Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nhiều người thực sự choáng váng khi chính quyền của Tổng thống Trump đơn phương tuyên bố rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) vào tháng 1 năm 2017. Nó giống như một đòn chí mạng dành cho hiệp định mà sẽ giúp cắt giảm thuế quan giữa 12 quốc gia.

Bước đi này của Mỹ báo hiệu điều gì về tương lai của thương mại tự do? Một số người bi quan cho rằng điều đó báo hiệu cho xu hướng của chủ nghĩa bảo hộ, không chỉ đối với Hoa Kỳ mà cả thế giới. Nhận định này có phần hơi thiển cận. Người Mỹ có khuynh hướng tin tưởng rằng những gì Washington đã chống lại chắc chắn sẽ không thể xảy ra.

Thế nhưng, điều mà nhiều người không ngờ đến là TPP vẫn được xúc tiến kể cả không có sự tham gia của Hoa Kỳ.

Một hiệp định tốt hơn

Các quốc gia còn lại vẫn tiếp tục đàm phán và đã đạt được một thỏa thuận mới vào ngày 11 tháng 11 vừa qua. Thỏa thuận mới này có thể gây ra những nguy cơ thực sự cho các nhà xuất khẩu của Hoa Kỳ khi xuất khẩu hàng hóa vào các quốc gia như Malaysia, Nhật Bản, Úc và Peru. Điển hình là ngành công nghiệp tôm hùm của Canada sẽ sớm có cơ hội tiếp cận thị trường các nước TPP tốt hơn Hoa Kỳ, vấn đề này có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến toàn bộ ngành công nghiệp tôm hùm của Hoa Kỳ.

Nhưng vấn đề nổi bật nhất chính là bản dự thảo mới của Hiệp định TPP đã loại bỏ gần như toàn bộ Chương Sở hữu trí tuệ - vốn là chương gây phiền nhiễu và phản thương mại tự do nhất của Hiệp định.

Khi Hoa Kỳ rút lui, chương Sở hữu trí tuệ cũng bị loại bỏ, điều đó cho thấy ảnh hưởng của Hoa Kỳ đến Chương này trong Hiệp định. Stephan Kinsella cho rằng chương sở hữu trí tuệ đã làm giảm giá trị của toàn bộ Hiệp định TPP. Nó đã biến những gì vốn được coi là thương mại tự do thành một công cụ để tăng cường kiểm soát sự độc quyền về dược phẩm, phim ảnh và ngành công nghiệp xuất bản của Hoa Kỳ.

Nói cách khác, với sự xuất hiện của chương này, chính xác là với sự tham gia của Hoa Kỳ, hiệp định này sẽ làm tăng sức mạnh của nhà nước chứ không cắt giảm nó như mục tiêu vốn có của một Hiệp định thương mại tự do.

Kinsella cho rằng: “TPP sẽ chỉ cải thiện chút ít thương mại tự do nhưng lại áp đặt lên các quốc gia các quy định thắt chặt hơn về bản quyền và bằng sáng chế, vốn sẽ làm tăng thêm chi phí, giảm quyền tự do tiếp cận internet và nghệ thuật, làm tăng giá dược phẩm và kìm hãm sự sáng tạo”.

Sau khi Hoa Kỳ rút lui, các quốc gia ủng hộ tự do thương mại hàng hóa và dịch vụ như trút được gánh nặng, giờ đây các nước không phải lo lắng về vai trò của các cơ quan quản lý và các doanh nghiệp độc quyền của Mỹ, những người vốn từ lâu đã sử dụng các hiệp định để tăng cường quyền kiểm soát.

Electronic Frontier Foundation (EFF) đã giải thích thêm về vai trò của tổ chức này trong quyết định loại bỏ chương Sở hữu trí tuệ khỏi TPP:

“Hồi tháng 8/2017, EFF đã viết thư cho các bộ trưởng của TPP giải thích lý do vì sao việc gia hạn thời hạn bản quyền trong Hiệp định sẽ không có ý nghĩa bởi vì thực tế không có ai trong số các bên còn lại của TPP được hưởng lợi từ việc làm này. Quyết định của 11 quốc gia TPP còn lại để loại trừ không chỉ quy định về bản quyền mà gần như toàn bộ chương Sở hữu trí tuệ là minh chứng rõ nét nhất cho điều này. Như chúng tôi đã giải thích ở nhiều nơi, Sở hữu trí tuệ không phải là chủ đề thích hợp để giải quyết trong các cuộc đàm phán thương mại, trong đó các vấn đề như thời hạn bản quyền và các lệnh cấm phá vỡ DRM bị đem ra mặc cả với những vấn đề hoàn toàn không liên quan như hạn ngạch, nguồn cung cấp sợi trong sản xuất hàng may mặc.”

Là một người Mỹ, thật vui khi nhìn thấy thương mại thế giới trở nên tự do hơn. Mặc dù hiệp định vẫn chưa thật hoàn hảo nhưng dù sao nó cũng làm dấy lên hy vọng thúc đẩy thương mại và nhờ đó tiêu chuẩn sống được nâng cao. Điều làm cho nhân dân Hoa Kỳ cảm thấy hổ thẹn là TPP chỉ trở nên tốt hơn sau khi Mỹ rút lui. Chúng ta đã có một bài kiểm tra tuyệt vời về vai trò của Hoa Kỳ trong việc thúc đẩy thương mại toàn cầu. Kết quả bài kiểm tra đã cho thấy ảnh hưởng của Hoa Kỳ chỉ đem lại kết quả tiêu cực.

Phần còn lại của thế giới đã bắt đầu nhận ra vấn đề. Các nước sẽ không quay lưng lại với toàn cầu hóa. Tiến trình này vẫn sẽ xảy ra cho dù Hoa Kỳ có tham gia hay không.

Và thực tế này khiến các doanh nghiệp ủng hộ thương mại tự do ở Hoa Kỳ rơi vào tình thế khó xử. Một số ủng hộ Hoa Kỳ tham gia TPP trong khi nhiều người khác lại phản đối, tùy thuộc hoàn toàn vào sự đánh giá riêng của mỗi người về mức độ thỏa hiệp như thế nào được coi là chấp nhận được. Tương tự, quyết định rút lui khỏi TPP của Chính quyền Trump cũng được chào đón với những cảm xúc lẫn lộn, có cả tốt và xấu.

Hy vọng cuối cùng là Hiệp định TPP không có sự tham gia của Hoa Kỳ sẽ có thể tiến gần đến điểm lý tưởng trong triết lý về thương mại tự do. Điều đó là tốt cho thế giới, nhưng sẽ không tốt cho Hoa Ky khi tham gia hội nhập kinh tế thế giới trong giai đoạn tiếp theo.

Ý tưởng “đi một mình” vốn dĩ không chống lại thương mại tự do. Nếu các nhà đàm phán Hoa Kỳ thực sự quan tâm đến hạ thấp tất cả các rào cản (không chỉ là thuế quan và hạn ngạch mà còn hàng ngàn rào cản về quy định khác), nước Mỹ vấn có thể mở rộng thương mại từ nước này đến nước khác. Thậm chí Hoa Kỳ có thể đơn phương theo đuổi thương mại tự do.

Đáng buồn thay, các đặc trưng chính sách ở Hoa Kỳ đang chuyển hướng tiếp cận theo thuyết trọng thương. Theo thời gian, chúng ta sẽ nhận ra rằng các nạn nhân chính sẽ không phải là các nhà nhập khẩu nước ngoài, mà chính là người tiêu dùng và nhà sản xuất Mỹ khi cơ hội để cải thiện cuộc sống cuộc họ ngày càng bị thu hẹp. Hoa Kỳ chỉ còn biết đứng nhìn phần còn lại của thế giới đang tiến lên.

Tác giả: Jeffrey Tucker - Giám đốc Nội dung của Quỹ Giáo dục Kinh tế. Ông là người sáng lập Liberty.me, Thành viên danh dự của Mises Brazil, cố vấn kinh tế cho FreeSociety.com, nghiên cứu viên tại Viện Acton, cố vấn chính sách của Viện Heartland, người sáng lập Hội nghị CryptoCurrency, thành viên của ban biên tập của Molinari Review, cố vấn cho nhà xây dựng ứng dụng Blockchain Factom và tác giả của năm cuốn sách, gần đây nhất là cuốn “Quyền công dân: Một mối đe doạ khác cho Tự do”. Ông đã viết 150 bài giới thiệu sách và hàng ngàn bài báo khác.

Nguồn: Foundation of Economic Education – HY

Từ khóa: toàn cầu hóa, Hoa Kỳ, TPP, sở hữu trí tuệ, thương mại tự do