Liệu chính sách xoay trục châu Á của Mỹ có thất bại?

RCEP-TPP 2

Nếu trở thành hiện thực, Hiệp định Quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) sẽ tạo ra khu vực tự do hóa thương mại chiếm 40% nền kinh tế toàn cầu và trở thành đại diện trong di sản về chính sách đối ngoại trong 2 nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ của ông Barack Obama. Mặc dù bị phân tán bởi những thách thức ở Trung Đông và Đông Âu, Mỹ đã kết nối được một chiến lược gắn kết nhất để đối phó với thách tức quan trọng nhất trong chính sách đối ngoại, đó là: sự trỗi dậy của Trung Quốc.

TPP là cầu nối gắn kết Mỹ với trung tâm kinh tế mới toàn cầu trong thế kỷ 21, một trong những khu vực phát triển nhanh nhất - châu Á Thái Bình Dương. Đồng thời, củng cố mối quan hệ với Nhật Bản, đồng minh quan trọng của Mỹ tại khu vực này. Đây là biểu hiện thực sự duy nhất tính đến thời điểm hiện tại trong chính sách xoay trục châu Á của ông Obama.

Bị loại ra khỏi TPP, Trung Quốc phản ứng lại bằng cách thúc đẩy cho một đối trọng khác - Hiệp định quan hệ đối tác toàn diện khu vực (RCEP), không bao gồm Mỹ và thúc đẩy quan hệ với Tokyo. Cuộc tranh giành ảnh hưởng của Mỹ và Trung Quốc rõ ràng đã khuấy lên tranh luận về các hiệp định thương mại.

Tương tự TPP, đàm phán cho Hiệp định RCEP được đưa ra tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN tổ chức tại Phnom Penh vào tháng 5 năm 2012 với mục tiêu kết nối một khu vực rộng lớn trên bản đồ thương mại toàn cầu, trong đó Trung Quốc và Nhật Bản là 2 trung tâm lớn, và hài hòa các quy định liên quan đến tiêu chuẩn, đầu tư, cạnh tranh. RCEP bao gồm một loạt các quy định về đầu tư, hợp tác kinh tế và kỹ thuật, sở hữu trí tuệ, cạnh tranh, giải quyết tranh chấp, các quy định đối với chính phủ… tập trung vào việc giảm bớt rào cản cho chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, với mục tiêu của mình, RCEP vẫn là hiệp định có ít tham vọng hơn so với TPP. Điều đáng chú ý là sự hiện diện trong RCEP của Ấn Độ, nền kinh tế quan trọng của châu Á trong những thập kỷ tới nhưng điều này có thể làm chậm tiến trình đàm phán RCEP do Ấn Độ là nước có lập trường cứng rắn trong đàm phán thương mại trong suốt vài thập kỷ qua.

Hiện tại, bầu cử Tổng thống Mỹ đang diễn ra và các cử tri bị chi phối bởi quan điểm chủ nghĩa dân túy chống toàn cầu hóa. Cả 2 ứng viên Tổng thống Mỹ đều đã buộc phải cam kết phản đối TPP trong hình thái hiện tại. Do đó, việc biến TPP trở thành hiện thực chưa bao giờ khó khăn hơn hiện nay.

Trong khi chính sách xoay trục châu Á của mang tầm nhìn rộng thì TPP chính là miếng ghép trung tâm trong chính sách đó. Không có TPP, ý tưởng về chính sách xoay trục sẽ trở nên mơ hồ. Chính quyền Tổng thống Obama hiểu rằng TPP còn hơn là một hiệp định thương mại thông thường. Thay vào đó, TPP chính là công cụ để kiềm chế Trung Quốc và duy trì vai trò của Mỹ trong các chương trình nghị sự tại châu Á.

Chiến lược của Obama là điều dễ hiểu trong bối cảnh Trung Quốc đưa ra ngày càng nhiều sáng kiến nhằm tạo ra một “trật tự song song” nhằm bổ sung và một ngày nào có thể thay thế cho các cấu trúc được Mỹ dẫn dắt. Cuối cùng, các thỏa thuận như TPP hay RCEP - sẽ cho phép hoặc Washington hoặc Bắc Kinh nắm vai trò kiến tạo và duy trì lợi ích trong các chương trình nghị sự khu vực và định hình nên cấu trúc hợp tác kinh tế tại khu vực Đông Nam Á và Đông Á .

Đánh giá về tương lai của TPP, Đại diện Thương mại Mỹ cho rằng việc từ chối thông qua TPP sẽ đồng nghĩa với việc “trao cho Trung Quốc chìa khóa bước vào lâu đài” toàn cầu hóa. Định hình TPP như một biện pháp để kiềm chế những nguy cơ đến từ Trung Quốc, thất bại trong việc hiện thực hóa TPP sẽ là một chiến thắng đối với Trung Quốc – tương tự như thất bại của Mỹ trong việc thuyết phục các đồng minh không tham gia vào sáng kiến Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) của Trung Quốc. Trên thực tế, Bắc Kinh luôn bày tỏ sự chào đón với TPP, nói rằng nước này cởi mở với tất cả các hiệp định thương mại tự do mang lại lợi ích cho tự do hóa thương mại và hội nhập kinh tế khu vực, chỉ cần các thỏa thuận này là mở và minh bạch. Tuy nhiên, cơ hội đó nếu dành cho Mỹ là rất mong manh.

Kịch bản thực tế duy nhất là Tổng thống Obama bằng cách nào đó có thể thuyết phục Quốc hội đưa TPP vào chương trình nghị sự đi cùng chiến thắng của ứng viên Tổng thống thuộc Đảng Dân chủ, bà Hillary Clinton.

Đương nhiên, trong trường hợp xấu nhất không có TPP thì điều này cũng không đồng nghĩa rằng các nước châu Á sẽ tự động chuyển sang theo đuổi RCEP do Trung Quốc dẫn đầu như một lựa chọn thay thế. Không có gì đảm bảo là điều này sẽ xảy ra. Trong quá trình đàm phán RCEP, Ấn Độ đã đưa ra cam kết gỡ bỏ hàng rào thuế quan đối với hàng hóa nhiều hơn nhằm đổi lại các nước thành viên khác sẽ đồng ý mở cửa hơn nữa lĩnh vực thương mại dịch vụ. Tuy nhiên, các nước khác không muốn một chế độ tự do hóa thị thực đối với các chuyên gia trong khu vực. Vòng đàm phán tiếp theo vào ngày 5 tháng 8 tới tại Lào sẽ quyết định tốc độ đàm phán của của RCEP. Ngoài ra, các nước tham gia RCEP cũng bị chia rẽ trong vấn đề liệu có nên đàm phán về cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà nước với nhà đầu tư (ISDS) trong khuôn khổ RCEP hay không.

Tuy nhiên, ngay cả khi đàm phán RCEP đang khựng lại như hiện nay, việc không thông qua được TPP sẽ là một trở ngại lớn cho mục tiêu địa chính trịnh của Mỹ tại châu Á và chắc chắn ảnh hưởng của Washington tại khu vực sẽ giảm; nhiều nước sẽ tìm đến Bắc Kinh trong các vấn đề kinh tế, mở đường cho một trật tự thế giới mới tại châu Á.

Nguồn : http://www.postwesternworld.com – HP

Từ khóa : Liệu chính sách, xoay trục châu Á, Mỹ, có thất bại.