Hướng tới một Hiệp định TPP toàn diện

Đàm phán Hiệp định quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã đạt được một số bước tiến, tuy nhiên đó không phải là tất cả. Các phương tiện truyền thông đã cung cấp một bức tranh thiếu đầy đủ về ý nghĩa của TPP, tập trung chủ yếu vào tiến trình và vai trò của những đối tác lớn. Các cuộc đàm phán này, kể cả cuộc họp gần đây nhất diễn ra tại Ottawa, Canada vào tháng 7/2014, đã bị phê phán bởi Canada và các kênh truyền thông thế giới khi diễn ra trong vòng bí mật.

Điều quan trọng là các cuộc đàm phán này tạo ra một hệ thống có khả năng loại trừ, phân khúc và do đó ảnh hưởng xấu đến các cơ hội kinh tế. Tuy nhiên, báo cáo bị rò rỉ cho thấy phạm vi rộng lớn của TPP và tham vọng về một cơ chế thương mại đầu tư của “thế kỷ 21”.

TPP hầu như nhận được rất ít sự chú ý đến những bất lợi đối với thị trường mà nó có thể tạo ra đặc biệt là với những quốc gia không tham gia đàm phán - những nước có đóng góp hết sức quan trọng vào sự thịnh vượng của các nước thành viên TPP.

Các nước tham gia TPP hiện chiếm 1/3 thương mại thế giới và đầu tư trực tiếp nước ngoài. Do đó, việc liên kết nhiều hơn với phần còn lại thế giới sẽ mang lại nhiều lợi ích hơn. Quan trọng hơn, TPP không nên tạo ra một hệ thống có tính phân khúc và loại trừ nếu không sẽ ảnh hưởng đến những cơ hội kinh tế nói chung.

Các cuộc đàm phán thương mại ngày nay tập trung nhiều vào các rào cản phi thuế quan, bao gồm những tiêu chuẩn cụ thể để sản phẩm có thể được bán tại một thị trường nào đó. Các tiêu chuẩn này có thể bao gồm tiêu chuẩn về xã hội, môi trường nói chung hoặc cụ thể hơn như tiêu chuẩn kỹ thuật cho xe ô tô, động cơ điện, dệt may, quần áo, trái cây… Trọng tâm của đàm phán TPP cho thấy nhiều khả năng thị trường và cơ hội kinh tế sẽ bị phân khúc hay phân biệt đối xử, nếu điều này xảy ra sẽ gây ra nhiều khó khăn cho tất cả các bên.

Để ngăn chăn điều này, chúng ta cần những bước đi cụ thể để tạo ra một hệ thống thương mại toàn diện hơn trong một thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau như hiện nay. Trong 5-7 năm tới, mức độ gia tăng của tầng lớp trung lưu tại các khu vực ngoài TPP và sự liên kết toàn cầu giữa thương mại và phát triển bền vững có thể tạo nên những mâu thuẫn lớn nếu chúng không được vận hành trong một hệ thống có tính toàn diện.

Tại hội thảo gần đây do Viện Nghiên cứu Phát triển bền vững quốc tế (IISD), Trung tâm quốc tế về Phát triển bền vững (ICTSD) và Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc tổ chức, với chủ đề ảnh hưởng của TPP đối với Trung Quốc và Ấn Độ, các nhà khoa học đã đưa ra 2 khuyến nghị cho Trung Quốc và Ấn Độ cũng như với các nước đang phát triển khác đó là: (i) các nước này cần ban hành các chính sách đáp ứng được các tiêu chuẩn liên quan nhằm đảm bảo khả năng thâm nhập các thị trường trọng điểm, và (ii) các nước không phải thành viên của TPP cần hợp lực để thúc đẩy cho sự phát triển của một hệ thống thương mại toàn diện hơn. Tuy nhiên, hành động cho một hệ thống thương mại toàn diện hơn lại thuộc về các nước TPP nêu họ muốn duy trì tính bền vững và sự liên kết hiệu quả với phần còn lại của thế giới.

Trong khi một vài quốc gia có khả năng tham gia TPP sau khi hiệp định đã đạt được, một số nước sẽ rất khó để tham gia nếu nếu không mang lại cơ hội hoặc sự thịnh vượng bền vững cho các nền kinh tế khác. Rào cản gia nhập TPP sẽ trở thành chướng ngại cho hệ thống thương mại thế giới.

Nhiều quốc gia đang ở trong các giai đoạn chuẩn bị khác nhau để đáp ứng các tiêu chuẩn cao từ TPP. Vào cuối năm 2013, Hàn Quốc đã tuyên bố muốn tham gia TPP trong khi việc liệu Trung Quốc có tham gia TPP không lại gây ra nhiều tranh cãi gay gắt. Tại Brazil, khu vực tư nhân có vẻ cởi mở đối với việc tham gia TPP trong khi Chính phủ nước này khá thận trọng khi đề cập đến khả năng tham gia. Tại Ấn Độ, các nhà hoạch định chính sách đã bắt đầu quá trình nâng cấp năng lực trong nước nhưng có khả năng Ấn Độ sẽ không tham gia vào các hiệp định tương tự TPP trong tương lai gần. Còn khu vực châu Phi, các nền kinh tế khu vực này đang ở ngoài vòng đàm phán của bất kỳ hiệp định quy mô lớn nào kể cả TPP. Việc chuẩn bị của họ nhìn chung cũng ít hơn nhiều so với các nước ở các châu lục khác. Trong một số trường hợp, có ý kiến cho rằng TPP sẽ không thể đạt được do vậy không cần lo lắng về nó.

11-TPP

Tuy vậy, những tiến bộ trong đàm phán TPP vẫn tiếp tục diễn ra mặc dù không nhiều so với kỳ vọng của các bên nhưng hầu hết đều hy vọng sẽ có thể kết thúc đàm phán trong các tháng tới.

Nhìn nhận sự manh nha của một cơ chế thương mại mới có vai trò quan trọng trên thị trường toàn cầu, Trung Quốc đã có các cải cách chính sách nhằm chuẩn bị cho việc thế giới sẽ có những quy định về thương mại và đầu tư mới. Điều này sẽ củng cố vị trí hiện tại của Trung Quốc với tư cách là một trung tâm quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu và phục vụ cho mục tiêu sản xuất các mặt công nghệ giá trị cao của nước này. Điều thú vị là việc chuẩn bị cho TPP của Trung Quốc có vẻ như tốt hơn so với các cải cách khác trong nước. Tuy nhiên, ngay cả một nước đang phát triển tương đối tiên tiến như Trung Quốc vẫn sẽ cảm thấy khó khăn để tiếp cận thị trường TPP trừ khi hiệp định này được vận hành trong một hệ thống toàn diện hơn. Lý do là các tiêu chuẩn của TPP rất cao và kết quả là chi phí để sản xuất hàng xuất khẩu của một số quốc gia đang phát triển sẽ tăng mạnh, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường.

Hiệp định TPP có khả năng phản ánh các tiêu chuẩn hiện hành ở Mỹ, song song với đó Hiệp định Đối tác Thương mại và Đầu tư xuyên Đại Tây Dương (TTIP) cũng đang được đàm phán giữa Mỹ và EU, tập trung rất nhiều vào các tiêu chuẩn. Do vậy, trên phương diện này TPP sẽ không có quá nhiều khác biệt so với TTIP.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng trở ngại tiếp cận thị trường do sự khác biệt về các tiêu chuẩn vẫn diễn ra với các nhà xuất khẩu của Mỹ và EU khi mua hàng của nhau. Tương tự, trong một hội thảo gần đây về tiêu chuẩn khí thải cho xe ô tô của Hàn Quốc, hãng ô tô Ford của Mỹ cho rằng quy định về khí thải của Hàn Quốc sẽ làm tăng chi phí khoảng 7.000 USD trên một chiếc xe Ford Explorer của hãng này.

Thương mại và đầu tư đóng vai trò rất quan trọng đối với tăng trưởng của các nước đang phát triển nhưng việc mất đi khả năng thâm nhập thị trường các nước TPP và TTIP (chiếm ½ giá trị thương mại toàn cầu) sẽ gây tổn thất lớn cho Trung Quốc, Ấn Độ và các quốc gia không phải thành viên của các liên minh này.

Cuối cùng, hành động phù hợp nhất mà các nền kinh tế mới nổi (Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil và các nước khác) có thể làm vào thời điểm này là cùng hợp lực, nhấn mạnh vào các điều kiện để đảm bảo hệ thống thống thương mại thế giới mới vận hành tốt hơn, mang lại lợi ích cho tất cả các quốc gia kể cả các nước không thuộc TPP hay TTIP. Sự phối hợp này sẽ hữu ích thậm chí đối với việc nâng cao năng lực của mỗi quốc gia.

Nỗ lực chung là rất quan trọng cho việc phát triển một hệ thống thương mại toàn diện vì mỗi quốc gia theo cách của riêng mình sẽ có rất ít ảnh hưởng lên việc thay đổi cơ chế thương mại toàn cầu. Ngược lại, một phản ứng có tính tập thể hơn sẽ khiến các nước đang đàm phán xây dựng một hiệp định có tính toàn diện hơn thay vì một hệ thống mang tính loại trừ.

Bài viết của Tiến sỹ Harsha Vardhana Singh - Thành viên cao cấp Viện Nghiên cứu Phát triển bền vững quốc tế (IISD). Trước khi làm việc tại IISD ông là Phó Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) từ tháng 10/2005 đến tháng 9/2013.

Theo http://rolandsanjuan.blogspot.com/ - PC

Từ khóa: hiệp định, TPP, TTIP, hội thảo, tăng trưởng, Trung Quốc, Ấn Độ