Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Donald Trump đang đề nghị đàm phán sửa đổi hay thậm chí là hủy bỏ Hiệp định Thương mại tự do Mỹ - Hàn.

Rất nhiều đồng nghiệp của tôi làm việc tại Bloomberg đều đã lên tiếng ủng hộ Hiệp định. Họ đã chỉ ra rằng, kể từ khi Hiệp định được ký kết, Hàn Quốc đã đầu tư nhiều hơn vào nước Mỹ, tạo ra nhiều công ăn việc làm cho người Mỹ. Nhà báo David Volodzko cũng lưu ý rằng xuất khẩu dịch vụ của Mỹ vào Hàn Quốc cũng tăng, tạo ra thặng dư thương mại dịch vụ 10 tỷ USD cho Mỹ. Tất cả họ đều cho rằng Hàn Quốc là đồng minh then chốt của Mỹ, và vì vậy, ngăn cách thương mại với chính các nước đồng minh của mình sẽ là một bước đi tồi tệ về mặt địa chính trị.

Những lập luận trên rất chính xác và đó đều là những lý do quan trọng để Mỹ nên duy trì quan hệ thương mại với Hàn Quốc. Tuy nhiên, nếu nhìn lại quá khứ, vẫn còn những lý do khác để nhận định, Hiệp định thương mại tự do giữa Hàn Quốc và Hoa Kỳ, về mặt nguyên tắc, là một ý tưởng không tồi chút nào. Chúng ta hãy cùng thẳng thắn nhìn nhận vào mặt trái của thương mại tự do, và hiểu được tại sao Hàn Quốc không nằm trong trường hợp này.

Thương mại tự do đã làm nước Mỹ thiệt hại như thế nào?

Trong những năm 2000, nước Mỹ đã phải rút ra một bài học sâu sắc – mà để sửa chữa sai lầm cũng hết sức đau đớn. Khi làn sóng lao động nước ngoài “giá rẻ - năng suất cao” tràn vào thị trường, lực lượng lao động của các nước lớn có thể bịảnh hưởng. Thế nên khi Mỹ mở cửa thương mại với Trung Quốc - quốc gia có lực lượng lao động khổng lồ, tốc độ công nghiệp hóa nhanh, năng suất cao – thì hàng loạt lao động sản xuất ở Mỹ đã bị mất việc làm. Thay vì tìm việc làm mới tương tự, phần lớn lao động Mỹ lại tự hạ thấp mức lương mong muốn, chuyển sang khu vực dịch vụ đòi hỏi ít kỹ năng hơn hay thậm chí nghỉ việc và hưởng phúc lợi.

Nhưng trong trường hợp Hàn Quốc, sẽ không có mối nguy hại tương tự cho tầng lớp lao động Mỹ. Nhiều người có xu hướng đánh đồng Hàn Quốc và Trung Quốc vì cả hai nước đều ở khu vực Đông Á, và cả hai đều đang thặng dư thương mại với Mỹ, đều có nền kinh tế nghiêng về xuất khẩu và sản xuất. Thế nhưng, giao dịch thương mại với Hàn Quốc là cơ hội chứ không phải là hiểm họa, vì Trung Quốc và Hàn Quốc có hai sự khác biệt lớn sau. Thứ nhất, Hàn Quốc giàu hơn Trung Quốc; Thứ hai, dân số Hàn Quốc rất ít so với dân số Trung Quốc. Giao thương giữa các nước giàu với nhau sẽ rất khác biệt so với giao thương giữa các nước giàu với các nước nghèo. Hàn Quốc và Mỹ đều có những nét đặc trưng chung – cả hai quốc gia đều sản xuất nhiều ô tô, hàng điện tử, máy móc và các hàng hóa giá trị cao khác. Các hàng hóa này đều đòi hỏi vốn đầu tư lớn để sản xuất. Nếu chiếu theo các nguyên tắc về lợi thế so sánh trong lý thuyết thương mại cổ điển, thì hai nền kinh tế Mỹ và Hàn Quốc với nhiều điểm tương đồng như vậy, sẽ không có lý do gì mà giao thương với nhau. Mặc dù vậy, trên thực tế, việc giao dịch thương mại giữa các nước giàu với nhau rất phổ biến, thậm chí khi các sản phẩm xuất khẩu là như nhau. Chẳng hạn Hàn Quốc sẽ nhập khẩu iPhones của Mỹ, và ngược lại, Mỹ cũng sẽ nhập về nước mình điện thoại Samsung của Hàn Quốc.

Nhà kinh tế học Paul Krugman đã đạt giải Nobel cho học thuyết giải thích về hiện tượng này. Nhận định của ông đã tạo nên bước ngoặt quan trọng trong nhận thức về thương mại kể từ sau học thuyết của David Ricardo. Krugman cho rằng, sở thích của con người về món đồ mình mua rất đa dạng – bởi vậy, có vài người thích Apple, có vài người lại thích Samsung. Krugman đã dùng lập luận đó để giải thích cho các mẫu hình giao dịch thương mại mà đã làm đau đầu các nhà kinh tế học hàng thập kỷ qua.

Nếu xét về thu nhập GDP bình quân đầu người ở mức ngang giá sức mua, Trung Quốc chỉ giàu bằng 1/3 so với Mỹ, trong khi Hàn Quốc lại giàu đến 2/3 so với Mỹ. Vì thế, quan hệ thương mại Mỹ - Hàn Quốc sẽ gần giống mới mô hình của Krugman. Điều này càng được thấy rõ nếu nhìn vào các hàng hóa mà 2 nước đang xuất cho nhau: Hàn Quốc đang thặng dư thương mại ở các loại hàng hóa như máy móc, đồ điện tử và ô tô. Nhưng Mỹ vẫn xuất khẩu những mặt hàng tương tự vào Hàn Quốc, thậm chí khi Hàn Quốc bán các mặt hàng trên cho Mỹ.

Thực tế trên có nghĩa là Hàn Quốc không thể tạo ra cú sốc cho người lao động ở Mỹ như cách Trung Quốc đã làm. Khi Trung Quốc bắt tay vào sản xuất từ đồ chơi đến đồ điện tử, từ quần áo đến linh kiện ô tô, thì chắc chắn Mỹ sẽ thua trong những ngành công nghiệp này. Nhưng khi giao dịch thương mại giữa Mỹ và Hàn Quốc tăng lên, thì mỗi nước sẽ bán thêm được nhiều xe hơi và máy móc cho nhau. Điều đó có nghĩa là lực lượng lao động của Mỹ trong những ngành công nghiệp này sẽ không phải lo sợ bị đẩy sang các công việc khác với mức lương thấp hơn. Giao dịch với Hàn Quốc là một cơ hội cho Mỹ, chứ không phải là một mối đe dọa gì cả. Hơn nữa, bởi vì hàng xuất khẩu của Hàn Quốc thường là các mặt hàng đòi hỏi vốn lớn như xe hơi hay máy móc, cho nên, rất ít khả năng là sự cạnh tranh của Hàn Quốc sẽ dẫn đến mức lương của lao động Mỹ bị giảm. Không như Trung Quốc, Hàn Quốc không tấn công nền kinh tế Mỹ bằng một lượng lớn lao động phổ thông giá rẻ. Cho dù Hàn Quốc có muốn cũng không được vì quy mô dân số của mình. Dân số Hàn Quốc còn nhỏ hơn 1/13 dân số Trung Quốc và nhỏ hơn 1/8 dân số Mỹ. Vì vậy, Hàn Quốc không thể nào gây ra tác động phá hoại như Trung Quốc được.

Thế nên, không có gì phải sợ khi giao dịch thương mại với Hàn Quốc. Nếu Mỹ cắt đứt mối quan hệ thương mại này, cũng giống như là ngăn bang Kentucky được giao dịch với bang California, dẫn đến không bên nào được lợi.

Chúng ta nên thấm nhuần các bài học trong quá khứ. Cách thâm nhập hệ thống thương mại thế giới như Trung Quốc chỉ là trường hợp cá biệt. Vì vậy, thương mại tự do với Hàn Quốc chắc chắn sẽ không lặp lại giống như trong trường hợp của Trung Quốc. Thay vào đó, mối quan hệ giao thương này chỉ đơn thuần là một cơ hội giúp cho Mỹ tăng trưởng kinh tế thêm (cho dù rất ít), và cũng để coi như là Mỹ đang giúp đỡ đồng minh của chính mình.

Nguồn: Bloomberg

Từ khóa: hiệp định, thương mại tự do, Mỹ, Hàn, có lợi, Mỹ