Quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương mới

lien minh TBD

Liên minh Thái Bình Dương và ASEAN đang tạo ra một quan hệ đối tác quan trọng.

Nhân dịp Hội nghị Bộ trưởng các nước ASEAN-Liên minh Thái Bình Dương bên lề phiên họp của Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, Liên minh Thái Bình Dương (Chile, Colombia, Mexico và Peru) và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á đã chính thức thông qua “Khuôn khổ hợp tác ASEAN-Liên minh Thái Bình Dương.

Thỏa thuận này sẽ tạo điều kiện thuận lợi trong hợp tác và phát triển trong tương lai trên các lĩnh vực kinh tế, giáo dục, khoa học công nghệ và phát triển bền vững. Đây là lần đầu tiên giữa một tổ chức của khu vực Đông Á và một tổ chức của khu vực châu Mỹ Latin có sự thỏa thuận như vậy. Điều đó cho thấy phạm vi cũng như tầm quan trọng giữa hai khu vực này ngày càng gia tăng và mở rộng cũng như các mối quan hệ liên vùng ở các cấp độ khác nhau.

Trong nhiều giải pháp về thương mại khu vực Vành đai Thái Bình Dương được đưa ra sau khi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đổ vỡ, Liên minh Thái Bình Dương đang cho thấy tiềm năng của mình trong việc thúc đẩy mối quan hệ giữa châu Á, Thái Bình Dương và Mỹ Latinh thành mối quan hệ đối tác quan trọng với ý nghĩa chiến lược, không chỉ đối với các thành viên của nó mà còn trong cả khu vực châu Á Thái Bình Dương.

Liên minh Thái Bình Dương và châu Mỹ Latin hướng đến châu Á

Vào năm 2012, bốn nước Chile, Colombia, Mexico và Peru đã khởi xướng thành lập Liên minh Thái Bình Dương, một mô hình hội nhập sáng tạo tập hợp các nền kinh tế năng động nhất trong khu vực. Các nước này đại diện cho một thị trường 215 triệu người, chiếm 40% GDP của Mỹ Latinh và 52% thương mại khu vực.

Điểm nổi bật nhất của Liên minh Thái Bình Dương là nó hoàn toàn khác biệt so với những nỗ lực khác về hội nhập ở châu Mỹ Latin, chính là mục tiêu rõ ràng của nó nhằm định hướng nền kinh tế của các nước thành viên hướng về khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Đằng sau sáng kiến này là nhu cầu đa dạng hóa kinh tế để duy trì một mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu, cũng như sự thừa nhận về sự chuyển đổi toàn cầu hướng tới một nền kinh tế lấy châu Á làm trung tâm. Nó cũng cho thấy sự đặc biệt của châu Mỹ Latin thông qua các khoản đầu tư, tài chính, nhu cầu nguyên liệu thô và hàng nông nghiệp của Trung Quốc.

Từ đó đến nay, Liên minh Thái Bình Dương đã đạt được những tiến bộ đáng kể về hội nhập thương mại (hơn 90% hàng rào thuế quan đã được cắt giảm), môi trường kinh doanh cũng như hợp tác thông qua ngoại giao. Điều này đã góp phần thúc đẩy quan hệ với các nước Châu Á, trong khi việc tạo lập nên các ủy nhiệm của khối cũng là một sáng kiến thành công. Hiện nay, nhiều đối tác đang tìm kiếm hợp tác với Liên minh Thái Bình Dương, điển hình là Argentina và Brazil, hai quốc gia này là những người đã tích cực kêu gọi thúc đẩy gần gũi hơn quan hệ giữa hai nước Mercosur và Liên minh Thái Bình Dương. Tương tự, tổng thống Pháp Francois Hollande đã bày tỏ quan điểm của Pháp và EU về việc chính thức hóa quan hệ với Liên minh Thái Bình Dương trong chuyến thăm Chile và Colombia vào tháng 1 năm ngoái, ngoại trưởng Tây Ban Nha cũng đã bày tỏ quan điểm trên ở Peru và Mexico vào đầu tháng ba.

Những đề nghị này đã được các nước thành viên đón nhận, đặc biệt là sau khi TPP sụp đổ. Thật vậy, trong một hội nghị thượng đỉnh trực tuyến tổ chức vào ngày 9 tháng 3, các vị Chủ tịch Liên minh Thái Bình Dương đã tuyên bố sẽ tăng cường hơn nữa các mức độ hội nhập và mở rộng mạng lưới thương mại của khối - trong đó ASEAN và Mercosur được xác định là những ưu tiên hàng đầu.

Để củng cố vị thế của khối như là một nhân tố chủ chốt của thương mại xuyên Thái Bình Dương, Chile - hiện là chủ tịch luân phiên của Liên minh Thái Bình Dương - đã tổ chức hội nghị “Đối thoại cấp cao về sáng kiến hội nhập khu vực châu Á - Thái Bình Dương” vào ngày 14-15 tháng 3 vừa qua. Tại đây, các bộ trưởng ngoại giao và thương mại của các bên ký kết TPP, cùng với Trung Quốc, Hàn Quốc và Colombia, đã bàn về các giải pháp thay thế mới cho thương mại tại Vành đai Thái Bình Dương sau khi TPP sụp đổ. Ngay từ đầu, các đại biểu nhất trí tiếp tục thảo luận thông qua APEC và khẳng định lại cam kết của họ đối với "thương mại tự do theo tiêu chuẩn cao".

Cuối cùng, các nước thuộc Liên minh Thái Bình Dương đã tuyên bố thành lập một khối liên minh với khối này, điều này có thể trở thành yếu tố then chốt trong nỗ lực mở rộng Liên minh Thái Bình Dương. Theo Ngoại trưởng Chilê Heraldo Muñoz, điều này sẽ giúp thúc đẩy đàm phán các FTA “nhanh, chất lượng cao và tiêu chuẩn cao” với các đối tác quan tâm - có thể là các quốc gia riêng lẻ (Canada và New Zealand được cho lần đầu tiên có trong danh sách , cùng với Costa Rica và Panama) hoặc các khối của các nước như ASEAN.

Tăng cường mối quan hệ giữa Liên minh Thái Bình Dương và ASEAN

Các mối quan hệ giữa Liên minh Thái Bình Dương và ASEAN bắt đầu vào năm 2014, khi Hội nghị Bộ trưởng lần đầu tiên cũng được tổ chức bên lề Đại hội đồng LHQ cùng năm. Kể từ thời điểm đó đã diển ra các cuộc đàm thoại thường xuyên, mở đường cho các mối quan hệ được thể chế hoá thông qua "Khuôn khổ hợp tác ASEAN - Thái Bình Dương". 4 lĩnh vực hợp tác chính của hiệp định (kinh tế, giáo dục, khoa học và công nghệ và phát triển bền vững) sẽ đặt nền móng cho việc xây dựng quan hệ đối tác toàn diện. Hiện nay, trong các mối quan hệ sâu rộng được xây dựng, các mối quan hệ kinh tế có sự ưu tiên và ưu đãi cao hơn.

Quan hệ thương mại giữa Liên minh Thái Bình Dương với Đông Nam Á có thể được bắt nguồn từ những năm 1970, khi Singapore là nhà đầu tư chính ở Mỹ Latinh. Tuy nhiên, thương mại liên khu vực chỉ bắt đầu mở rộng đáng kể trong thập niên đầu của những năm 2000. Đến năm 2013, thương mại giữa các nước Liên minh Thái Bình Dương và ASEAN đã đạt mức 16,8 tỷ USD, với mức thâm hụt 1,2 tỷ USD của khối các nước Mỹ Latinh. Ngày nay, khoảng 0,6% xuất khẩu của Liên minh Thái Bình Dương sang khu vực Đông Nam Á, làm cho bốn nước tranh thủ khai thác các cơ hội do ASEAN tạo ra: một thị trường với 600 triệu người, GDP 2.6 nghìn tỷ đô la, và thị trường tiềm năng của tầng lớp trung lưu ở Indonesia và Philippines.

Thương mại giữa các nước Đông Nam Á và Mỹ Latinh đã dẫn đến một số hiệp ước đầu tư song phương (BITs) cuối những năm 90, sau đó là các hiệp định thương mại tự do trong những năm 2000. Hôm nay, chín FTA đang có hiệu lực và ba nước khác đang đàm phán - tất cả đều bao gồm thành viên Liên minh Thái Bình Dương hoặc các thành viên có khát vọng tham gia (Costa Rica và Panama),trong đó Chile và Singapore chiếm số lượng lớn nhất các hiệp định này.

Hiện tại, hợp tác kinh tế giữa ASEAN-Liên minh Thái Bình Dương không được xem xét như là một FTA đa phương, nhưng các hiệp định song phương hiện tại có thể làm cơ sở cho một thỏa thuận như vậy sau này. Ngoài ra, với triển vọng và tiềm năng trong ngành ô tô và điện tử, Liên minh Thái Bình Dương và ASEAN đang ưu tiên các chuỗi giá trị toàn cầu là một trong những lĩnh vực hợp tác chính. Hơn nữa, sự phát triển của các mô hình thương mại giữa Liên minh Thái Bình Dương -ASEAN sẽ tăng cường động lực cho một thỏa thuận đa phương cuối cùng và cho sự hợp tác toàn diện, nâng cao tầm quan trọng của mối quan hệ kết nối xuyên Thái Bình Dương trở nên rộng lớn hơn.

Tháng 10 năm 2015, tại hội nghị "Liên minh Thái Bình Dương và ASEAN: Hợp nhất và Quan điểm Hợp tác" ở Bangkok, Ông Songsak Saicheua, Đặc trách về các vấn đề Châu Mỹ và Nam Thái Bình Dương của Bộ Ngoại giao Thái Lan, nhận định: sự tiến triển như vậy sẽ là quá trình tự nhiên trong tương lai của mối quan hệ giữa các khối này.

Những Thách thức, Cơ hội, và Ý nghĩa Chiến lược

Mặc dù các nỗ lực ngoại giao của Liên minh Thái Bình Dương và các thành viên ASEAN nhấn mạnh sự cần thiết phải mở rộng quan hệ giữa hai khối, nhưng những tiến bộ thực sự sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức. Cơ sở hạ tầng không đầy đủ và chi phí hậu cần cao vẫn là một vấn đề, cũng như nhận thức văn hóa đa dạng chưa tương đồng với nhau giữa các nhóm nước. Các mức độ thể chế hóa khác nhau trong mỗi khối, có khả năng cạnh tranh lợi ích quốc gia và những thay đổi trong các bối cảnh chính trị trong nước cũng có thể cản trở tiến độ phát triển của các mối quan hệ.

Tuy nhiên, bối cảnh hiện tại tạo cho Liên minh Thái Bình Dương và ASEAN một cơ hội tuyệt vời để xây dựng quan hệ đối tác của họ. Khi việc thăm dò các giải pháp thay thế cho hội nhập kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương sẽ liên quan đến các mức độ quan hệ khác nhau giữa các bên liên quan - từ các diễn đàn có tầm nhìn rộng như APEC hoặc FEALAC (Diễn đàn Hợp tác Đông Á - Mỹ Latinh) và các mối quan hệ trung gian như đối thoại Liên minh Thái Bình Dương-ASEAN, quan hệ song phương - sự tương tác giữa các quốc gia từ các khối này ở từng mức độ quan hệ liên vùng sẽ làm cho họ trở thành các đối tác chủ chốt cho các lựa chọn thương mại mới của khu vực Thái Bình Dương.

Trong quá khứ, các nước như Chilê và Singapore có vai trò quan trọng trong việc định hình mối quan hệ liên vùng, như chúng ta đã thấy qua việc thành lập FEALAC năm 1999 và "Hợp tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương" (P4) năm 2005 (FTA đầu tiên Liên kết Châu Á - Thái Bình Dương và Châu Mỹ Latinh và tiền thân của TPP). Ngày nay, một tầm nhìn quan trọng mới mở ra và Liên minh Thái Bình Dương-ASEAN chiếm vị trí quan trọng trong APEC (Diễn đàn Hợp tác kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương) và FEALAC (các điều phối khu vực 2017/18 sẽ là Lào và có thể là Pêru). Điều này, thêm vào sự tương tác thường xuyên thông qua các cơ chế riêng của họ, mang lại cho các thành viên của Liên minh Thái Bình Dương và các nước thành viên ASEAN có cơ hội cùng nhau mở rộng hợp tác và đóng vai trò chủ đạo trong việc tạo ra các khuôn khổ trao đổi thương mại mới, bao gồm nhiều mối liên kết khác nhau của Liên minh Thái Bình Dươngvà ASEAN, trong tâm của Hiệp định đối tác toàn diện khu vực (RCEP) hoặc ở phạm vi rộng hơn Diễn đàn Hợp tác kinh tê Châu Á-Thái Bình Dương (APEC) là Khu vực mậu dịch tự do khu vực Châu Á Thái Bình Dương (FTTAP) bao gồm cả Hoa Kỳ, cũng được Trung Quốc ủng hộ mạnh mẽ.

Cuối cùng, những tác động mang tính chiến lược của mối quan hệ đối tác Liên minh Thái Bình Dương-ASEAN ngày càng trở nên rõ ràng hơn trong việc cân bằng mối quan hệ với các cường quốc kinh tế. Thật vậy, sự đa dạng hóa kinh tế, vốn là một biện pháp dự phòng rủi ro, sẽ giúp các khối này giảm bớt sự lệ thuộc về kinh tế đối với các cường quốc kinh tế, đồng thời bảo vệ họ trước những ảnh hưởng của chiến thương mại một khi xảy ra. Đồng thời, mối quan hệ mạnh mẽ hơn giữa Liên Minh Thái Bình Dương và ASEAN có thể là một cơ chế mềm để bù đắp ảnh hưởng ngày càng tăng lên của Trung Quốc trong cả Thái Bình Dương và trong các mối quan hệ giữa Đông Á - Châu Mỹ La tinh, góp phần tạo ra một môi trường ổn định và cân bằng cho sự tiến triển của các mối quan hệ liên vùng.

Nguồn: www.thediplomat.com/CL

Tag: TPP, Liên minh Thái Bình Dương, ASEAN, FTA