Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Ông Aidan Yao - Chuyên gia kinh tế các thị trường mới nổi, Quản lý Quỹ đầu tư AXA có bài trao đổi về tầm quan trọng của việc Ủy ban châu Âu (EC) có khả năng cấp quy chế nền kinh tế thị trường đầy đủ (MES) cho Trung Quốc.

Ngày 20/7, EC đã có cuộc họp về việc có công nhận Trung Quốc là nền kinh tế thị trường đầy đủ hay không? Tầm quan trọng của quyết định này là gì? Tại sao cả Trung Quốc và Liên minh châu Âu (EU) lại quan tâm đến vấn đề này? Những tác động có thể có nếu Trung Quốc được cấp quy chế này?

Sự khác biệt giữa một nền kinh tế thị trường (market economy status - MES) và một nền kinh tế phi thị trường (non-market economy - NME) là gì và tại sao điều này lại quan trọng?

“Sự khác biệt giữa MES và NME được sử dụng khi xác định biên độ phá giá trong quá trình xử lý tranh chấp liên quan đến hành vi bán phá giá. Một nước được coi là “bán phá giá” nếu sản phẩm của nước đó được xuất khẩu vào thị trường nước ngoài với giá thấp hơn so với giá bán tại thị trường nội địa. Bán phá giá dễ xác định hơn với một nền kinh tế phi thị trường vì bản thân giá trong nước của họ đã bị xem là có sự kiểm soát hoặc thao túng bởi chính phủ. Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) do đó cho phép các thành viên áp thuế chống bán giá lên các sản phẩm từ các nền kinh tế bị xem là phi thị trường.

“Khi gia nhập WTO vào năm 2001, Trung Quốc vẫn được coi là “nền kinh tế chỉ huy” nhưng có một kế hoạch tham vọng nhằm cải cách. WTO cấp cho Trung Quốc quyền thành viên và buộc Trung Quốc chấp nhận “điều khoản tạm thời với nền kinh tế phi thị trường” trong vòng 15 năm và thời hạn này sẽ hết vào ngày 11 tháng 12 năm 2016. Hiện EU đang thảo luận về việc liệu có công nhận Trung Quốc là nền kinh tế thị trường sau thời hạn này hay không.

Tại sao đây là vấn đề quan trọng với Trung Quốc?

“WTO cho phép áp thuế trừng phạt lên các sản phẩm của một nền kinh tế phi thị trường và Trung Quốc là mục tiêu số một của những cuộc điều tra chống bán phá giá trong những năm qua. Trong số 3.240 trường hợp tranh chấp tại WTO từ năm 2001 đến năm 2014, có hơn 840 vụ (gần 26%) là chống lại Trung Quốc” (xem hình 1).

Nguồn: WTO và AXA IM

Trong khi nhiều thị trường mới nổi (EM) đã công nhận Trung Quốc là nền kinh tế thị trường thì những nước không thừa nhận điều này vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu của Trung Quốc (xem hình 2 và 3).

Nguồn: WTO và AXA IM

Nguồn: WTO và AXA IM

Do đó, dành chiến thắng trong việc được thừa nhận là nền kinh tế thị trường - MES có thể giúp giảm thuế quan đối với nhiều sản phẩm hàng hóa của Trung Quốc và mang lại lợi ích kinh tế cụ thể cho nước này.

Liệu Trung Quốc đã cải cách đủ để được công nhận là nền kinh tế thị trường?

Trung Quốc đang tích cực thúc đẩy và cải cách để xứng đáng là nền kinh tế thị trường và đã đạt được một số tiến bộ đáng kể trong những năm qua.

Hình 4 cho thấy đa số các nước mới nổi đã thừa nhận Trung Quốc là nền kinh tế thị trường với nhiều lý do khác nhau, bao gồm: 1) đã có Hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc (Australia và New Zealand); 2) để thu hút đầu tư (Brazil và Argentina); 3) để có được sự hỗ trợ kinh tế và chính trị từ phía Trung Quốc (các quốc gia châu Phi); và 4) để hỗ trợ lẫn nhau giữa các nước đang bị xem là nền kinh tế phi thị trường - NMEs (Nga và Việt Nam).

Hình 4: Bản đồ các thành viên WTO đã công nhận và không công nhận MES cho Trung Quốc

Nguồn: EPRS và AXA IM

Liệu EU và các nước phát triển có xem xét mức độ phù của Trung Quốc (là nền kinh tế thị trường)?

Đây là trọng tâm trong các cuộc thảo luận tại Hội nghị thượng đỉnh EU-Trung Quốc diễn ra vào tuần trước, mở đường để Ủy ban châu Âu họp và đưa ra quyết định của mình. Chủ đề này cũng sẽ được thảo luận tại cuộc họp Hội nghị thượng đỉnh nhóm các nước công nghiệp phát triển - G20 vào tháng 9 tới trong nỗ lực được thừa nhận của Trung Quốc.

Như đã đề cập ở trên, điều khoản tạm thời khi gia nhập WTO của Trung Quốc sẽ hết hạn vào ngày 11/12 tới và Trung Quốc tin rằng điều này đồng nghĩa với sự công nhận tự động là nền kinh tế MES ngay sau đó. Tuy nhiên, điều này bị phản đối bởi nhiều quốc gia khác vì họ cho rằng mỗi quốc gia thành viên WTO có quyền xem xét và xác định liệu Trung Quốc có phải là nền kinh tế phi thị trường hay không từ đó mới có thể thiết lập chính sách thương mại của mình cho phù hợp.

Tháng 5 vừa qua các thành viên của Nghị viện châu Âu đã bỏ phiếu và không thừa nhận thể chế kinh tế thị trường đối với Trung Quốc, đồng thời ban hành một nghị quyết không ràng buộc để đôn đốc Ủy ban châu Âu có hành động tương tự. Việc bỏ phiếu phản ánh mối quan tâm của các ngành công nghiệp EU, công đoàn và các bên liên quan về những hậu quả tiêu cực từ nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc. Trong năm 2013, Cao ủy Thương mại của EU - ông Karel De Gucht cho rằng EU sẽ cấp MES cho Trung Quốc từ năm 2016. Tuy nhiên, người kế nhiệm ông, bà Cecilia Malmstrom đã đưa ra một lập trường thận trọng hơn.

Các tiêu chí của EU về một nền kinh tế thị trường?

EU đã đặt ra 5 tiêu chí cho một nước được công nhận MES:

1) Ảnh hưởng của chính phủ là nhỏ trong hoạt động phân bổ nguồn lực và ra quyết định của doanh nghiệp;

2) Không có sự bóp méo thị trường trong hoạt động của khu vực kinh tế tư nhân;

3) Thực hiện hiệu quả luật doanh nghiệp với các quy tắc quản trị doanh nghiệp phù hợp;

4) Có khuôn khổ háp lý hiệu quả cho hoạt động kinh doanh và thị trường tự do vận hành phù hợp;

5) Hiện diện khu vực tài chính tối ưu.

Trong đánh giá vào năm 2008, Trung Quốc được xem là chỉ có thể đáp ứng được điều kiện thứ 2. Sau đó, Trung Quốc đã đạt được một số tiến bộ đáng kể về cải cách thị trường tài chính và kinh tế nhưng sau đó không có đột phá nào mới.

Tác động có thể có nếu Trung Quốc được cấp MES là gì?

Việc đưa ra một đánh giá chính xác về ảnh hưởng trong trường hợp Trung Quốc được gỡ bỏ tình trạng nền kinh tế NME là không dễ dàng và rõ ràng là vượt ra ngoài quy mô phân tích đơn giản. Một đánh giá của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson cho thấy xuất khẩu của Trung Quốc sang nhóm nước G20 đang phải đối mặt với các “rào cản thương mại tạm thời” tương đương khoảng 100 tỷ USD trong năm 2013 bằng khoảng 7% kim ngạch của nước này.

Ước tính chi phí này có thể tăng lên khoảng 108 tỷ USD vào cuối năm 2015. Hình 5 cho thấy, đến nay Trung Quốc chính là bị đơn lớn nhất trong các vụ kiện liên quan đến chống bán phá giá và điều này tương thích với số liệu được đưa ra tại hình 1. Và rõ ràng tổng số tiền mà Trung Quốc phải gánh chịu từ những tranh chấp này vượt xa tổng số tiền các nước khác cộng lại.

Source : PIIE and AXA IM

Hình 6 cho thấy rào cản thuế áp lên hàng xuất khẩu của Trung Quốc luôn ở mức cao, cụ thể là hơn 9%, tương đương 43 tỷ USD trong năm so với Mỹ.

Nguồn: PIIE và AXA IM

“Điều quan trọng cần lưu ý là các tính toán này sẽ thành vô nghĩa nếu Trung Quốc được cấp MES. Lý do là: 1) nếu các nước tiếp tục áp đặt các rào cản thương mại lên hàng hóa Trung Quốc sau khi đã công nhận đây là nền kinh tế thị trường, khi đó WTO có thể cho phép Trung Quốc thực hiện các hành vi trả đũa. Tuy nhiên, biện pháp đáp trả buộc tuân thủ theo những tính toán phức tạp vượt ra ngoài khuôn khổ công nhận MES; và 2) Mỹ và EU có các công cụ khác để áp đặt rào cản đối với hàng hóa Trung Quốc ngay cả sau khi MES đã được cấp (điển hình là Australia vẫn đang áp thuế khoảng 3,5% lên hàng hóa Trung Quốc ngay cả khi nước này đã công nhận MES với Trung Quốc).

Với các đối tác thương mại của Trung Quốc, từ chối việc loại bỏ các biện pháp chống bán phá giá (sau khi đã cấp MES cho Trung Quốc) có thể dẫn đến kích động, gia tăng tranh chấp giữa các cường quốc thương mại trên thế giới. Trong trường hợp xấu nhất, một cuộc chiến thương mại có thể gây ra những tổn thất nghiêm trọng, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vốn đã mong manh và dễ tổn thương. Tuy nhiên, nhìn nhận một cách thực tế hơn, việc đàm phán MES có thể được xem như một thách thức về kinh tế lẫn chính trị Trung Quốc hơn là mối đe dọa hữu hình cho kinh tế toàn cầu.

Nguồn : http://www.mindfulmoney.co.uk – HP

Từ khóa : Tác động, nếu Trung Quốc, được EU công nhận, “nền kinh tế thị trường”.