Toàn cầu hoá gặp rắc rối: Hiệp định đối tác khu vực là lựa chọn tốt nhất thứ hai

toan cau hoa 1

Đây là một thời điểm khó khăn đối với chủ nghĩa đa phương, quan trọng hơn là đối với thương mại đa phương. Sau khi ông Donald Trump đảm nhiệm chức vụ tổng thống Hoa Kỳ, ông đang tiếp tục hành động để làm dịu đi toàn cầu hoá cũng như chủ nghĩa đa phương. Rõ ràng ông đang tiến tới một chính sách thương mại bảo thủ, một mô hình được nhiều nước tiên tiến áp dụng trong những năm 30 của cuộc đế chiến. Nó được biết đến như là một chính sách “lợi mình hại người” (bagger-thy-neighbor) nhằm khuyến khích các nước thu được lợi ích từ các đối tác thương mại. Theo chính sách, các nước tiên tiến thường đánh giá quá cao các đồng tiền của mình để có được lợi thế cạnh tranh đối với các đối tác thương mại của họ và đưa hàng rào thương mại để bảo vệ ngành công nghiệp của mình.

Tuy nhiên, trong thế giới hội nhập ngày hôm nay, chúng ta không thể dừng tiến trình toàn cầu hóa. Trong khuôn khổ của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), các quốc gia trên thế giới đang cố gắng tạo ra một hệ thống thương mại dựa trên luật lệ toàn cầu. Mặc dù tiến độ không đạt đến mức mong muốn, nhưng nó thường mang lại lợi ích cho các nước đang phát triển. Bế tắc kéo dài 16 năm của vòng đàm phán Doha của WTO đã gây ra sự thất vọng nghiêm trọng giữa các nước thành viên. Theo đàm phán, các nước phát triển và đang phát triển đang gặp rào cản về trợ cấp nông nghiệp và cắt giảm thuế công nghiệp. Một số tranh chấp khác cũng có ở đó.

Giờ đây, Mỹ và nhiều nước phát triển khác không quan tâm nhiều hơn đến việc đàm phán Doha nữa. Trong kỷ nguyên của Trump, lập trường cứng rắn hơn về WTO và các sáng kiến toàn cầu khác hỗ trợ thương mại đa phương. Do Mỹ là đầu mối của nền kinh tế toàn cầu và đồng tiền của quốc gia này được sử dụng nhiều nhất trong thương mại quốc tế, bất kỳ động thái lớn nào về phía Hoa Kỳ đều có khả năng ảnh hưởng đến phần còn lại của thế giới.

Trong tình huống phiền hà và không chắc chắn như vậy, các Hiệp định Thương mại Khu vực (RTA) có thể được coi là lựa chọn tốt thứ hai để các nước tiếp tục thương mại và hỗ trợ sự phụ thuộc lẫn nhau của họ.

RTA là một cơ chế để tạo ra một khối thương mại để mở ra thương mại khu vực giữa các nước thành viên trong một khoảng thời gian. Trong khi mục tiêu ban đầu là thương mại tự do, mục tiêu cuối cùng là thiết lập một liên minh kinh tế. Do đó các RTA bắt đầu với sự di chuyển tự do hàng hoá cũng như sự di chuyển tự do của người dân qua biên giới.

Đúng vậy, RTA là một ngoại lệ đối với hệ thống đa phương dựa trên WTO. Trong khoảng thời gian 1947-1994 của GATT (Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại), có khoảng 124 RTAs đã được các nước thành viên thông báo. Nhưng với sự ra đời chính thức của WTO vào ngày 1/1/1995, làn sóng các RTA cũng bắt đầu tăng lên. Cho đến ngày 31 tháng 3 năm 2017, tổng số 433 RTA được thông báo cho WTO mà 270 nước đang hoạt động. RTA được cho vừa là khối xây dựng cũng vừa là một trở ngại cho chế độ thương mại tự do đa phương.

Điều thú vị là có ba RTA trong đó có hai trong số đó được Hoa Kỳ quảng bá để làm suy yếu WTO. Nhưng bản thân Hoa Kỳ bây giờ đang tự rút ra khỏi các liên minh. Trong tuần làm việc đầu tiên, ông Trump đã chính thức rút khỏi đất nước ông từ Hiệp định Hợp tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) làm thất vọng 11 đối tác của mình - Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, New Zealand, Peru, Hàn Quốc, Singapore Và Việt Nam. Mặc dù các quốc gia này hiện đang nghĩ đến việc tiếp tục TPP mà không có Hoa Kỳ, rất có thể sẽ không có thỏa thuận nào tiến hành thêm nữa. Nếu không có Hoa Kỳ, khối thương mại mậu dịch sẽ mất hiệu quả. Hoa Kỳ cũng có khả năng rút khỏi Hiệp hội Hợp tác Thương mại và Đầu tư (TTIP) được đàm phán với Liên minh châu Âu (EU).

Bangladesh và việc tham gia các hiệp định thương mại khu vực

Bằng cách cắt giảm quan hệ với hai RTA này, Mỹ đang tập trung vào các hiệp định thương mại song phương với các đối tác thương mại. Hoa Kỳ có các hiệp định thương mại tự do song phương (BFTA) với 20 quốc gia (như vào ngày 31 tháng 12 năm 2016). Bao gồm là: Úc, Bahrain, Canada, Chile, Colombia, Costa Rica, Cộng hòa Dominicana, El Salvador, Guatemala, Honduras, Israel, Jordan, Hàn Quốc, Mexico, Marốc, Nicaragua, Oman, Panama, Peru và Singapore. Phạm vi của các hiệp định này bao gồm bên cạnh thương mại hàng hoá và dịch vụ như đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ và tiêu chuẩn lao động và môi trường. Vì vậy, trong nhiều khía cạnh, WTO đồng nghĩa với việc tuân thủ các điều kiện nghiêm ngặt hơn so với những gì được dự tính trong khuôn khổ WTO. Một RTA mới chủ yếu là do Trung Quốc khuấy động là Hiệp hội Kinh tế Toàn diện Vùng (RCEP). 10 nước thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và ba đối tác FTA chung của châu Á là thành viên của khối. Các thành viên ASEAN là: Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. Các đối tác FTA của ASEAN là: Úc, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand và Hàn Quốc.

Bangladesh hiện đang tham gia vào 7 RTA, mặc dù quốc gia này vẫn chưa ký một FTA song phương với bất kỳ đối tác thương mại nào. Trong số 7 RTA, 5 hiệp định thương mại ưu đãi (PTA) và 2 FTA thông thường. Trong khi PTA nhấn mạnh về giảm thuế hoặc ưu đãi đối với một số thành viên, các FTA tập trung vào việc xóa bỏ thuế của tất cả các thành viên. Vì vậy, PTA là bước đi quan trọng của Hiệp định thương mại tự do, có thể tiến tới liên minh thuế quan và thị trường chung ở các giai đoạn sau này.

Trong năm hiệp định thương mại tự do, Hiệp định Thương mại Ưu đãi Nam Á (SAPTA) đã được loại bỏ và chuyển thành Thoả thuận Khu vực Thương mại Tự do Nam Á (SAFTA). Mặc dù dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2016 nhưng vẫn còn nhiều điều chưa hoàn thành để thiết lập một khu vực thương mại tự do hiệu quả. Đối với Bangladesh, việc tiếp cận thị trường phi thuế quan tới Ấn Độ theo SAFTA là kết quả rõ ràng nhất cho đến nay. Một FTA khác là Sáng kiến Vịnh Bengal cho Hợp tác Thương mại Kỹ thuật và Hợp tác Kinh tế Đa ngành (BIMSTEC) mà vẫn chưa bắt đầu quá trình loại bỏ thuế.

Trong số các Hiệp định PTA, chỉ có Hiệp định Thương mại Châu Á - Thái Bình Dương (APTA) mang lại một số lợi ích thực sự cho Bangladesh theo nghĩa quốc gia được hưởng ưu đãi thuế quan ưu đãi từ Trung Quốc và Hàn Quốc. 3 PTA khác (D-8, TPS-OIC và GSTP) không có tiến triển nào đáng nói đến.

Do đó kinh nghiệm RTA của Bangladesh không phải là rất dễ chịu. Tuy nhiên, quốc gia này cần tiếp tục nỗ lực để tiến tới các RTAs vào thời điểm chế độ thương mại đa phương đầy những khó khăn mà nó chưa từng trải qua trong quá khứ. Theo quan điểm này, Bangladesh cũng có thể tham gia với RCEP, nơi tất cả các thành viên đều thuộc cùng một khu vực và nhiều nước đang là đối tác thương mại chủ động của đất nước.

Nguồn: thefinancialexpress-bd.com/CL

Từ khóa: Toàn cầu hoá, gặp rắc rối, Hiệp định đối tác khu vực, là lựa chọn, tốt nhất, thứ hai