Tương lai Tự do hóa Thương mại châu Âu

EU 2

Một nền kinh tế khép kín là nền kinh tế tự túc. Nó chỉ dựa vào nguồn lực của mình để phục vụ nhu cầu người tiêu dùng, và không tiến hành bất kỳ hoạt động thương mại nào ngoài biên giới. Tất cả các ngành công nghiệp trong nước đều có cơ hội phát triển mà không có sự đe dọa từ các nước xuất khẩu. Sau nhiều năm xung đột, thương mại trở thành công cụ để thúc đẩy hòa bình ở châu Âu và do đó các nền kinh tế mở cửa nhiều hơn. Họ phát triển lợi thế cạnh tranh của riêng mình và dần dà phụ thuộc vào nhau. Sự kết hợp của toàn cầu hoá và các hiệp định thương mại tự do (FTAs) càng làm gia tăng hiệu ứng này.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, cuộc thảo luận đã bắt đầu đặt câu hỏi về những lợi ích thực sự của tự do hóa thương mại. Liệu có phải thương mại đem lại lợi ích cho cả chính phủ và xã hội dân sự hay không ? Thực tế, sự nổi lên của phong trào dân túy thúc đẩy các biện pháp bảo hộ cho thấy điều ngược lại. Những sự kiện trên gợi ý rằng, một mối quan hệ xung đột đã phát triển âm ỉ giữa số đông và thiểu số còn lại, kéo theo cuộc khủng hoảng trầm trọng trong thế giới ngày nay. Tập hợp các ý kiến sau đây sẽ xem xét mức độ tự do hóa thương mại mang lại lợi ích cho EU như một thực thể chính trị chứ không đơn thuần là công dân của các quốc gia thành viên.

Thương mại là chính sách hội nhập thành công lâu đời nhất của EU. Nhưng làm sao để EU giành được vai trò lãnh đạo làn sóng thương mại đa biên ?

Lịch sử thương mại châu Âu

Từ khi kết thúc thế chiến thứ hai cho đến những năm 70, Hoa Kỳ đã dẫn dắt hệ thống thương mại đa biên. Tuy nhiên, từ lúc bỏ lại trì trệ kinh tế và bắt đầu tiến trình hội nhập châu Âu, EU đã trở thành một đối tác bình đẳng trong lĩnh vực này.

Nhằm bảo vệ quá trình hội nhập khu vực châu Âu và các cuộc suy thoái trầm trọng trong giai đoạn 70 – 80, nhiều phong trào học thuật (đặc biệt ở Pháp, Đức và Anh) ủng hộ việc thực thi các rào cản thương mại cao hơn, và EU có thể đã áp dụng ‘hiệu ứng pháo đài’(*).

Cuối những năm 80, khi ‘hiệu ứng pháo đài’ không còn được tín nhiệm nữa, các nhà hoạch định chính sách châu Âu đã từ bỏ niềm tin vào chúng. Đạo luật Chung châu Âu (The Single European Act - SEA), ký vào tháng mười hai năm 1992, đã thay thế chính sách bảo hộ bằng việc tự do hóa thương mại với bên ngoài.

Đạo luật SEA đã tự do hoá cách thức hội nhập của châu Âu, cả trong lẫn ngoài. Với việc hình thành thị trường đơn nhất, các quốc gia thành viên mất khả năng duy trì hiệu quả rào cản thương mại quốc gia đối với nhập khẩu trong nội khối EU và bên ngoài. Chính sách thương mại "hiện trạng" đã thay đổi từ chủ nghĩa bảo hộ được điều chỉnh ở cấp quốc gia sang chính sách tự do hóa, với rất ít kỳ vọng thiết lập lại mức độ bảo hộ thương mại trước đó.

Mặc dù chủ quyền quốc gia đã bị suy yếu, quá trình hội nhập này đã giúp EU trở thành một thế lực đáng gờm trong thương mại toàn cầu, với tầm ảnh hưởng sâu rộng. Sự gia nhập tuần tự từ 9 đến 25 quốc gia thành viên càng làm tăng thêm tầm quan trọng kinh tế. Tuy vậy, phần đông các học giả đồng ý rằng, nếu châu Âu thực hiện lại ‘hiệu ứng pháo đài’ ngay hôm nay sẽ ảnh hưởng đến thương mại toàn thế giới.

Châu Âu của hiện tại

Tự do hóa thương mại chiếm một phần đáng kể trong tăng trưởng EU, với tỉ lệ 1 tỷ euro kim ngạch xuất khẩu tương đương với hơn 14.000 việc làm trên toàn EU (số liệu năm 2011). Thực tế, trong năm 2011, 50 triệu việc làm của EU phụ thuộc vào các ngành xuất khẩu. Tăng trưởng kinh tế, đầu tư và sản xuất hiệu quả và cạnh tranh chỉ là một phần của vô số lợi ích liên quan đến tự do hóa thương mại.

Các nghiên cứu ủng hộ những lợi ích nói trên, cho thấy rằng, trong giai đoạn 1950-1998, các quốc gia tự do hóa thương mại của họ đã tăng trưởng kinh tế cao hơn 1,5% so với trước khi tự do hóa và tỷ lệ tăng trưởng đầu tư cao hơn từ 1,5 đến 2%. Thương mại cũng đã được sử dụng làm vũ khí để chống khủng hoảng kinh tế châu Âu hiện nay vì nó mang lại thu nhập, gây áp lực lên tài chính công, hỗ trợ đổi mới và kinh doanh.

Trong bối cảnh Ủy ban châu Âu kỳ vọng tốc độ tăng trưởng toàn cầu cao nhất sẽ diễn ra bên ngoài EU trong tương lai (do việc làm của EU được hỗ trợ bởi xuất khẩu ngoài EU ngày càng tăng theo thời gian), tự do hóa thương mại để thúc đẩy mối liên kết với các trung tâm tăng trưởng toàn cầu mới và bãi bỏ rào cản thương mại thuế quan và phi thuế quan được coi là cần thiết trong việc duy trì vị thế kinh tế của EU và của các quốc gia thành viên.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi vì trong những năm gần đây, sự lãnh đạo của cả EU và Mỹ đã bị thách thức bởi sự nổi lên của các nước đang phát triển và mới nổi (các trung tâm tăng trưởng toàn cầu mới), họ chống lại chương trình thương mại sâu rộng và làm thay đổi sự cân bằng quyền lực trong hệ thống thương mại đa biên.

Ngày nay, mặc dù Mỹ và châu Âu vẫn là các lực lượng cần thiết để thúc đẩy tiên bộ, vai trò hoạch định chính sách riêng của họ đã không còn nữa. Để duy trì vị thế hiện tại, EU cảm thấy bị buộc phải tự do hóa thương mại hơn nữa - như đã thấy bằng việc ký kết FTA với Singapore, Việt Nam và các bước đi hiện tại về tự do hoá thương mại của EU với Canada (CETA).

Quyền lực châu Âu thông qua thương mại

EU giờ đây không những có được sức mạnh thương mại đáng gờm, mà còn đạt được “quyền lực thông qua thương mại”. Gia tăng ảnh hưởng của EU đã tác động đến sự thay đổi quốc tế và chính sách nội bộ của các đối tác thương mại.

Sự gia tăng quyền lực này đi kèm với tăng cường tự do hóa thương mại. Ví dụ, EU đã thúc đẩy các tiêu chuẩn môi trường và lao động quốc tế thông qua việc tạo ra cơ chế ưu đãi đặc biệt cho các nước đang phát triển, nhằm thực hành chính phủ bền vững và quản trị hiệu quả (Chương trình ưu đãi thuế quan phổ cập - GSP). Hiện có 13 quốc gia đã được hưởng lợi từ cơ chế này. Điều này giúp các nước đang phát triển mở rộng nền kinh tế của họ.

Một thỏa thuận khác, nhóm miễn thuế mọi thứ trừ vũ khí (Everything But Arms - EBA), trao khả năng tiếp cận thị trường lớn hơn cho các nước kém phát triển nhất với 49 nước hưởng lợi hiện đang được tiếp cận thị trường EU hoàn toàn miễn thuế và không có hạn ngạch đối với tất cả các sản phẩm ngoại trừ vũ khí và đạn dược.

Hơn nữa, châu Âu hiện đang thực hiện một số thỏa thuận song phương và đa phương, ví dụ hiệp định quan hệ đối tác châu Âu - Địa Trung Hải và Contonou, nhằm khuyến khích dân chủ và bảo vệ nhân quyền ở các nền kinh tế mà nó có ảnh hưởng. Tuy nhiên, EU đã chậm thực thi điều khoản của các hiệp định này trong nhiều trường hợp và có thể cần phải đánh giá lại "quyền lực thông qua thương mại" khi các nền kinh tế mới nổi thách thức quyền lực của EU.

Tiếp tục tự do hóa thương mại, kể cả ảnh hưởng chính trị của EU, có thể giúp tái thiết vai trò lãnh đạo của EU. Tuy nhiên, liệu rằng nhượng bộ nảy sinh trong quá trình theo đuổi tự do hóa thương mại có thể hòa hợp với chính sách của châu Âu ?

Thực tế, luồng dữ liệu tự do đang được thương lượng trong Hiệp định Thương mại Dịch vụ ("Hiệp định Thương mại Dịch vụ") sẽ làm ảnh hưởng đến các chính sách riêng tư của EU và thúc đẩy sự bất đồng trong xã hội dân sự, tuy nhiên sự thiếu tự do trong trao đổi dữ liệu được coi là rào cản thương mại giữa EU và các nước tham gia, như Mỹ. Đây là một trong những nhượng bộ thương mại cần thiết phải được thực hiện nhằm bảo đảm tiếp nối sức mạnh của EU.

Một số kết luận

Tăng cường tự do hóa thương mại sẽ tạo ra lợi ích ròng mạnh mẽ cho nền kinh tế EU, và tăng cường quyền lực chính trị thông qua thương mại cho chính EU như một thực thể chính trị. Tuy nhiên, việc thực hiện các FTA này chắc chắn sẽ làm gián đoạn thương mại và gây tổn hại cho các ngành sản xuất nhất định, cùng với các chính sách và quy định hiện hành của EU (quyền kinh doanh).

Bởi vì suy cho cùng, khi người dân của một xã hội dân sự không cảm nhận được lợi ích, thì xã hội đó chắc chắn sẽ không bền vững.

Chú thích

(*) Hiệu ứng pháo đài là khả năng các hiệp định hội nhập khu vực có thể dẫn đến nhiều quan điểm bảo vệ ngành công nghiệp trong nước của các nước thành viên đối với các nước không phải là thành viên. Nhiều phân tích cẩn thận về vấn đề này vẫn chưa đem lại kết luận cuối cùng và cũng chưa đưa ra được cách giải thích khác (Theo Từ điển Chính sách Thương mại Quốc tế, 2005 – Dự án MUTRAP II)

Nguồn: themarketmogul - HT

Từ khóa: Tương lai, Tự do hóa, Thương mại, châu Âu