụng lợi thế so sánh và sự chuyên môn hóa sẽ thu được lợi ích. Điều đó là thật, nếu các nước quản lý toàn cầu hóa đúng cách. Nhưng nếu quản lý sai, lợi ích tổng thể sẽ rất nhỏ, hoặc thậm chí âm. Và còn tệ hơn khi những lợi ích này sẽ chảy vào túi một số ít người ở tầng lớp trên cùng của xã hội, trong khi đại bộ phận dân chúng bên dưới có thể thực sự còn nghèo hơn trước.
David Brancaccio là biên tập cao cấp của trang Marketplace Morning Report
Nguồn: MarketPlace – TQ
Từ khóa: Joseph Stiglitz, toàn cầu hóa, công bằng, người lao động, biện pháp, Trump, né thuế, tập đoàn
Các tin khác
- Chủ động tận dụng cơ hội cách mạng công nghiệp lần thứ 4 để phát triển - 06/12/2017
- Hiệp định EVFTA: Tạo đột phá để phát triển dịch vụ môi trường - 06/12/2017
- Tiền Canada sẽ có nguy cơ mất giá nếu tái đàm phán NAFTA thất bại - 06/12/2017
- Việt Nam - Đối tác giàu tiềm năng tại Trung Đông - 05/12/2017
- Rủi ro khi Trung Quốc “mở cửa” - 05/12/2017
