Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mỹ và Trung Quốc đang có cuộc đua trong việc thống trị thiết lập các quy tắc thương mại và trở thành kẻ thành công đầu tiên cho một khu vực thương mại tự do ở Thái Bình Dương. Trung Quốc hy vọng sẽ tận dụng được vị thế chủ nhà của diễn đàn APEC 2014 để có thể công bố Hiệp định thương mại tự do khu vực châu Á-Thái Bình Dương (FTAAP), hiện đã được khởi động từ năm 2006. Nói cách khác FTAAP, chiếm đến 60% kinh tế thế giới, sẽ trở thành hiện thực.

Nhưng nếu Hiệp định đối tác Xuyến Thái Bình Dương (TPP) có thể về đích, với những tiến bộ đáng kể và đáng tin cậy trong tiến trình đàm phán và nếu có một thông báo ấn tượng được công bố tại hội nghị APEC- Bắc Kinh 2014, thì Mỹ sẽ là người về đích. Nhưng nếu như không có gì để công bố, thì Trung Quốc có thể sẽ vượt mặt bằng việc tuyên bố 'lộ trình Bắc Kinh ' về thỏa thuận thương mại tự do (FTA) của các nền kinh tế vành đai Thái Bình Dương, và các hiệp định này sẽ được xem như là do APEC xây dựng và khác TPP.

Điều khó khăn cho các nhà lãnh đạo của các quốc gia thành viên TPP là họ không thể từ chối tuyên bố ủng hộ FTAAP nếu như không thể đưa ra được một giải pháp thay thế. Các nhận định về việc liệu Mỹ đã có thể ngăn cảnTrung Quốc công bố FTAAP hay không cũng còn nhiều tranh cãi. Mỹ đã thành công bước đầu trong việc tạo thuận lợi cho TTP trong tương lai bằng cách đẩy thời hạn hoàn thành FTAAP ra tận năm 2025. Mặc dù các thời hạn đưa ra cũng chỉ mang tính chất tương đối, điều này cũng giống thời hạn của TPP, nhưng việc đưa ra thời hạn lại ngụ ý rằng đây không đơn giản chỉ là tầm nhìn mà còn là một kế hoạch xung quanh mốc thời gian này. Điều đáng nói là Mỹ sợ việc theo đuổi FTAAP có thể làm hỏng TPP do bị phân tán sự chú ý.

Nhưng FTAAP có dễ dàng kết thúc hơn TPP hay không? Cũng giống như TPP hay FTAAP, việc có quá nhiều sự đa dạng của các thành viên sẽ dẫn đến những hạn chế sự tiến bộ trong đàm phán, nhưng APEC sẽ phải đối mặt với một thách thức lớn hơn vì APEC có nhiều hơn TPP đến 9 thành viên.

Với việc có nhiều thành viên lớn tích cực, APEC có thể là sự lựa chọn toàn diện hơn để xây dựng một thỏa thuận khu vực châu Á-Thái Bình Dương vì không giống như TPP, APEC có thêm cả Trung Quốc, và cũng không như RCEP của ASEAN + 6, vì nó lại có thêm cả Mỹ.

Mặc dù thành viên APEC rất đa dạng, và cũng không loại trừ một số ít quốc gia RCEP hiện nay chưa chuẩn bị đầy đủ cho các cải cách được đề xuất. Trong số này sẽ có Ấn Độ, một quốc gia bị cho là kẻ phá hoại Hiệp định tạo thuận lợi thương mại của WTO, các thành viên nghèo của ASEAN - Campuchia, Lào và Myanmar - vốn đang phải vật lộn để thực hiện 5 FTA của ASEAN + 1, và một số nền kinh tế nhỏ khác. Nhưng các nước tham gia như Nga và Papua New Guinea cũng mang lại những thách thức riêng của họ. Để minh họa cho mức độ phức tạp của vấn đề, là cuộc gặp trực tiếp giữa nhà lãnh đạo của Trung Quốc và Nhật Bản tại một cuộc họp song phương diễn ra nhiều ngày trước khi Hội nghị thượng đỉnh của các nhà lãnh đạo APEC bắt đầu nhưng nội dung vẫn chưa được công bố.

Tuy nhiên, mục tiêu của APEC cũng không phải quá khó vì các tiêu chuẩn của nó không cao như của TPP. Ở một mức độ nào đó, tính chất ít tham vọng hơn của đề xuất này có thể bù đắp lại những hạn chế do sự đa dạng hơn về thành viên.
APEC và Lộ trình Bắc Kinh đang xuất hiện nhiều lợi thế. Mặc dù những thành tựu của APEC kể từ khi thành lập vào năm 1989 có thể còn khiêm tốn, nhưng cách tiếp cận của nó lại được coi là phù hợp với hệ thống đa phương và WTO. Điều này chủ yếu thông qua sự hỗ trợ không ràng buộc, đơn phương trong việc thực hiện kế hoạch hành động của mình. Mặc dù phương pháp tiếp cận này có tính linh hoạt cũng như sức hấp dẫn lớn nhất nhưng cần hạn chế việc lạm dụng tình trạng "xài chùa".

Một FTA cho khu vực châu Á-Thái Bình Dương, cho dù được khởi xướng và lãnh đạo bởi Mỹ hay Trung Quốc, vẫn có thể chưa phải là đích cuối cùng. Và nó vẫn chỉ là một hệ thống thương mại thế giới bị phân mảnh và TPP, FTAAP, hoặc RCEP cũng chỉ đơn thuần là những mảnh vỡ lớn mà thôi. Tiếp theo là cả Liên minh châu Âu với Mỹ, với hiệp định Thương mại và Hợp tác đầu tư xuyên Đại Tây Dương (TTIP), Cộng đồng Kinh tế châu Phi, Liên minh Thái Bình Dương và nhiều mảnh vỡ riêng lẻ hoặc chồng chéo khác rải rác trong một bức tranh thương mại thế giới. Trong trường hợp lạch quan, khi tất cả các hiệp định đều thành công như dự định, thì nó chỉ thành công trong việc vẽ nên một bức tranh thương mại toàn cầu xấu xí và rời rạc, dấu hiệu đặc trưng của sự không bền vững và rối loạn.

Nhìn về tương lai, sự sống lại và cải cách WTO, thì cơ chế đơn phương trong đa phương của FTAAP và nhiều FTA khác có thể là cách duy nhất để giải quyết sự méo mó trong phát triển và phân mảnh.Theo một nghĩa nào đó, nó sẽ liên quan đến việc hướng về FTAAP bằng cách tiếp tục tham gia theo cách như APEC nhưng không ràng buộc hành động đơn phương.
Ví dụ, ở châu Á, chúng ta thấy rằng hơn ¾ hàng hóa nhập khẩu của hầu hết các nước RCEP đều thuộc phạm vi của một FTA nào đó. Vì vậy, có rất ít điểm riêng và còn rất ít thứ để có thể tiến hành thương lượng theo hình thức có đi có lại. Những lợi ích của đa phương cũng có nhiều giá trị hơn những thỏa thuận có đi có lại đơn lẻ. Việc áp dụng nhiều FTA cũng làm cho chi phí hành chính đội lên, đôi khi làm tê liệt các nước nghèo và xảy ra tình trạng quá nhiều luật lệ và quy tắc khác nhau về nguồn gốc xuất xứ.

Với gần 2/3 tự do hóa thương mại xuất phát từ các hành động đơn phương, phương pháp tiếp cận "đa phương thông qua chủ nghĩa đơn phương" sẽ mang đến nhiều hy vọng. Kinh tế chính trị cho thấy sự phản ứng của các đối tác FTA trước cơ chế đa phương sẽ giảm một khi số lượng các FTA tăng, do sở thích bị xói mòn (WTO năm 2011). Và đây không chỉ là phương thức hợp lý mà nó là một thực tế.

Theo http://www.turkishweekly.net/ - PT

Từ khóa: APEC, hiệp định, tự do thương mại, WTO, FTA, FTAAP, RCEP, ASEAN+6, TPP, Mỹ, Trung Quốc, Thái Bình Dương