Trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp người đồng nhiệm Trung Quốc ông Tập Cận Bình tại một cuộc họp thượng đỉnh ở Florida, nhà lãnh đạo Mỹ đã vươn tới Việt Nam để tìm kiếm lợi ích chung. Quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam đang có nhiều thay đổi trong nhiệm kỳ Tổng thống Barack Obama, nhưng đã dấu hiệu chuyển hướng khi bước sang nhiệm kỳ của Donald Trump.
Cuộc gặp gỡ của ông Trump với ông Bình đã gia tăng căng thẳng ở Biển Nam Trung Hoa, một vấn đề quan trọng đối với nước yêu sách tranh chấp Việt Nam, mặc dù các chi tiết của cuộc thảo luận không được tiết lộ. Các quan chức của ông Trump, bao gồm cả Bộ trưởng Ngoại giao Rex Tillerson, trước đó đã đe dọa thách thức chủ nghĩa bành trướng của Trung Quốc đang rầm rộ ở vùng biển tranh chấp nhưng từ đó đã thông qua một lập trường thực tiễn hơn.
Có một số mối quan ngại khu vực mà ông Trump có thể hy sinh vị trí cân bằng của Mỹ, bao gồm ưu tiên hàng đầu cho việc duy trì tự do hàng hải trong khu vực, trong trao đổi với Trung Quốc về các vấn đề kinh tế.
Điều đó cho thấy sự trợ giúp tài chính tiềm năng của Trung Quốc đối với phát triển cơ sở hạ tầng của Hoa Kỳ, trong đó ông Trump đã tuyên bố sẽ chi khoảng 1 nghìn tỷ đô la Mỹ và đầu tư vào các nhà máy tạo việc làm ở Mỹ.
Mặc dù Việt Nam gần đây đã làm dịu đi việc Trung Quốc chiếm đóng các đảo ở Biển Đông và cả hai quốc gia đã đồng ý thảo luận chính thức sôi nổi hơn vào tháng 1, nhưng Hà Nội vẫn cần Hoa Kỳ hỗ trợ để giảm bớt sự phụ thuộc về kinh tế vào Bắc Kinh.
Sự ủng hộ của Hoa Kỳ đối với vấn đề Biển Nam Trung Hoa là chìa khóa dẫn đến sự kết nối song phương dưới thời Obama, một xu hướng nóng lên khiến hai nước gần nhau hơn bất cứ thời điểm nào kể từ Chiến tranh Việt Nam.
Xu hướng này đã dịu đi dưới thời ông Trump, trong ngày đầu tiên của mình tại chức, đã rút khỏi Mỹ từ Hợp tác Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), một hiệp định thương mại tự do đa phương hứa hẹn phiêu lưu vận mệnh kinh tế của Việt Nam.
Theo ước tính, TPP sẽ tăng tổng sản phẩm quốc nội của Việt Nam lên 11%, hay gần 36 tỷ USD, và tăng xuất khẩu lên đến 28% trong thập kỷ tới.
Tổng thống Trump đe dọa áp thuế biên giới đối vơi hàng xuất khẩu Việt Nam
Trong khi ông Trump đe dọa áp đặt thuế biên giới đối với hàng xuất khẩu của bất kỳ nước châu Á nào đó sang Mỹ, thì rõ ràng Việt Nam đang ở trong các tầm nhắm của ông ta. Trong bức thư mới nhất của Tổng thống Trần Đại Quang, đưa ra hồi tháng Hai, ông Trump khẳng định "mong muốn thúc đẩy hợp tác về kinh tế, thương mại, khu vực và quốc tế".
Ông Quang đã công bố bức thư công cộng vào ngày 31 tháng 3 sau khi gặp Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Ted Osius, chỉ vài ngày trước khi hội nghị thượng đỉnh Trump với người Trung Quốc của ông ta. Osius cho biết trong cuộc họp rằng ông Trump có thể đích thân tham dự hội nghị thượng đỉnh APEC, diễn ra vào tháng 11 tại Việt Nam.
Các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam dường như không muốn đợi lâu. Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã tuyên bố tháng trước rằng ông muốn thăm Washington càng sớm càng tốt, mặc dù không rõ là lá thư tháng Hai đã mở rộng hay gợi ý tại một cuộc họp chính thức có thể với ông Trump.
Sự cấp bách của Hà Nội có thể giải thích bằng một mong muốn giành được sự bảo đảm về thương mại. Xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ năm ngoái đạt 38,5 tỷ đô la Mỹ, chiếm gần 20% tổng số lô hàng và làm Mỹ trở thành nhà nhập khẩu hàng hoá lớn nhất của Việt Nam.
Hà Nội cũng có thể hy vọng sẽ bắt đầu đàm phán về một hiệp định thương mại tự do song phương để thay thế TPP bị bỏ. Trump đã làm rõ rằng ông muốn đối phó với các đối tác thương mại trên cơ sở song phương đa phương, một trong những lý do chính của ông tuyên bố rút khỏi TPP Obama.
Các quan chức Hoa Kỳ và Việt Nam đã gặp nhau vào cuối tháng 3 để theo đuổi một Hiệp định Khung về Thương mại và Đầu tư, một cơ chế đối thoại mà nhiều người cho rằng có thể tạo ra một khuôn khổ sẵn sàng để đàm phán một thỏa thuận thương mại song phương.
TPP hứa sẽ cung cấp bao quát quốc tế cho những cải cách kinh tế khó khăn về chính trị, bao gồm cả việc cải tổ rất nhiều doanh nghiệp nhà nước giấu mặt, một số trong đó được biết đến như là nguồn tài trợ và tham nhũng cho các thành viên có ảnh hưởng của Đảng Cộng sản.
Một số người đã suy nghĩ về một hiệp định thương mại tự do song phương, được thực hiện theo các thoả thuận tự do hóa của TPP, sẽ có ảnh hưởng tương tự, mặc dù ít có ai tin rằng một thỏa thuận như vậy có thể bị hoãn lại trong năm tới. Hoa Kỳ hiện đang chia sẻ các FTA song phương với 20 quốc gia. Những người khác cho thấy mong muốn cải thiện mối quan hệ được cảm nhận mạnh mẽ hơn ở Hà Nội so với Washington.
Tháng trước, ông Trump đã ra lệnh cho các quan chức xác định các hoạt động thương mại chống cạnh tranh đang góp phần vào thâm hụt thương mại khổng lồ của Mỹ. Theo số liệu thống kê chính thức, Mỹ nhập khẩu khoảng 29 tỷ USD hàng hóa và dịch vụ hơn là vận chuyển sang Việt Nam năm ngoái.
Theo một văn bản của Nhà Trắng, giảm thâm hụt thương mại được liệt kê là thứ hai trong số 24 yếu tố mà chính quyền Trump dự kiến cho các thỏa thuận thương mại "mô hình" trong tương lai.
Với Việt Nam đứng thứ 6 trong danh sách các nước có mức thặng dư thương mại lớn nhất của Mỹ, Trump vẫn có thể coi Hà Nội là một trong những nước góp phần làm suy giảm sản xuất của Mỹ. Một hiệp định tự do thương mại sẽ làm tăng thặng dư thương mại của Việt Nam với Hoa Kỳ, mặc dù có một số dấu hiệu cho thấy thặng dư hiện tại đang bắt đầu thu hẹp.
Trong tháng 1, nhập khẩu từ Mỹ tăng 14,6% nhờ nhập khẩu công nghệ tạo điều kiện thuận lợi bởi các hợp đồng mới với các công ty Hoa Kỳ Apple và Dell. Cũng trong tháng đó, Tập đoàn dầu khí Mỹ Exxon Mobil và PetroVietnam đã đồng ý triển khai dự án phát điện chạy bằng khí đốt tự nhiên lớn nhất của Việt Nam, liên doanh trị giá 10 tỷ đô la Mỹ được biết đến với cái tên "Blue Whale".
Mặc dù có một số ý kiến cho thấy sự hỗ trợ thương mại và địa chính trị của Hoa Kỳ trước đây đối với Việt Nam sẽ giảm theo một chính quyền bảo hộ hơn, nhưng một phần tiếp theo của Trump có thể là quyết định rời khỏi Ted Osius làm đại sứ mặc dù Trump đã ban hành nhiệm vụ cho tất cả các chính trị gia- Bổ nhiệm đại sứ dưới thời Obama để bỏ chức vụ của họ trước khi nhậm chức vào tháng giêng.
Ông Osius, người đã giúp thành lập Lãnh sự quán Hoa Kỳ tại thành phố Hồ Chí Minh năm 1997, đã được ông Obama bổ nhiệm làm đại sứ năm 2014. Trong khi các quan hệ thương mại và an ninh được cải thiện đáng kể dưới thời Obama, Washington vẫn duy trì áp lực lên Hà Nội để cải thiện tình trạng nghèo đói, Một chiến lược cà rốt và cuối cùng không thành công để ảnh hưởng đến sự thay đổi có ý nghĩa.
Một số nhà phân tích đã gợi ý, không có nhiều bằng chứng cho rằng ông Trump có thể bỏ sự tập trung của Hoa Kỳ vào việc thúc đẩy nhân quyền và dân chủ trong quan hệ ngoại giao.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Việt Nam ông Lê Hải Bình đã bác bỏ tuyên bố của ông Quỳnh, nói rằng "không phù hợp và có lợi cho sự phát triển quan hệ giữa hai nước". Tuy nhiên, khi ông Trump đe dọa các biện pháp trừng phạt thương mại đối với các quốc gia chưa được xác định, chính phủ của ông có thể Đàm phán đòn bẩy về những vấn đề như người tiền nhiệm của ông Obama.
Nguồn: Asean Times – TTN
Từ khóa: Trump, chính sách ưu đãi, TPP, hiệp định, Việt Nam, thuế biên giới
