EVFTA: Cơ hội mới cho thương mại Việt Nam – EU và cơ hội mới cho ASEAN

19.08-15

Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam (EVFTA), được đàm phán giữa Liên minh châu Âu và Việt Nam nhằm thúc đẩy phát triển thương mại và đầu tư giữa hai khu vực, là một dấu mốc kinh tế quan trọng đối với Việt Nam. Có hiệu lực vào ngày 01 tháng 8 năm nay, hiệp định thương mại này sẽ cắt giảm đáng kể thuế quan giữa hai đối tác thương mại và cuối cùng sẽ loại bỏ 99% dòng thuế trong tương lai.

EVFTA được ký sau Hiệp định Thương mại Tự do EU-Singapore vào năm ngoái - là Hiệp định thương mại song phương đầu tiên của EU với một quốc gia Đông Nam Á, và sau Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) được ký kết giữa một số quốc gia thành viên ASEAN như Malaysia, Singapore và Việt Nam với tám quốc gia khác.

Chỉ sau hơn một năm thực hiện, Hiệp định CPTPP đã đóng góp hơn 3,9 tỷ USD vào thặng dư thương mại của Việt Nam.

Các thỏa thuận thương mại như vậy có thể là một cú hích kinh tế cho các quốc gia ASEAN, ví dụ như trong trường hợp của Việt Nam, FTA thế hệ mới này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sự tăng trưởng đáng kể trong hoạt động thương mại và thu hút đầu tư. Mặc dù vậy, theo nghiên cứu gần đây nhất của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, 71% doanh nghiệp ở Việt Nam chưa biết hoặc chi mới nghe nói đến hiệp định CPTPP, và tỷ lệ này đối với Hiệp định EVFTA là 77%.

Tuy nhiên, điều này không chỉ ngoại lệ đối với Việt Nam: theo khảo sát của United Parcel Service (UPS), có nhiều doanh nghiệp không biết về các thỏa thuận thương mại mà đất nước mình tham gia để có thể tận dụng cho sự phát triển của doanh nghiệp. Vì vậy, việc nghiên cứu thoả thuận thương mại EVFTA hiện nay và trong tương lai có ý nghĩa rất quan trọng và là công cụ cần thiết để định hướng thúc đẩy sự phát triển các doanh nghiệp.

Tăng cường các tuyến thương mại sinh lợi

Liên minh châu Âu (EU) là đối tác xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam. Hàng hoá của Việt Nam xuất khẩu sang Khu vực đồng tiền chung châu Âu đã tăng trưởng ổn định trong những năm gần đây, đạt tổng cộng 42,5 tỷ đô la Mỹ trong năm 2018, tương ứng với tốc độ tăng trưởng hàng năm là 11%. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu bao gồm thiết bị viễn thông, điện tử, giày dép, dệt may và các sản phẩm thực phẩm như cà phê, gạo và thủy sản.

Trong vài năm qua, do chi phí sản xuất ở Trung Quốc tăng cao, Việt Nam đã dần nổi lên như một điểm thay thế hấp dẫn các nhà đầu tư muốn tìm kiếm địa điểm sản xuất và nguồn cung ứng thay thế. Khi các quốc gia trên thế giới bắt đầu mở cửa lại nền kinh tế một cách thận trọng sau thời kỳ thực hiện các biện pháp phong tỏa do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, nhiều công ty sẽ tìm cách xây dựng khả năng phục hồi mới cho chuỗi cung ứng của họ - và thông qua hiệp định EVFTA, vị thế đầy giá trị tiềm năng của Việt Nam tiếp tục được củng cố hơn nữa. Bên cạnh đó, với việc Việt Nam là một trong những thị trường đầu tiên trong khu vực ASEAN nới lỏng các hạn chế về phong tỏa, Việt Nam đang ở vị thế hết sức thuận lợi để nắm bắt các cơ hội từ nhu cầu đầu tư đang bị dồn nén và xu hướng sản xuất toàn cầu đang thay đổi.

Ba vấn đề then chốt cần biết về các FTA

1. Cắt giảm thuế quan theo các FTA và đơn giản hóa thủ tục hải quan

Khi Hiệp định EVFTA có hiệu lực, 70% hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang 26 quốc gia thành viên của liêm minh châu Âu (EU) sẽ được miễn thuế ngay lập tức. Các dòng thuế còn lại sẽ được cắt giảm dần trong bảy năm. Do đó, các chủ doanh nghiệp nên cập nhật các biểu thuế hiện hành áp dụng cho các ngành tương ứng của họ để tận dụng lợi thế về tiết kiệm và định giá cạnh tranh. Hiệp định này cũng đơn giản hóa việc nhập khẩu hàng hóa bao gồm thủ tục thông quan vào thị trường các nước EU, tuy nhiên doanh nghiệp cũng cần lưu ý các yêu cầu về hải quan như xuất xứ hàng hoá, an toàn thực phẩm và các yêu cầu kỹ thuật; và việc tiếp tục áp dụng thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với hàng hóa nhập khẩu.

Về cơ bản, những quy định trong EVFTA là nhằm cung cấp tính nhất quán và khả năng dự đoán, điều này sẽ giúp các doanh nghiệp trong khu vực tự tin hơn để mở rộng sang thị trường mới này. EVFTA nói riêng và các FTA đa phương nói chung có lợi thế là thống nhất các quy tắc thương mại đồng thời trên nhiều thị trường, và mang lại cho các quốc gia đã ký kết nhiều lựa chọn hơn khi mở rộng thị trường.

2. Các FTAs sẽ thúc đẩy đa dạng hóa chuỗi cung ứng

Thông qua Hiệp định EVFTA, cùng với các thị trường như Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore, Việt Nam trở thành thành viên của câu lạc bộ những nước có FTA với EU, với đặc quyền là tiếp cận ưu đãi thị trường của 26 quốc gia EU. Ngoài ra, do các quy tắc xuất xứ đặc biệt, hàng hóa Việt Nam được sản xuất từ nguyên liệu đầu vào có nguồn gốc từ các nước trên sẽ giúp các doanh nghiệp tiếp tục đạt các tiêu chuẩn để được hưởng ưu đãi thuế quan. Điều này đặc biệt kịp thời sau những sự gián đoạn về chuỗi cung ứng và hàng rào thuế quan. Nhiều doanh nghiệp giờ đây tìm kiếm các cơ hội để đa dạng hóa hay định hình lại các chuỗi cung ứng của họ nhằm đối phó với những vấn đề hiện nay, hay đề phòng những rủi ro trong tương lai.

Các quy tắc đặc biệt về xuất xứ hàng hóa rất có giá trị đối với các doanh nghiệp Việt Nam, cũng như các công ty có trụ sở tại các quốc gia khác trong khu vực, muốn sử dụng Việt Nam như một phần trong chuỗi cung ứng của họ để xâm nhập vào thị trường các nước EU. Ví dụ, với EVFTA, vải nguyên liệu có nguồn gốc từ Hàn Quốc đã trải qua quá trình xử lý đầy đủ tại Việt Nam do đó được xem là có xuất xứ tại Việt Nam, cho phép các sản phẩm đó đủ điều kiện được hưởng mức thuế thấp hơn khi xuất sang thị trường EU. Sự linh hoạt mà EVFTA đưa ra ở đây cũng có thể được tìm thấy trong các FTA khác, và điều quan trọng là các doanh nghiệp phải quan tâm cách thức các hiệp định này có thể biến các thị trường cụ thể thành những trung tâm sản xuất lý tưởng, hay có thể cung cấp cho họ nhiều sự lựa chọn hơn trong việc tăng cường và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

3. Tính bền vững là trung tâm của sự thành công

Một khía cạnh khác biệt của EVFTA là sự tập trung của Hiệp định này vào thương mại bền vững và một tầm nhìn chung về lao động, trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường của doanh nghiệp. Những giá trị này sẽ có tiềm năng sâu rộng để nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam và thương hiệu của họ.

Tuy nhiên, những quy tắc này không phải chỉ dành riêng cho EVFTA - nhiều hiệp định thương mại thế hệ mới đã xây dựng những quy tắc về tính bền vững. Một mặt, những quy tắc như vậy có thể giúp mang lại kết quả tốt hơn ở những quốc gia chưa ban hành các quy định liên quan đến vấn đề này; tuy nhiên, mặt khác, những quy tắc này cũng giúp đảm bảo một sân chơi bình đẳng hơn cho tất cả các bên tham gia - đặc biệt là trong các thỏa thuận thương mại đa phương. Trong những trường hợp này, các quy tắc đảm bảo rằng không bên nào có thể gây tổn hại đến bên khác bằng cách nới lỏng các tiêu chuẩn môi trường hoặc bóc lột người lao động, qua đó tạo ra những khích lệ về tài chính để giúp thực thi những giá trị quan trọng.

Xóa bỏ rào cản, tạo điều kiện cho tăng trưởng khu vực

EVFTA đánh dấu một chương mới trong quan hệ Việt Nam-EU và cùng với FTA EU-Singapore, mở đường cho nhiều hiệp định thương mại hơn giữa các nước thành viên khác của ASEAN với EU, hoặc thậm chí là một FTA đa phương ASEAN-EU. Sân chơi đã mở ra, giờ là đến lượt các doanh nghiệp. Hiệp định này có thành công hay không còn phụ thuộc vào việc các doanh nghiệp có hiểu và nắm bắt nó hay không. Khi ngày càng có nhiều quốc gia mong muốn tham gia CPTPP và khi các cuộc đàm phán về Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) tiếp tục được diễn ra, các doanh nghiệp cần tính đến các hiệp định thương mại trên khi xây dựng chuỗi cung ứng và lập kế hoạch kinh doanh của mình — đặc biệt khi các nước chuẩn bị khởi động lại nền kinh tế.

Việc tạo môi trường thuận lợi cho phát triển thương mại quốc tế sẽ là một yếu tố thúc đẩy phục hồi kinh tế và điều quan trọng là chúng ta phải có sẵn các công cụ cần thiết để đảm bảo quá trình phục hồi này diễn ra suôn sẻ nhất có thể.

Nguồn: Business Times

Từ khóa: EVFTA, cơ hội mới, thương mại, Việt Nam – EU, cơ hội mới, ASEAN